Οι ρίζες του τραγουδιού χάνονται στον Ύστερο Μεσαίωνα: To St James ήταν ένα διαβόητο λεπροκομείο στο Λονδίνο του 15ου αιώνα. Το τραγούδι για τον άτυχο νέο πέρασε από στόμα σε στόμα στο Νέο Κόσμο κι από αιώνα σε αιώνα μέχρι τις μέρες μας σε διάφορες παραλλαγές.

Ο L. Armstrong το πρωτοηχογράφησε το 1928. Αργότερα το ηχογράφησε κι άλλες φορές – η παρακάτω συγκλονιστική κι αξεπέραστη εκτέλεση είναι του 1959:

Το τραγούδι αυτό αγαπήθηκε και τραγουδήθηκε πολύ -ο Cab Calloray, η Billie Holiday, o Bobby Hackett, η Janis Joplin, οι Doors και οι Animals και δεκάδες άλλοι το συμπεριέλαβαν σε δίσκους και σε ζωντανές εμφανίσεις τους. Πιο πρόσφατη ηχογράφηση η σκοτεινή της Cassandra Wilson για τον βραβευμένο με Grammy δίσκο της Loverly (δυστυχώς, δεν βρήκα την συγκεκριμένη ηχογράφηση στο σωλήνα).

Το καλοκαίρι μετρούσαμε αντίστροφα για την παράδοση των εμβολίων κατά της νέας γρίπης και το πότε θα αρχίσει ο εμβολιασμός. Σήμερα όμως, που αυτός ξεκίνησε, στεκόμαστε διστακτικοί και παρά τις εκκλήσεις δεν προσερχόμαστε να εμβολιαστούμε.

Και είναι λογικό.

Γιατί μετά τον πανικό και τον τρόμο των πρώτων εβδομάδων, είδαμε τι είναι και την επικινδυνότητα του ιού τόσο εδώ όσο και σε χώρες του εξωτερικού, όπου η έξαρση προηγήθηκε. Και για να είμαστε ειλικρινείς, η νέα γρίπη δεν φαντάζει πια και τόσο επικίνδυνη, παρά τα πρωτοσέλιδα του ελληνικού Τύπου, που παραμένουν τρομοκρατικά, και τους δραματικούς τόνους των τηλεοπτικών ρεπορτάζ.

Γι’ αυτό και οι επιδημιολόγοι που είναι υπέρ του εμβολιασμού, δυσκολεύονται να πείσουν για την αναγκαιότητά του.

Αντιθέτως, οι καθησυχαστικοί, όσοι συστήνουν ψυχραιμία και τα γνωστά μέτρα προφύλαξης (τήρηση των κανόνων υγιεινής, αποφυγή των κλειστών χώρων, καλή διατροφή) ακούγονται πιο αξιόπιστοι, πιο κοντά στην πραγματικότητα.

Γιατί, κακά τα ψέματα, αν ο γιατρός πρέπει να πείθει μια φορά τον άρρωστο για την αναγκαιότητα της αγωγής που συστήνει, τον υγιή θα πρέπει να τον πείσει εκατό ή χίλιες.

Γι’ αυτό ίσως βοηθούσε περισσότερο μια ουσιαστική, δηλαδή ψυχρή, παράθεση στοιχείων, αντί των συνήθων προτροπών, συμβουλών, παραινέσεων:

Σε ποιες χώρες γίνονται σήμερα μαζικοί εμβολιασμοί; Σε ποιες χώρες έχουν ήδη γίνει; Ποια η κατάσταση στις γειτονικές χώρες της Ε.Ε.; Ποιος ο απολογισμός σε χώρες που πέρασαν την έξαρση του ιού πριν παραδοθεί το εμβόλιο;

Κι αυτό, γιατί αισθάνομαι ότι ο ιατρικός κόσμος εμφανίζει ένα επικίνδυνο έλλειμμα αξιοπιστίας:

Κινητοποίησαν όλο τον πλανήτη, μας φόβισαν με τη «νόσο των τρελών αγελάδων», έπειτα με την «γρίπη των πουλερικών» και τώρα για τη «γρίπη των χοίρων» -σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι αρχικές προβλέψεις, η κινητοποίηση, το άγχος και οι φόβοι που προκάλεσαν αποδείχτηκαν πολύ κατώτερες της πραγματικότητας.

Κι επειδή κατανοώ ότι οι γιατροί δεν έχουν καμιά όρεξη να παίζουν με τις αγωνίες μας, αλλά ότι πραγματικά τα στοιχεία των ερευνών τους, τα επιστημονικά δεδομένα, οι στατιστικές και η εμπειρία προειδοποιούν για το ξέσπασμα κάποιας βαριάς επιδημίας στο άμεσο μέλλον, δεν θέλω να την πάθουν –και να την πάθουμε– σαν τον ανόητο βοσκό, που κινητοποιούσε τους χωριανούς του φωνάζοντας «βοήθεια, λύκος» όταν δεν υπήρχε κίνδυνος, κι όταν ο λύκος πραγματικά εμφανίστηκε, κανένας δεν έδωσε σημασία στις φωνές του και δεν έτρεξε να τον βοηθήσει.

Το Göteborg βρίσκεται στις νοτιοδυτικές ακτές της Σουηδίας, απέναντι από την Δανία. Με 500.000 κατοίκους είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας κι έχει έντονη οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα: Το λιμάνι της είναι το μεγαλύτερο της Σκανδιναβίας, το Πανεπιστήμιο της πόλης είναι αξιόλογο κι έχει όπερα, θέατρα, μουσεία, εστιατόρια, μπαρ, καφέ.

Τις μετακινήσεις τις βαριέμαι και γκρινιάζω τις παραμονές των ταξιδιών και καταντάω κουραστικός, αλλά τούτη τη φορά με είχε πιάσει μια παράξενη αδημονία. Παρότι θα έπρεπε να περιμένω 13 ώρες στη Φρανκφούρτη για την πτήση της SAC προς Göteborg. Αυτή την αδημονία την απέδιδα στον εξωτισμό που αποπνέει η Σκανδιναβία. Η Αγγλία, η Γερμανία, η Γαλλία φυσικά, μας είναι οικείες, ξέρουμε λίγο-πολύ τι να περιμένουμε πριν πάμε. Αλλά η Σκανδιναβία; Άλλος κόσμος! Βίκινγκ και πρόθυμες όμορφες γυναίκες και οργιαστική φύση –είναι τυχαίο που στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών τα ξωτικά ταυτίστηκαν με τους Σκανδιναβούς; Αφήστε πια την νεώτερη πολιτική μυθολογία περί του «σουηδικού μοντέλου».

Η καλή μέρα φαίνεται από το πρωί: Έφτασα κατάκοπος γύρω στις 10.15 το βράδυ στο Göteborg και η (όμορφη) υπάλληλος στις πληροφορίες με κατατόπισε πλήρως για τα τι και τα πώς. Ο δε οδηγός του λεωφορείου που θα μας πήγαινε στην πόλη, στητός και καλοκουρεμένος στην ατσαλάκωτη στολή του, έμοιαζε πιο πολύ με λοχαγό εν ώρα επιθεωρήσεως παρά με ρουτινιασμένο οδηγό. Και οι νιφάδες του χιονιού στροβιλίζονταν νωθρά γύρω μας σαν χοντρές μπαλαρίνες.

Σε πιάνει μια μελαγχολία όταν περπατάς σε πόλεις σαν το Göteborg:

Δεν έχει καυσαέρια, δεν έχει μποτιλιάρισμα, τα κτήρια χαμηλά και είναι πνιγμένη στο πράσινο, που ξεκουράζει το σώμα και την ψυχή –εμείς πώς τα καταφέρνουμε και πνίγουμε τις πόλεις μας στο τσιμέντο; Πώς τα καταφέρνουμε και ακόμα και στις πιο καινούργιες συνοικίες δεν προβλέπουμε πάρκα και παιδικές χαρές, μεγάλα πεζοδρόμια και ποδηλατόδρομους; Γιατί, ρε παιδί μου, συνεχίζουμε να χτίζουμε τόσο ψηλές πολυκατοικίες που πλακώνουν την ψυχή μας; Γιατί παραμένουμε πιστοί στην παράδοση της καταστροφής του τόπου και του εαυτού μας, που συνοψίζεται εύστοχα στην ευχή/κατάρα/διαπίστωση «τσιμέντο να γίνει»;

Το κέντρο της πόλης!

Το Göteborg είναι μια καινούργια πόλη –ιδρύθηκε το 1621 από τον βασιλιά Γουστάβο-Αδόλφο της Σουηδίας. Συνεπώς μην ψάχνετε για παλαιά, μεσαιωνικά κτήρια. Μην ψάχνετε ούτε για εντυπωσιακά κτήρια:

Στην  Σουηδία η λογική ΙΚΕΑ –εμμονή στο χρηστικό– είναι πανταχού παρούσα. Έτσι τα κτήρια είναι τετράγωνα, τα ρούχα πρακτικά, τα κεφτεδάκια μικρά. Όλα προσαρμοσμένα στις πρακτικές ανάγκες και καθόλου ή μικρά περιθώρια στην απόλαυση του περιττού. Η αποθέωση του προτεσταντισμού. Που έχει όμως εξοστρακίσει και κάθε νόημα που ξεφεύγει από τον μέσο όρο και το καθημερινό –το βλέπεις στα αγάλματα που κατέβηκαν από τα βάθρα και σουλατσάρουν ανάμεσά μας, ισοϋψή μας. Τίποτα δεν ξεχωρίζει, τίποτα δεν υπερβαίνει, τίποτα δεν διακρίνεται. Η ανθρώπινη ζωή απλώς κυλάει –σέρνεται– για να την διαδεχθεί η επόμενη. Δεν προσδοκά / δεν εξυψώνεται.

Αναρωτιέμαι: Το μαύρο αίμα πού βρίσκει διέξοδο;

Ποιος είναι ο κύριος δίπλα μου;

Κτήριο του Πανεπιστημίου

Το φως είναι περίεργη υπόθεση στην Σουηδία.

Στην πραγματικότητα ξημερώνει στις δέκα το πρωί και νυχτώνει στη μία το μεσημέρι. Βέβαια πριν τις δέκα και μετά τη μία υπάρχει ένα είδος φωτός, ένα λυκόφως, σκοτεινό και ζοφερό, που όμοιο του στην Ελλάδα δεν έχω δει ούτε τα πιο άγρια χαράματα για να σας παραπέμψω.

Λογικό, λοιπόν, η κίνηση στην πόλη να ξεκινά ουσιαστικά μετά τις δέκα.

Και κυρίως το βράδυ. Γιατί οι Σουηδοί βγαίνουν για φαγητό και για ποτό ή για καφέ το απόγευμα. Βέβαια μην περιμένετε ελληνικούς ρυθμούς στην διασκέδαση –ούτε καν γερμανικούς– αλλά θα εκπλαγείτε όταν Σαββατόβραδο, μέσα στο ψοφόκρυο, θα δείτε τον κόσμο που κινείται στους δρόμους.

Γενικά, για έναν άνθρωπο σαν και μένα, που του αρέσουν οι πόλεις, το Göteborg μου άφησε αντικρουόμενα συναισθήματα: Καυσαέριο δεν μύρισα, μποτιλιάρισμα δεν έζησα, κορναρίσματα δεν άκουσα, σκόνη δεν ανέπνευσα. Αλλά μου γέννησε την επιθυμία να ταξιδέψω στην σκανδιναβική ενδοχώρα. Και ίσως κάποτε να…

Όσο για το σουηδικό μοντέλο, τι να σας πω… Από πολλές απόψεις προτιμώ το παρισινό με τα κρασάκια του και τα νόστιμα τυριά…

Ο Μάνος Χατζιδάκις είναι ο πιο ερμητικός από τους συνθέτες μας.

Αντιπαθούσε την μαζικότητα κι επιθυμούσε να απευθύνεται σε μικρά κοινά –ει δυνατόν να έχει προσωπική σχέση με κάθε ακροατή του. Έτσι δυσκόλευε τις μουσικές του για να αποθαρρύνει τους εύκολους και τους περίεργους και να προσελκύσει τους πιο τολμηρούς. Γι’ αυτό και οι πιο απλές μελωδίες του κρύβονται πίσω από παράξενες ενορχηστρώσεις και φωνές –η περίπτωση του Χειμωνιάτικου Ήλιου είναι χαρακτηριστική.

Από την άλλη ο Χατζιδάκις δεν αρκούταν να γράφει απλώς ωραίες μουσικές και τραγούδια. Ήθελε μέσω της τέχνης του να εκφράσει κάτι ευρύτερο, υψηλότερο, ολιστικότερο –ειδικά από τον Μεγάλο Ερωτικό και μετά.

Τι είναι αυτό το περισσότερο για το οποίο ήθελε να μιλήσει;

Για να είμαι ειλικρινής δεν είμαι έτοιμος να το προσδιορίσω με σαφήνεια τώρα. Νομίζω όμως ότι επιθυμούσε να περιγράψει την ζωή –εσωτερική και εξωτερική– του ανθρώπου της πόλης. Και μάλιστα του λαϊκού ανθρώπου –όπως δηλαδή εννοούσε τον λαϊκό άνθρωπο εκείνος.

Με άλλα λόγια, και για να καταφύγω στην ευκολία της συνθηματολογίας, αν τα τραγούδια της σειράς παίζουν με το συναίσθημα, ο Χατζιδάκις ήθελε να μιλήσει για το βαθύτερο αίσθημα. Αν τα άλλα χαϊδεύουν την χαρά και την μελαγχολία μας, εκείνος ήθελε να εκφράσει την ευτυχία και κυρίως την λύπη μας –πράγματα δηλαδή καθολικά και βαθιά ριζωμένα μέσα μας και γύρω μας.

Γι’ αυτό ο Χατζιδάκις, που ποτέ δεν έγραψε ολυμπιακούς ύμνους, αλλά μουσικές για τα όνειρα των παιδιών της γειτονιάς, είναι πιο οικουμενικός από άλλους συναδέλφους του –όπως ακριβώς κι ο Σεφέρης, που περιορίστηκε στον καημό της ρωμιοσύνης και δεν ασχολήθηκε με μεγάλα θέματα, την παγκόσμια ειρήνη ή το αφοπλισμό.

………………………

Μετά από πολύ καιρό –μετά από χρόνια ίσως– ξανακούω τις τελευταίες εβδομάδες τους δίσκους του –ό,τι δηλαδή έχω μαζί μου εδώ πέρα. Και πιο πολύ απ’ όλους τις Μπαλάντες της Οδού Αθηνάς, ένα έργο που ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις ξέρω ότι πολύ το αγαπούσε. Αλλά, αν ο δίσκος έκανε λίγο-πολύ τις αναμενόμενες πωλήσεις, ποτέ δεν εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από την κριτική και το κοινό –εξαιρείται, φυσικά, ένας στενός κύκλος αφοσιωμένων.

Ναι, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, έφταιγε γι’ αυτό και η πολιτική θέση του Χατζιδάκι (το ένδοξο ’83 δεν σήκωνε «φιλελεύθερους αστούς» σαν και του λόγου του), κυρίως όμως φταίει η ερμητικότητα που περιέγραψα στην αρχή. Και η πρόθεση του συνθέτη να ασχοληθεί με δυσάρεστα θέματα, αυτά που απωθούνται από την κοινή συνείδηση. Τι τύχη να έχει ένας δίσκος που τα τραγούδια του μιλάνε για την βία και τον θάνατο και τον έρωτα και την καταγωγή σε σχέση με την βία;

Οι Μπαλάντες της Οδού Αθηνάς παραμένει ένας από τους πιο τολμηρούς ελληνικούς δίσκους, όχι μόνο γιατί ακουμπάει συνειδητά αυτά τα δυσάρεστα θέματα και φέρνει στην επιφάνεια το Κωσταλέξι που κρύβεται εντός μας. Κυρίως εξαιτίας του τρόπου του: Ο Χατζιδάκις δεν θέλει να προκαλέσει, όσο να δείξει. Δεν τον ενδιαφέρει η κόντρα, αλλά η συζήτηση.

Ωραία, θα μου πείτε, αυτή ήταν η πρόθεσή του. Πέτυχε όμως; Έδεσε η συνταγή;

Να σας πω την αλήθεια δεν ξέρω. Είναι καιρός τώρα που ψάχνω χρόνο –συγγνώμη αν γίνομαι μονότονος– να κάτσω και να το σκεφτώ, αλλά δεν τα καταφέρνω.

Γι’ αυτό, αντί να ακολουθήσω την πεπατημένη και να αντιγράψω κι εγώ το κείμενο του Χατζιδάκι που συνοδεύει τον δίσκο, ανεβάζω ένα σημείωμα με τον προβληματισμό και το ερώτημά μου. Ελπίζω κάποτε να το απαντήσω, χωρίς να καταφύγω στους εύκολους και άνευ όρων και ορίων ύμνους στους νεκρούς μεγάλους.

Μαζί κι ένα τραγούδι απ’ τις Μπαλάντες, από κείνα που δεν ξεκολλάνε από το μυαλό…

Καμιά φορά μου φαίνεται το blogging σαν ένα τεράστιο τσιμπούρι που τρέφεται από το αίμα της πραγματικής ζωής. Θέλω να πω, οι πράξεις μας, οι σκέψεις μας, οι εμπειρίες μας και ο χρόνος μας, τροφοδοτούν τα ιστολόγιά μας.

Βέβαια μπορεί να ισχυριστεί κανείς και το αντίθετο:

Η ζωή είναι ένα τεράστιο τσιμπούρι που πίνει το αίμα του blogging, γιατί μας τραβάει από το ωραίον και γραφικό μπλογκοχώρι στις δικές της έγνοιες και προτεραιότητες.

Τα πάντα εξαρτώνται, όπως καταλαβαίνεται, και σε τούτη την περίπτωση από την οπτική γωνία που θα επιλέξει ο καθένας.

Το ζήτημα όμως παραμένει: Ενώ ζωή και μπλόγκινγκ αλληλεξαρτώνται και αλληλοτροφοδοτούνται, ταυτοχρόνως αλληλοϋπονομεύονται. Τουλάχιστον στη δική μου περίπτωση. Και, υποθέτω, στις περιπτώσεις όλων εκείνων, που σαν και μένα δεν έχουν –γιατί δεν θέλουν / δεν μπορούν / δεν αντέχουν / δεν τους επιτρέπεται /…– σταθερό πρόγραμμα.

……………………………

Τον τελευταίο καιρό έχω χαθεί από το μπλογκοχώρι. Που σημαίνει πως όχι μόνο δεν ανεβάζω συχνά κείμενα, αλλά –κυρίως– δεν προλαβαίνω να επισκεφτώ φιλικά κι αγαπημένα ή εχθρικά και πάντως ενδιαφέροντα ιστολόγια. Γιατί, κατά την γνώμη και την αντίληψή μου, όσο σημαντικό είναι για έναν μπλόγκερ να ενημερώνει το ιστολόγιό του, άλλο τόσο είναι να έχει ενεργή σχέση με άλλα ιστολόγια. Αν θέλετε, αυτή είναι και μια βασική διαφορά ανάμεσα στους πραγματικούς μπλόγκερ και σε όσους περίεργους σφετερίζονται αυτή την ιδιότητα.

Αλλά ξεστράτισα.

Γιατί σκοπός μου δεν ήταν να θεωρητικολογήσω περί του ιστολογείν, αλλά να εξομολογηθώ σε όλους και όλες τους e-φίλους πόσο μου λείψατε.

Παράξενο ίσως, αλλά πραγματικό: Τρέχω στους δρόμους του Göteborg γιατί έχω αργήσει στην απογευματινή συνεδρία και ξαφνικά κοντοστέκομαι και σκέφτομαι πως αυτό πρέπει να το φωτογραφήσω και να το ανεβάσω στο μπλογκ ή ότι πρέπει οπωσδήποτε να γράψω για το άλλο. Κι αμέσως συνειδητοποιώ ότι δεν έχω χρόνο για κάτι τέτοιο τώρα κι υπόσχομαι στον εαυτό μου αργά το βράδυ ή νωρίς το πρωί, να γράψω δυο λόγια και να σερφάρω στα γρήγορα στα δικά σας τσαρδιά.

Όπως θα καταλάβατε, τόση πειθαρχία δεν την έχω και γι’ αυτό απέτυχαν όλα τα ηρωικά σχέδια για ενημέρωση του Σημειωματάριου και επισκέψεις στα άλλα μπλογκ.

Ευτυχώς όμως σιγά-σιγά το πρόγραμμά μου μπαίνει σε πιο φυσιολογικούς ρυθμούς, οπότε θα σας ξαναβρώ όλους σας…

Σε φίλους που ρωτάνε ποια η γνώμη μου για τους υποψηφίους προέδρους της Ν.Δ. ή ποιος θα προτιμούσα να εκλεγεί, απαντώ μονότονα ότι δεν έχω γνώμη.

Και δεν έχω, γιατί πιστεύω ότι τα κόμματα είναι και πρέπει να λειτουργούν ως συντεταγμένες ομάδες ανθρώπων, που αφού αποφασίσουν, προτείνουν στην κοινωνία πρόγραμμα και ηγέτη.

Αυτή η τάση, που εγκαινίασε ο Γ. Παπανδρέου, να μπορούν να αποφασίζουν οι πάντες για τα εσωκομματικά ζητήματα, μόνο «άνοιγμα στην κοινωνία» δεν είναι. Για τον απλούστατο λόγο ότι δεν αποφασίζει η κοινωνία, δεν ψηφίζει η κοινωνία, αλλά μόνο εκείνος που (έχει λόγο να) γοητεύεται από την συγκεκριμένη διαδικασία. Διαδικασία που δεν δείχνει δημοκρατικότητα, αλλά αποκαλύπτει ανθρώπους που φοβούνται να αναλάβουν την ευθύνη της γνώμης τους και προτιμούν να βάλουν κάποιον τρίτο, μιαν αυθεντία, να αποφασίσει γι’ αυτούς, να τους επιβάλει το «σωστό», να τους πει την γνώμη τους.

Συνεπώς, αφού ποτέ δεν ήμουν ούτε είμαι μέλος της Νέας Δημοκρατίας, δεν βλέπω κανένα λόγο να εμπλακώ καθ’ οιονδήποτε τρόπο στην διαδικασία εκλογής προέδρου. Θα περιμένω να δω που θα καταλήξουν, και κυρίως τι πολιτική θα προκρίνουν κι έπειτα θα καθορίσω την στάση μου.

Σαν ενεργός πολίτης όμως αυτό που θα περίμενα, αυτό που θέλω είναι τόσο ο προσυνεδριακός διάλογος όσο και τα κριτήρια με βάση τα οποία θα αποφασίσουν όσοι ψηφίσουν να είναι το παρόν και κυρίως το μέλλον. Γιατί η Ν.Δ. είναι μεγάλο κόμμα και σε τρία, τέσσερα το πολύ χρόνια θα κληθεί να μας παρουσιάσει σοβαρό υποψήφιο πρωθυπουργό και αξιόπιστο πρόγραμμα.

Μέχρι τώρα δεν έχω καταφέρει λόγω φόρτου εργασίας να ακούσω τους ίδιους τους υποψηφίους, παρακολουθώ όμως τα επιχειρήματα των οπαδών τους σε μπλογκ και διαδικτυακά φόρουμ και με λύπη διαπιστώνω ότι είναι εστιασμένα στο παρελθόν.

Και το χειρότερο:

Δεν βλέπουν το παρελθόν με τους όρους και τα δεδομένα του 2009, αλλά με εκείνα του ’93.

Και φυσικά, αν το ’93 επιλέξει αρχηγό, η ομάδα του θα χαρεί για λίγο, αλλά είναι βέβαιο ότι η κοινωνία θα αδιαφορήσει. Πράγμα που σημαίνει ότι η Νέα Δημοκρατία θα μείνει στάσιμη και ο όποιος αρχηγός θα είναι –μοιραία– μεταβατικός.

For the fans… διευκρινίζει η φράση που εμφανίζεται στην αρχή της ταινίας. Και είναι αλήθεια ότι φυσικό κοινό της είναι τα εκατομμύρια των θαυμαστών του Michael Jackson – για όλους αυτούς το This Is It είναι ένα πραγματικό δώρο.

Όπως είναι λίγο-πολύ γνωστό στην ταινία βλέπουμε μονταρισμένες τις πρόβες για τις συναυλίες που ετοίμαζε ο MJ και όχι το τελικό αποτέλεσμα. Κάποια τραγούδια είναι περισσότερο δουλεμένα, κάποια λιγότερο και κάποια τα βλέπουμε στο αρχικό στάδιο. Αυτό όμως αφορά το οπτικό μέρος, τις χορογραφίες, τους φωτισμούς, την σκηνοθεσία, τα σκηνικά και τα κοστούμια, γιατί ο ήχος είναι εξαιρετικός: Κρυστάλλινος και αψεγάδιαστος θα ενθουσιάσει τον μουσικόφιλο.

Βλέπουμε επίσης και κομμάτια από τις ταινίες που θα συνόδευαν τα τραγούδια. Τεχνικά άψογες, εμπνευσμένες, με χιούμορ και φαντασία, οι ταινίες αυτές είναι χάρμα οφθαλμών –ειδικά το βίντεο που θα συνόδευε το Smooth Criminal, όπου ο MJ μπαίνει στην Gildaκαι παίζει με την Rita Heyworth, τον Edward J. Robinson και τον H. Bogart είναι καταπληκτικό.

Αλλά το This Is It δεν είναι μόνο μουσική, χορός, show, είναι και κάτι παραπάνω:

Για πρώτη φορά, αν δεν κάνω λάθος, γλιστράμε στα παρασκήνια του MJ, παρακολουθούμε τις πρόβες, βλέπουμε τον τρόπο που εργαζόταν. Κι αυτό το κομμάτι δεν είναι λιγότερο εντυπωσιακό. Η ταινία αποδεικνύει με τον πιο αδιάψευστο τρόπο ότι ο MJ δεν ήταν απλώς ένας διασκεδαστής (performer), αλλά ότι πάνω απ’ όλα παρέμενε ένας σπουδαίος μουσικός. Έχουμε λοιπόν την ευκαιρία να τον δούμε να καθοδηγεί την ορχήστρα του και τους τραγουδιστές τους. Και είναι πράγματι εντυπωσιακός ο τρόπος –γλαφυρός, κάπως παιδικός, ίσως αστείος– με τον οποίο απευθύνεται στους μουσικούς και τους περιγράφει τι ακριβώς θέλει από εκείνους.

Όπως ήδη θα καταλάβατε, στην ταινία δεν βλέπουμε τον ημιπαράλυτο Jackson των κουτσομπολίστικων εντύπων να τον μεταφέρουν με αναπηρικά καροτσάκια, να σέρνεται, να μην έχει την δύναμη να μιλήσει.

Αντιθέτως βλέπουμε τον Michael στα πενήντα του γεμάτο ενέργεια να διατηρεί στο ακέραιο τις φωνητικές του δυνατότητες, να χορεύει και να κινείται σαν έφηβος.

Αλλά και στο ανθρώπινο επίπεδο βλέπουμε τον Michael που ξέραμε:

Ένας πολύ ευγενικός άνθρωπος, σχεδόν ντροπαλός όταν ζητάει κάτι από τους συνεργάτες του –οι παρατηρήσεις του τελειώνουν πάντα με την φράση “I love you”. Και η φράση “God Bless You” λέγεται ξανά και ξανά και ξανά και ξανά σε καθέναν από τους συντελεστές με κάθε ευκαιρία.

Συμπερασματικά: Το This Is It είναι ένα πολύ καλό μουσικό ντοκιμαντέρ –θα μπορούσε να σταθεί ακόμα κι αν γινόταν τελικά οι συναυλίες του MJ. Αλλά και έτσι, σου δείχνει το όραμά του για το πολυαναμενόμενο comeback.

Αντιγράφω από το βιβλίο του Χ. Μίλερ Ο Κολοσσός του Μαρουσιού και Πρώτες εντυπώσεις από την Ελλάδα, που κυκλοφορεί σε μετάφραση Ιωάννας Καρατζαφέρη από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σελ. 133-34:

…Το τρίτο επεισόδιο ήταν εντελώς διαφορετικό – μια ακρόαση τζαζ στο αυστηρό, εργένικο διαμέρισμα του Σεφεριάδη στην οδό Κυδαθηναίων, έναν από τους δρόμους που με έλκυσε ενστικτοδώς από την πρώτη μου εξόρμηση στην Αθήνα. Ο Σεφεριάδης, μια διασταύρωση ταύρου και πάνθηρα εκ φύσεως, έχει τα δυνατά χαρακτηριστικά της Παρθένου, αστρολογικά εννοείται. Δηλαδή, έχει πάθος με το να συλλέγει, όπως έκανε και ο Γκαίτε, ένας από τους καλύτερους τύπους Παρθένου που γνώρισε ποτέ ο κόσμος. το πρώτο σοκ που έπαθα μπαίνοντας στο σπίτι του σ’ αυτή την ιδιαίτερη περίπτωση ήταν η γνωριμία μου με τη χαριέστατη και αξιολάτρευτη αδελφή του, την Ιωάννα. Με εντυπωσίασε αμέσως λες και καταγόταν από βασιλική οικογένεια, ίσως της αιγυπτιακής γραμμής – τέλος πάντων ευδιάκριτα υπερπόντια. Καθώς την κοίταζα εκστασιασμένος ξαφνιάστηκα από τον ήχο της άγριας και δυνατής φωνής του Καμπ Καλογουέι. Ο Σεφεριάδης με κοίταξε με αυτό το ζεστό ασιατικό χαμόγελο που πάντα απλωνόταν στο πρόσωπό του σαν νέκταρ και αμβροσία. “Το ξέρεις αυτό το κομμάτι;” είπε, λάμποντας από χαρά. “Έχω και μερικά άλλα, αν θες να τ’ ακούσεις” και έδειξε μια σειρά από δίσκους που έφτανε το ένα μέτρο μήκος. “Τι λες για τον Λούις Άρμστρονγκ; Σου αρέσει;” συνέχισε. “Αυτός εδώ είναι ένας δίσκος του Φατς Γουέιλερ. Μια στιγμή, έχεις ακούσει τον Κάουντ Μπέισι – τον Πίγουι Ράσελ;” Ήξερε τους καλλίτερους· ήταν συνδρομητής στο Le Jazz Hot όπως έμαθα. Σε μερικά λεπτά μιλούσαμε για το Καφέ Μπουντόν στη Μοντμάρτρ όπου σύχναζαν οι μεγάλοι νέγροι μουσικοί των νυχτερινών κέντρων πριν και μετά τη δουλειά. Ήθελε να μάθει για τους αμερικανούς νέγρους, για τη ζωή πίσω από τη θεατρική σκηνή. Ποια ήταν η επιρροή του νέγρου στην αμερικανική ζωή, ποια ήταν η γνώμη των Αμερικανών για τη λογοτεχνία τω νέγρων; Ήταν αλήθεια πως υπήρχε μια αριστοκρατία νέγρων, μια πολιτισμική αριστοκρατία ανώτερη των λευκών πολιτισμικών αμερικανικών ομάδων; Μπορούσε κάποιος σαν τον Ντιουκ Έλιγκτον να καταλύσει στο ξενοδοχείο Σαβόι Πλάζα χωρίς να δημιουργηθεί κάποια σύγχυση; Και τι πίστευα για τον Κάλντγουελ και τον Φόκνερ – ήταν πραγματική η απεικόνιση του νότου που έδιναν; Και τα λοιπά. Όπως έχω παρατηρήσει και πιο πριν, ο Σεφεριάδης δεν κουράζεται να ρωτάει. Καμιά λεπτομέρεια δεν είναι τόσο μηδαμινή που να του διαφεύγει. Η περιέργειά του είναι άσβεστη, οι γνώσεις του είναι τεράστιες και ποικίλες. Αφού με διασκέδασε με τα τελευταία κομμάτια τζαζ ήθελε να μάθει αν θα μου άρεσε ν’ ακούσω λίγο εξωτική μουσική από την οποία είχε μια ενδιαφέρουσα ποικιλία…

Στάθηκε και φώναξε τον μικρό που είχε ξεχαστεί και τσαλαβουτούσε σε μια λακκούβα με λασπόνερα. Τα παπούτσια του είχαν μουσκέψει, οι λάσπες είχαν βάψει και τα γόνατά του, αλλά κράταγε το μπουζουκάκι του ψηλά, το προφύλασσε, να μην πέσουν νερά πάνω του. Αυτό πιο πολύ του ράγισε την καρδιά. Ήξερε ότι ο μικρός δεν ήταν πια και τόσο μικρός –έκλεινε τα 11, καταλάβαινε καλά την ανέχεια, την φτώχεια, την ντροπή της ζητείας που γέμιζε το πιάτο τους. Μακάρι τα πράγματα να ήταν διαφορετικά. Μακάρι ο ίδιος να ήταν διαφορετικός. Μακάρι να μην έπαιρνε στο λαιμό του και τις άλλες, τις αθώες ψυχούλες.

Το παιδί τον πλησίασε τρέχοντας και τον έπιασε από το χέρι.

«Πρόσεξε μην πέσεις», του είπε μηχανικά. «Θυμάμαι μια φορά, στην ηλικία σου θα ήμουνα, κι έτρεχα έτσι όπως εσύ, γλίστρησα σε μια πέτρα και γύρισε το πόδι μου…»

Σε κάθε λέξη η φωνή του χαμήλωνε, μέχρι που σταμάτησε να μιλάει. Κοιτούσε μπροστά και χαμηλά, τα χαλίκια και τις πέτρες του δρόμου που κοκκίνιζαν στο ηλιοβασίλεμα. Το τελευταίο θαλασσί του ουρανού που μεταμορφωνόταν σε μαύρο. Ένιωθε τον φρέσκο αέρα της θάλασσας να περνάει μέσα από τα χαλάσματα και τις παράγκες για να τον χαϊδέψει στο πρόσωπο, να ξεκουράσει λιγάκι το αποκαμωμένο του σώμα. Κατανοούσε το μικρό θαύμα μέσα στα γκρεμίδια, την ομορφιά που τον περικύκλωνε, αλλά δεν μπορούσε να γίνει μέρος της. Να την αιστανθεί έστω –η ίδια η ζωή τον πετούσε έξω. Στροβιλιζόταν στο κενό και δεν είχε από πουθενά να κρατηθεί. Να ξεχαστεί, έστω.

Ένας αναστεναγμός του ξέφυγε. Τα πνευμόνια του άδειασαν απ’ το οξυγόνο και δεν έλεγαν να γεμίσουν. Τον έπιανε συχνά αυτή η δύσπνοια, το αίσθημα ότι δεν μπορεί να χορτάσει αέρα τέτοιες στιγμές μεγάλης στεναχώριας και άγχους.

Κοντοστάθηκε. Έβγαλε ένα τσιγάρο από την τσέπη του σακακιού του και το άναψε. Μακρά, μεγάλη, βαθιά τζούρα κοιτώντας τα πορτοκαλί σύννεφα στον ορίζοντα. Η νικοτίνη κατακάθισε στα πνευμόνια του – ο καπνός βγήκε κι ένιωσε κάπως καλλίτερα. Τουλάχιστον θα έβγαζε τη μέρα.

Το παιδί τον κοιτούσε στα μάτια. Ξερογλειφόταν.

«Είσαι μικρός ακόμα γι’ αυτόν τον διάολο», είπε και προχώρησε.

Ήξερε βέβαια ότι ο γιος του φούμαρε στη ζούλα – πολλές φορές όταν γύριζε σπίτι απ’ τις αλάνες βρώμαγε τσιγαρίλα. Δεν τον μάλωνε, δεν φώναζε, δεν είχε την δύναμη για κάτι τέτοιο κι ας του το ζήταγε ξανά και ξανά η γυναίκα του. Κατά βάθος ήξερε ότι δεν είχε και νόημα –θυμόταν τα δικά του πολύ καλά. Αλλά δεν θα τον ενθάρρυνε κιόλας να καπνίζει μπροστά του. Ένας σεβασμός προς τον πατέρα έπρεπε να υπάρχει…

Στάθηκε έξω από τον καφενέ και τράβηξε δυο γερές τζούρες μέχρι που η κάφτρα καψάλισε τα δάχτυλά του. Ο κοσμάκης περπατούσε βιαστικά –οι περισσότεροι που περνούσαν από δίπλα του τον χαιρέταγαν· οι γυναίκες είχαν βγάλει τα σκαμνιά τους μπροστά στις πόρτες των σπιτιών τους και καθόταν δυο-δυο, τρεις-τρεις προσέχοντας τα παιδιά που τρεχοβολούσαν.  Πέταξε την γόπα και την πάτησε με τη μύτη του δεξιού του παπουτσιού.

«Έτοιμος;» ρώτησε τον μικρό, αλλά πιο πολύ στον εαυτό του απευθυνόταν. Τον εαυτό του ήθελε να ενθαρρύνει. Να βουτήξει για μια ακόμα φορά στην ξεφτίλα για τα χρειώδη.

Βαθιά ανάσα.

Άνοιξε την πόρτα του καφενέ και χαιρέτησε χωρίς να κοιτάζει κανέναν συγκεκριμένα κουνώντας μόνο το κεφάλι του. Κάθισε στο βάθος δεξιά κι έσφιξε το μπουζούκι στην αγκαλιά του. Ο μικρός τον μιμήθηκε. Βάλθηκε να το κουρδίζει κοιτώντας με την άκρη του ματιού του την πελατεία. Ψόφια πράγματα. Μια παρέα από 4-5 σοβατζήδες δίπλα στη σόμπα έπαιζαν τάβλι, ένας αγαπητικός με λιγδερό μαλλί παραδίπλα και πιο πέρα κάτι γερόντια και κάποιες άγνωστες φάτσες –τίποτα.

Το κούρδισμα έγινε ταξίμι ραστ και το ταξίμι τραγούδι –ένα από τα πρώτα-πρώτα που φωνογράφησε κι αγαπήθηκε πολύ. Τότε. Που ο κόσμος ήταν αθώος και ήξερε να εκτιμά κι άλλα πράγματα κι όχι μόνο το χρήμα. Άρχισε να το τραγουδάει σιγανά, αλλά η φωνή του λύθηκε όσο προχωρούσε και δυνάμωνε. Το φχαριστιόταν κι ο ίδιος. Ο μικρός δίπλα του είχε μπει και τα πήγαινε καλά. Έκανε και λάθη –παιδί ήταν ακόμα– αλλά ήταν σωστότατος στους ρυθμούς, που είναι το σημαντικότερο, και μπορούσε να σκαρώνει όμορφα ταξιμάκια. Αν του έδινε ο Θεός υγεία και συνέχιζε έτσι, στο τέλος θα γινόταν σπουδαίος και τρανός. Θα ξεπερνούσε τον και τον ίδιο ακόμα.

Τελείωσε το τραγούδι κι ένιωσε να τον πλησιάζει ο Αλέκος, ο καφετζής. Παραγγελιά – καλό σημάδι – θα έβγαινε και απόψε το μεροφάι.

Γύρισε το αφτί του προς το μέρος του Αλέκου και περίμενε να τον ακούσει χωρίς να κοιτάζει. Ο καφετζής έσκυψε εμπιστευτικά, αλλά με φωνή που ακουγόταν καθαρά σε όλο το μαγαζί, του είπε:

«Μάρκο, εντάξει, αλλά αν δηλαδή τελείωσες, τα παιδιά λένε να βάλουμε το γραμμόφωνο.»

Δεν γύρισε να τον κοιτάξει. Ούτε είπε και τίποτα. Έμεινε για μια στιγμή μόνο ακίνητος στην καρέκλα του. Ή και για μια ώρα / για ένα χρόνο. Ακίνητος. Έπειτα σηκώθηκε αργά, κοίταξε το παιδί και βγήκε έξω.

Περπάτησαν αμίλητοι 100 – 150 μέτρα νιώθοντας ακόμα τα βλέμματά τους πάνω του. Μετά δεν άντεξε: Έπεσε χάμω, μέσα στις λάσπες, με το μπουζούκι σφιχτά δεμένο στον κόρφο του και ξέσπασε σε ένα στεγνό, βουβό κλάμα. Δεν άντεχε άλλο. Δεν πήγαινε άλλο. Δεν ήθελε. Τίποτα δεν είχε νόημα στη ζωή του κι ό,τι δεν το κατέστρεφε ο ίδιος, χανόταν από μόνο του. Μακάρι, μακάρι να τον έκοβε τώρα αμέσως ο Θεός. Μακάρι για να γλίτωνε κι ο ίδιος και οι άλλοι που βασάνιζε.

Μη μπορώντας να βρει ρυθμό στην ανάσα του από τους λυγμούς, άρχισε να παίζει με τον αντίχειρα ένα σιγανό ταξίμι σε ουσάκ που κατέληξε κιουρτί. Τα λόγια του τα έφερε ο καημός και κόλλησαν αυτόματα πάνω στη μουσική που φτιαχνόταν:

Τι πάθος ατελείωτο που είναι το δικό μου

Όλοι να θέλουν τη ζωή κι εγώ τον θάνατό μου…

Η Οξφόρδη βρίσκεται στην καρδιά της Νότιας Αγγλίας και την διασχίζει ο ποταμός Τάμεσης, που οι ντόπιοι τον αποκαλούν ακόμα με το ρωμαϊκό του όνομα, Ίσις.

Εντυπωσιακά κτήρια κάθε εποχής και τεχνοτροπίας είναι αραδιασμένα παντού, χωρίς όμως να βαραίνουν το σκηνικό, χωρίς να καταπλακώνουν την ψυχή· αρμονικά μπλεγμένα με τα πάρκα και τα αλσύλλια γαληνεύουν την ψυχή των ντόπιων και των επισκεπτών. Κοιτώντας την από μακριά σου δίνει την εντύπωση ξεχασμένου από τον χρόνο και τους ανθρώπους χωριού –φαίνεται σχεδόν απίστευτο ότι εκεί ζουν περισσότερες από 150.000 ψυχές.

Μοιάζει η Οξφόρδη με δεκάδες άλλες βρετανικές κωμοπόλεις σε αυτό: Πνιγμένη στο πράσινο, παρέχει ήρεμη, καλορυθμισμένη, συγκεκριμένη ζωή –βαρετή θα έλεγε ίσως κάποιος.

Διαφέρει όμως σε τούτο: Με τους χιλιάδες φοιτητές, που έρχονται από κάθε μέρος του γνωστού ή άγνωστου κόσμου να σουλατσάρουν πεζή ή με τα ποδηλατάκια τους στη σκιά των μεσαιωνικών κτηρίων, σου δίνει την αίσθηση μιας διαφορετικής κοινότητας.

Όχι άδικα.

Το Πανεπιστήμιο βρίσκεται παντού. Είναι η αρτηρία και το αίμα της πόλης. Η βιομηχανία και το αξιοθέατο. Η ουσία και η εικόνα της. Η παράδοση και το μέλλον.

Ξέρω ότι κάποιοι θα είναι έτοιμοι να προβάλουν τις γνωστές ενστάσεις για την βρετανική βιομηχανία παραγωγής πτυχίων, την πτώση των στάνταρ και του παραγόμενου αποτελέσματος. Δεν θα τους αντικρούσω – άλλωστε κι εγώ στο σήμερα ζω. Και δεν αμφιβάλλω καθόλου ότι σε 50 χρόνια τα τουριστικά πρακτορεία θα προσφέρουν πακέτα, στα οποία θα μπορείς να ζήσεις για μια βδομάδα στην Οξφόρδη σαν φοιτητής του Μεσαίωνα ή των μυθικών sixties. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε το εξής: Η πτώση του επιπέδου σπουδών είναι φαινόμενο που παρατηρείται σε όλα τα Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια, πράγμα που σημαίνει ότι αν οι άριστοι γίνονται απλώς πολύ καλοί, τότε οι κακοί γίνονται ακόμα χειρότεροι –κι ο νοών νοείτο.

Το αστείο που κάναμε με τον Κυριάκο, τον φίλο που με φιλοξένησε εκείνες τις μέρες, είναι ενδεικτικό:

Αν οι Βρετανοί παραχωρούσαν την Οξφόρδη στην Ελλάδα, τι θα γινόταν; ρώτησε.

Η απάντηση ήταν εύκολη: Τα ποδήλατα θα εξαφανιζόταν, πολυόροφες πολυκατοικίες θα ξεφύτρωναν, αυτοκίνητα θα έπηζαν κάθε δρόμο και στενό, τα πεζοδρόμια θα μετατρέπονταν σε χώρους στάθμευσης, οι τοίχοι θα γέμιζαν γκράφιτι και άθλιες αφίσες, αδέσποτα σκυλιά θα σουλατσάριζαν παντού, τα πάρκα θα βρώμαγαν κουράδες σκύλων και κατρουλιό… Η ζωή θα αποκτούσε αίφνης άλλο ενδιαφέρον, νέο νόημα.

Είχα την τύχη να δουλέψω για μερικές μέρες στην Μποντλιανή Βιβλιοθήκη –μια από τις μεγαλύτερες του κόσμου. Βιβλιοθήκες σαν κι αυτή, που προορίζονται για τους ερευνητές, έχουν διπλή αποστολή: Από τη μια να εξυπηρετήσουν τον σημερινό επιστήμονα κι από την άλλη να διαφυλάξουν το υλικό τους για το μέλλον –ένα καλό παράδειγμα τέτοιας βιβλιοθήκης είναι η Γεννάδειος στην Αθήνα. Το πρόβλημα είναι ότι συνήθως οι βιβλιοθηκάριοι ρίχνουν το βάρος στο δεύτερο κομμάτι και κατασκευάζουν τέτοιους κανονισμούς / περιορισμούς, που κάνουν τη ζωή των ερευνητών δύσκολη –η Γεννάδειος παραμένει ένα καλό παράδειγμα. Όσο χάρηκα την δουλειά στην Μποντλιανή, δεν την χάρηκα πουθενά αλλού: Οι υπάλληλοι είναι άνθρωποι που ξέρουν την δουλειά τους και βρίσκονται πίσω από τα γραφεία τους για να εξυπηρετούν, όχι να προβάλουν εμπόδια. Και δεν είναι μόνο η πρόσβαση που σου δίνουν σε εκατομμύρια τίτλους, αλλά και η δυνατότητα φωτοτύπησης, φωτογράφησης, ακόμα και σκαναρίσματος με φορητό σκάνερ! Δεν έχω να πω τίποτα περισσότερο: Χαιρόμουν τόσο πολύ την δουλειά εκεί μέσα, που δεν πρόλαβα να κάνω καθόλου sightseeing –που θα λέγανε και οι Άγγλοι.

Η τεχνική είναι από πολύ παλιά γνωστή.

Οι διαδοχικές εναλλασσόμενες εικόνες μας δίνουν την ψευδαίσθηση της κίνησης. Συν η τεχνολογική εξέλιξη, η ψευδαίσθηση έγινε τόσο ισχυρή, που διεκδικεί να γίνει πραγματικότητα.

Και η δική σου τεχνική απ’ τα αρχαία χρόνια είναι γνωστή:

Τα δάχτυλά σου στα μπράτσα μου, η ζεστασιά της ανάσας σου πίσω απ΄ τον λοβό του αφτιού μου, τα νύχια σου να οργώνουν τους ώμους μου, διαδοχικά μου δίνουν την ψεδαίσθηση του έρωτα. Συν το προσωπικό σου ταλέντο -το χαμόγελο, τα μισόκλειστα μάτια, ο απαλός ήχος της κάθε εκπνοής- δημιουργούν τόσο ισχυρή ψευδαίσθηση, που θέλω να κλειδωθώ μέσα της και να ξεχάσω την πραγματικότητα. Να συρρικνωθώ, να ακινητοποιηθώ, να μην αναπνέω, να σταματήσω και την καρδιά μου ει δυνατόν, να λιμνάσει το αίμα στις φλέβες μου, μήπως και σταθεί για λίγο κι ο χρόνος, η εξέλιξη, το αναπόφευκτο. Μήπως και παραταθεί για μια στιγμή για μια στιγμή έστω η βύθιση στο παιχνίδι σου.

……………………………………………………….

Σηκώνεσαι και πας στην τουαλέτα. Το δέρμα σου λευκαίνει στο σκοτάδι – στους λαγόνες σου αχνίζουν τα υγρά μας. Το σάλιο μου δεν στέγνωσε ακόμα από πάνω σου.Σε βλέπω να κλείνεις την τουαλέτα πίσω σου και ακούσια κλείνουν και τα μάτια μου. Δεν μπορώ να σε περιμένω – βυθίζομαι στον ύπνο. Η ψευδαίσθηση θρυμματίζεται. Το επερχόμενο παγώνει το δωμάτιο.

Μου είπε ότι δεν είναι όμορφη. Ότι απλώς έχει αρμονικό πρόσωπο.

Ήμασταν Γ΄ Λυκείου και ήταν χειμώνας. Γιαννιώτικος χειμώνας –ουρανός μολυβής, κρύο και ψιλόβροχο. Την είχαμε κοπανήσει από το μάθημα και πηγαίναμε σε κάποια καφετέρια που τότε ήταν πολύ της μόδας, αλλά τώρα δεν υπάρχει.

Νομίζω ότι τότε την κοίταξα για πρώτη φορά καλά-καλά στο πρόσωπο.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή νομίζω ότι έβλεπα μόνο τα χέρια της καθώς γύριζα βιαστικά προς τα πίσω για να της ψιθυρίσω βιαστικά μια λέξη, ν’ ακούσω κάτι, να πάρω ή να δώσω ένα σημείωμα.

Τα χέρια ήταν αρκετά.

Αλλά και το πρόσωπο…

Ναι, ήταν αρμονικό. Αλλά και όμορφο.

Μάλλον.

Δεν ξέρω.

Πώς να ορίσει κανείς την ομορφιά; Πώς να την διακρίνει από την αρμονία; Την γαλήνη που αυτή μεταδίδει; Την επιθυμία να βουλιάξεις μέσα της και να χάσεις τον εαυτό σου; Να λιώσεις, να απορροφηθείς από το αίμα της, να διαχυθείς παντού μέσα στο κορμί της.

Εμένα μου άρεσε, αυτό είναι το μόνο σίγουρο.

Το άλλο σίγουρο είναι ότι δεν θυμάμαι τι της απάντησα.

Μάλλον δεν της είπα τίποτα. Ήταν η περίοδος που μάθαινα να σιωπώ.

……………………………………………………………………….

Ήταν παράξενα τα χρόνια τότε. Όλη η κοινωνία χόρευε στον ρυθμό των πανελληνίων εξετάσεων. Τα κανάλια συναγωνίζονταν ποιο θα διακόψει νωρίτερα το πρόγραμμά του για να μεταδώσει πρώτο τα θέματα· τα μεσημέρια βάζανε έκτακτες εκπομπές με τις απαντήσεις· οι εφημερίδες κυκλοφορούσαν με ειδικά ένθετα. Στους φούρνους, τις λαϊκές, τα μπακάλικα, τις δημόσιες υπηρεσίες, ήταν η πρώτη κι η τελευταία κουβέντα που άκουγες. Μια αρρωστημένη εμμονή που σου υπέβαλε την ιδέα πως αν δεν περάσεις, ξόφλησες. Θυμάμαι τους συμμαθητές μου να έχουν ανέβει στο άρμα από το γυμνάσιο ακόμα και να το διασκεδάζουν. Οι πιο προικισμένοι ονειρεύονταν να γίνουν και εκείνοι φροντιστές. Να μαθαίνουν κόλπα αποστήθισης στους νεώτερους. Να διαιωνίσουν την μιζέρια. Δεν ξέρω αν το κατάφεραν. Δεν ξέρω πού βρίσκονται. Δεν ξέρω τι κάνουν. Αν για κάτι είμαι χαρούμενος είναι που έκοψα κάθε επαφή σαν κακοφορμισμένο άκρο.

Εμείς πού ήμασταν; Τι ονειρευόμασταν;

Ούτε και που ξέρω ακριβώς.

Πότε-πότε νομίζω ότι ζούσα σε ένα παράλληλο σύμπαν και πως εκείνη ήταν η μόνη μου επαφή με το δικό σας. Άλλοτε πως στροβιλιζόμασταν μαζί σε μια δύνη και το μόνο σταθερό ήταν ο βυθός από κάτω μας.

Ναι, η νεότητα δεν εκλογικεύει, τραγικοποιεί. Μεγεθύνει τις λεπτομέρειες και χάνει το γενικό πλάνο.

Κάποτε της χάρισα ένα τριανταφυλλάκι που έκοψα από μια αυλή και γέλασε.

Κάποτε μου έγραψε τις Γραμμές των Οριζόντων σε κασέτα.

Κάποτε ζωγράφισε στο χέρι μου το όνομά της.

Κάποτε περάσαμε μαζί ολόκληρο το πρωινό γελώντας στο υπόγειο μπιλιαρδάδικο για να μην γράψουμε κάποιο τεστ.

Όλα αυτά ναι, αλλά το απόγευμα ήταν αλλού κι εγώ περιστρεφόμουνα στη δική μου δύνη. Στην πραγματικότητα δεν καταλάβαινα καν τι παιζότανε –πάντοτε ήμουνα κάπως αφελής και τότε ακόμα περισσότερο.

……………………………………………………………….

Ο χειμώνας πέρασε, πέρασαν και οι εξετάσεις και η τάξη αποφάσισε να βγούμε ένα βράδυ για να αποχαιρετιστούμε.

Δεν ήθελα να αποχαιρετήσω κανέναν. Ένας εφιάλτης είχε περάσει και δεν τον νοσταλγούσα –δεν τον νοσταλγώ– καθόλου. Και δεν θα πήγαινα, αν είχα κάτι καλλίτερο να κάνω, αλλά δεν. Εκείνη έφτασε πιο αργά. Δεν κάθισε πολύ, ήρθε και μου ψιθύρισε στ’ αφτί ότι φεύγει και αν θέλω να πάω μαζί της.

Ήθελα.

Νύχτα Ιουνίου, δροσερή, χωρίς αστέρια, η λίμνη σκοτεινή και πίσω της η Πίνδος να βαραίνει με τον όγκο της.

Περπατούσαμε δίπλα-δίπλα στον μόλο. Κουβεντιάζαμε. Ή μάλλον μίλαγε. Τα λόγια της αντιλαλούσαν για πολύ καιρό μέσα στ’ αυτιά μου και νομίζω ότι ακόμα, αν ψάξω βαθιά μέσα μου, θα βρω τον ήχο τους.

Δεν μιλούσε λογικά. Μεγέθυνε τις λεπτομέρειες, τα έκανε όλα τραγικά. Αλλά τι σημασία έχει; Ο λυγμός είναι λυγμός κι η απελπισία απελπισία, ακόμα και αν ισχύει για έναν χειμώνα, για μια χρονιά, για ένα βράδυ.

Είναι παράξενο, αλλά από κείνη τη νύχτα δεν έχουμε ξανασυναντηθεί.

Για χρόνια ζούσαμε στην ίδια πόλη, αλλά οι δρόμοι μας δεν διασταυρώθηκαν ξανά. Και τα τηλεφωνήματα, που στην αρχή ήταν καθημερινά, έπειτα από λίγο αραίωσαν και γρήγορα κόπηκαν.

…………………………………………………………

Είναι βράδυ και πρέπει να βάλω την τελευταία τελεία για να ετοιμαστώ. Με περιμένουν. Θα λουστώ βιαστικά για να στρώσουν τα μαλλιά μου και με τις άκρες των δαχτύλων μου θα απλώσω το ζελέ. Και η μελαγχολία που μουδιάζει τα μέλη μου θα εξαφανιστεί καθώς θα κατεβαίνω τις σκάλες.

Για όσους αναρωτιέστε, η μόνη απάντηση που έχω είναι οι δυο στίχοι του L. Cohen:

I remember you well

That’s all, I don’t even think of you that often

Αμέσως μόλις προκηρύχτηκαν οι εκλογές δήλωσα ότι και πολιτική άποψη έχω και κομματική προτίμηση -πράγμα άλλωστε που ήταν ήδη γνωστό στους συστηματικούς επισκέπτες του μπλογκ μου. Με παρρησία και χωρίς δισταγμό στα 17 κείμενα ου μπλόγκαρα περιέγραψα τις απόψεις μου κι εξήγησα τις προτιμήσεις μου -πολλά δε από αυτά αναδημοσιεύτηκαν ή αντιγράφηκαν, μερικώς ή ολικώς, χωρίς να ζητηθεί η συναίνεσή μου. Περίπου 10.000 συμπολίτες μας επισκέφτηκαν το Σημειωματάριο εκείνες τις μέρες.

Όπως και να το δει κανείς, ήταν μια ωραία περίοδος για να μπλογκάρεις.

Ξέρω βέβαια ότι πολλοί φίλοι παραξενεύτηκαν, εκνευρίστηκαν, θύμωσαν εξαιτίας αυτής της επιλογής μου. Κάποιοι μου το είπαν στο τηλέφωνο ή όταν συναντηθήκαμε, και κάποιοι άλλοι, που δεν έχουμε γνωριστεί προσωπικά, αλλά έχουμε στενή επαφή δυο χρόνια τώρα μπλογκάροντας και άλλοι που ποτέ δεν είχαν αφήσει κάποιο σχόλιο, αλλά παρακολουθούσαν το Σημειωματάριο, μου είπανε την άποψή τους με σχόλια που άφησαν ή και με e-mail. Κάποια ευγενικά, κάποια λιγότερο ευγενικά. Κάποια επιθετικά: Είσαι άνισος / αλλοπρόσαλλος / αυτοκαταστροφικός / κομματόσκυλο / θρασύς / γκρεμίζεις το προφίλ που είχαμε για σένα.

Μπορεί να είμαι κι όλα αυτά.

Δεν το ξέρω. Δεν μπορώ να κρίνω σαν τρίτος τον εαυτό μου – ταυτίζομαι μαζί μου.

Εκείνο όμως που διεκδικώ είναι ότι είμαι συνεπής: Όσες φορές και πριν τις εκλογές είχα σχολιάσει τα κοινωνικά δρώμενα ή την πολιτική επικαιρότητα, η οπτική μου γωνία ήταν η ίδια. Μπορεί να σου αρέσει ή όχι, μπορεί να συμφωνείς ή να διαφωνείς, μπορεί να χαίρεσαι ή να θυμώνεις, ό,τι και να νιώθεις, εγώ δεν αισθάνομαι την ανάγκη ούτε κι έχω καμιά απολύτως υποχρέωση να απολογηθώ για τις ιδέες μου.

Στο κάτω-κάτω της γραφής, δεν ξέρω πώς αντιλαμβάνεστε εσείς το μπλογκάρισμα, εγώ πάντως κάνω το κέφι μου γράφοντας για πράγματα που μου αρέσουν και αγαπώ και για τα άλλα, που δεν συμπαθώ.

Επαναλαμβάνω για να καταστεί σαφές: Με το Σημειωματάριο κάνω το κέφι μου και δεν αποσκοπώ να κερδίσω το παραμικρό. Και δεν υπηρετώ κανέναν άλλο παρά τις ιδέες μου.

Για αυτό ακριβώς, αν θα πρέπει ξαφνικά και για οποιονδήποτε λόγο, να αρχίσω να αυτολογοκρίνομαι, όταν γράφω για την πολιτική, το σινεμά, τη λογοτεχνία, την μουσική, τους ανθρώπους, τότε προτιμώ να σταματήσω το ιστολογείν, να σχίσω ετούτο το Σημειωματάριο. Γιατί είμαι πολίτης με γνώμη και θέση. Εξαρτώμαι μόνο από τους ανθρώπους που αγαπώ και τις ιδέες που πιστεύω και χρωστάω μόνο στους ανθρώπους που συνεχίζουν να είναι δίπλα μου, να με στηρίζουν και να με ανέχονται. Και οπωσδήποτε δεν είμαι το προφίλ που κάποιος μπορεί να κατασκεύασε στο μυαλό του. Λυπάμαι.

Ξέρω ότι κάποιοι αναρωτιούνται ειλικρινά γιατί επί ένα μήνα ασχολήθηκα με ένα μόνο θέμα και με τίποτα άλλο. Με ρώτησαν και φίλοι καλοί κι ειλικρινά δεν ξέρω. Νομίζω όμως ότι από τη μια με τράβηξε η τραγικότητα της Πτώσης κι απ’ την άλλη το μάταιον του αγώνα. Οι εξαρχής χαμένες μάχες με μαγνητίζουν κι όσο κι αν προσπαθώ, εκεί αφιερώνω την ενέργειά μου. Υπάρχει βέβαια και κάτι άλλο: Ένιωθα ότι ήταν η τελευταία ευκαιρία για κάποιες ιδέες που με πάθος είχα πιστέψει στα πολύ νιάτα μου. Μεγαλώνοντας τις εκλογίκευσα, τις ρεαλιστικοποίησα. Άλλες χάθηκαν, άλλες ξέφτισαν, κάποιες προσαρμόστηκαν κι εγώ αισθάνθηκα την ανάγκη να τις υπερασπιστώ για τελευταία φορά.

Τέλος πάντων. Οι εκλογές έγιναν, η προεκλογική περίοδος τελείωσε και το Σημειωματάριο επιστρέφει στους κανονικούς του ρυθμούς και θεματολογία.

Κάτι μου λέει ότι τώρα θα θυμώσουν όσοι με γνώρισαν τον περασμένο μήνα…

Η προεκλογική περίοδος που ζήσαμε ήταν από τις πιο γόνιμες γιατί ήταν αποκαλυπτική

Μετά από πολλά χρόνια τα δυο μεγάλα κόμματα εμφανίστηκαν εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους: Ο λόγος τους, οι αξίες τους, ο τρόπος που απευθύνθηκαν στους πολίτες, οι προτεραιότητές τους, όλα είναι διαφορετικά.

Ουσιαστικά Νέα Δημοκρατία και Πασόκ αντιπροσωπεύουν δυο διαφορετικές φιλοσοφίες, δυο διαφορετικές στάσεις ζωής.

Και γι’ αυτό είναι τόσο κρίσιμες αυτές οι εκλογές: Δεν κρίνεται μόνο η πορεία της οικονομίας, αλλά η πορεία της κοινωνίας για τα επόμενα πολλά χρόνια. Κάτι τέτοιο έγινε και το 1981: Και τότε Νέα Δημοκρατία και Πασόκ αντιπροσώπευαν διαφορετικές αντιλήψεις και τότε η επιλογή του λαού είχε σαν αποτέλεσμα την ανατροπή του αξιακού κώδικα της κοινωνίας. Ας το έχουμε αυτό στο νου μας, όταν θα παίρνουμε τις τελικές μας αποφάσεις.

Φαίνεται δύσκολο, αλλά στην πραγματικότητα είναι απλό, ακριβώς γιατί κατά την διάρκεια της προεκλογικής περιόδου άνοιξαν πολλά θέματα και φάνηκαν ξεκάθαρα οι απόψεις των δυο. Έχουμε και λέμε:

Στην οικονομία:

Η Νέα Δημοκρατία προτείνει τον δρόμο που ακολουθούν και οι άλλες δυτικές χώρες και άρχισαν να βλέπουν ήδη το τέλος της κρίσης: Να στριμωχτούμε για δυο χρόνια και να συνεχίσουμε τον εκσυγχρονισμό του κράτους.

Το Πασόκ αντιθέτως εξαγγέλλει μικρές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις και παράλληλη αύξηση του δανεισμού και της φορολογίας –δηλαδή την μέθοδο που λίγο-πολύ ακολουθήθηκε και την δεκαετία του ’80 και ευθύνεται εν πολλοίς για τα σημερινά αδιέξοδα.

Στην εξωτερική πολιτική:

Η Νέα Δημοκρατία προτείνει να συνεχίσουμε την στρατηγική που ξεκίνησε ο Κ. Καραμανλής τα προηγούμενα χρόνια: Πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, με εμβάθυνση των σχέσεων και των συμμαχιών μας με Ρωσία και Κίνα, ακόμα κι αν αυτό δυσαρεστεί κάποιους από τους φίλους μας στις ΗΠΑ. Στα δε εθνικά θέματα προκρίνει τα επώδυνα ΟΧΙ.

Το Πασόκ αντίθετα προαναγγέλλει ότι θα επανεξετάσει τα στρατηγικά ανοίγματα με την Ρωσία (αγωγοί) και με την Κίνα (λιμάνια) κι ότι ταυτόχρονα θα συσφίξει περισσότερο τις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ. Στα δε εθνικά, το Πασόκ ψηφίζει ΝΑΙ.

Στην Διοίκηση και το Κράτος:

Ο Κ. Καραμανλής έχει αναγνωρίσει λάθη και παραλήψεις που έγιναν τα προηγούμενα χρόνια. Προτείνει μια επανεξέταση του τρόπου που λειτουργεί και η διοίκηση, αλλά και οι υπάλληλοι.

Ο Γ. Παπανδρέου υπόσχεται το πρωτάκουστο: να μας φέρει ξένους “ειδικούς” να μας κυβερνήσουν, χωρίς να μας λέει ποιοι θα είναι αυτοί ή έστω τα κριτήρια της επιλογής τους. Προφανώς θέλει να επαναλάβει σε μεγαλύτερη κλίμακα αυτό που είχε κάνει και ως ΥΠΕΞ, όταν κατέστησε επίσημη γλώσσα του υπουργείου του τα αγγλικά, την μητρική του γλώσσα, αλλά δυστυχώς, τα όσα έχει πει κατά την προεκλογική περίοδο (αγωγοί – Ρωσία, λιμάνια – Κίνα) καθιστά τον αφελληνισμό της διοίκησης δευτερεύον θέμα. Ουσιαστικά μας ζητάει να δεχτούμε να γίνουμε αποικία με την ψήφο μας.

Στην κοινωνία:

Ο Κ. Καραμανλής ζητάει να σταματήσουμε την παράλογη ανοχή που δείχνουμε στην βία και την παραβατικότητα. Στο πλαίσιο αυτό προτείνει ακόμα και την εκ νέου επανεξέταση του Πανεπιστημιακού ασύλου, το οποίο είναι η αιτία και η αφορμή της υποβάθμισης των σπουδών, της καταστροφής της υλικοτεχνικής υποδομής των Ιδρυμάτων και της διακοπής της κοινωνικής και οικονομικής ζωής των πόλεων.

Για αυτό το Πασόκ και ο Γ. Παπανδρέου δεν έχουν πει τίποτα.

Ο Γ. Παπανδρέου και το κόμμα του δεν κρατάνε πια ούτε τα προσχήματα:

Ξεδιάντροπα λένε ότι θα μας φέρουν ξένους “ειδικούς” για να μας κυβερνήσουν.

Πέρα από το γεγονός ότι η παραδοχή αυτή και μόνο αποδεικνύει την ανικανότητα και την ανετοιμότητά τους να ασκήσουν διακυβέρνηση, τα ερωτήματα που γεννιούνται είναι πολλά και κρίσιμα:

Ποιοι είναι αυτοί οι “ειδικοί”;

Με τι κριτήρια θα επιλεγούν;

Ποιες θα είναι οι αρμοδιότητές τους;

Ποιες θα είναι οι αμοιβές τους;

Πώς είναι δυνατόν η εκλεγμένη κυβέρνηση της χώρας να παραχωρεί την εξουσία ή μέρος της εξουσίας σε ξένους;

Απαντήσεις φυσικά δεν υπάρχουν.

Άλλωστε οι ερωτήσεις δεν τίθενται καν.

Τα ΜΜΕ της διαπλοκής και της συναλλαγής είναι πολύ απασχολημένα με το να υμνούν τον ΓΑΠ, τον άνθρωπο που θα έρθει σε σύγκρουση με τα συμφέρονται γιατί δεν χρωστάει σε κανέναν.

Ο Θ. Πάγκαλος είχε καταγγείλει ότι, όταν ήταν υπουργός ο Παπανδρέου, στο ΥΠΕΞ επίσημη γλώσσα ήταν τα αγγλικά. Προφανώς ο αρχηγός του Πασόκ ετοιμάζεται να επιβάλει την μητρική του γλώσσα σε όλον τον κρατικό μηχανισμό, σε όλους μας. Ό,τι κι αν σημαίνει αυτό.

Θέλω να πιστεύω ότι οι συμπολίτες μου δεν θα δεχτούν από μόνοι τους να γίνουν αποικία.

Το μαχαίρι βρίσκεται ακόμα στα χέρια μας.

Υπάρχει κάποιος που να αμφισβητεί ότι το Πασόκ είναι αυτή τη στιγμή πρώτο κόμμα;

Όχι. Ακόμα και οι αντίπαλοί του παραδέχονται ότι είναι μπροστά.

Ποιο συνεχίζει όμως να είναι το μεγαλύτερο πρόβλημά του;

Ο Γ. Παπανδρέου δεν πείθει ούτε ότι θα είναι ικανός πρωθυπουργός, ούτε ότι έχει σχέδιο ρεαλιστικό και πραγματοποιήσιμο. Η δε επάνοδος του Πασόκ στην εξουσία δεν γεννά αισιοδοξία ούτε στους οπαδούς του, ενώ αντιθέτως πολλοί είναι εκείνοι που το αντιμετωπίζουν με καχυποψία.

Τι κάνει το Πασόκ και ο αρχηγός του για να διασκεδάσουν τις ανησυχίες;

Τίποτα. Ο ΓΑΠ κρύβεται και το Πασόκ εκφράζεται μέσω των τηλε-αστέρων. Τα δε πράσινα μπλογκ τις τελευταίες ημέρες μας βομβαρδίζουν με νούμερα κι έχουν πάψει να ασχολούνται με την πολιτική.

Είναι αξιόπιστα αυτά τα νούμερα;

Όχι. Δεν ξέρουμε καν ποιοι μετράνε και τι μετράνε. Αν μετράνε.

Τι μπορούμε όμως να συμπεράνουμε από αυτό;

Ότι δεν τους ενδιαφέρει να πείσουν. Δεν τους ενδιαφέρει να δημιουργήσουν θετικό κλίμα στην κοινωνία. Δεν τους ενδιαφέρει να χτίσουν ευρύτερες συναινέσεις. Γιατί δεν έχουν όραμα, δεν έχουν πρόγραμμα, δεν έχουν πολιτική. Δεν τους νοιάζει να έχουν. Τους νοιάζει μόνο να επιστρέψουν. Και είναι πιο εκδικητικοί και πιο μνησίκακοι από την προηγούμενη φορά. Και πιο ανασφαλείς. Το σύνθημα το έδωσε ο αρχηγός τους με τον τρόπο που φέρθηκε στον μέντορα και όσους διαφωνούν μαζί του. Το λεν άλλωστε ξεκάθαρα – δεν μπαίνουν στην διαδικασία ούτε να το αποκρύψουν, ούτε να το συγκαλύψουν: Θέλουν να διώξουν, να απολύσουν, να μεταθέσουν δεσμενώς, να κυνηγήσουν. Γι’ αυτό και τις τελευταίες μέρες μας απειλούν ότι είναι 6, 7, 8, 9 μονάδες μπροστά: Εννοούν ότι θα είναι παντοδύναμοι και θα μας αλλάξουν τα φώτα.

Όμως το μαχαίρι το κρατάμε εμείς…

Βλέποντας τα αποτελέσματα των γερμανικών εκλογών, όπου η κεντροδεξιά πέτυχε μεγάλη νίκη, θυμήθηκα τους στίχους του Σαββόπουλου:

Δρόμο!

Κι ας καλύψαμε δρόμο

Είμαστε έξω απ’ το χρόνο

Θέλει ακόμα κουπί.

Είμαστε ο μοναδικός λαός στον κόσμο, που ετοιμάζεται να παλινορθώσει τους Σοσιαλιστές.

Αυτό από μόνο του δεν θα ήταν τόσο κακό, αν το Πασόκ του Γ. Παπανδρέου είχε κάτι να πει, να προτείνει κάτι νέο, κάτι διαφορετικό στη διακυβέρνηση. Αν στόχευαν, τέλος πάντων, στη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Το τραγικό όμως είναι ότι ο Γ. Παπανδρέου και το κόμμα του διεκδικούν με αξιώσεις να κυβερνήσουν τη χώρα επαναφέροντας αρχικά την ρητορική της δεκαετίας του ’80 (αυξήσεις πέρα από τις αντοχές της οικονομίας, εξωτερικός δανεισμός, φορολογία, κρατικοποιήσεις). Kαι τώρα, στην τελευταία φάση, κρυπτόμενοι.

Μένει να δούμε πόσοι από μας θα υπερψηφίσουν αυτή την απατηλή υπόσχεση για επιστροφή στο παρελθόν.

Να δούμε πόση απόσταση καλύψαμε για να φτάσουμε στο παρόν.

Να μετρήσουμε τον δρόμο που μας χωρίζει –αν μας χωρίζει– από τον υπόλοιπο κόσμο…

Μετά το debate οι πασοκοφυλλάδες μας απειλούσαν ότι την τελευταία εβδομάδα πριν τις εκλογές ο Γιώργος θα κάνει ένα μπαράζ εμφανίσεων. Θα εμφανιστεί παντού, μας προειδοποιούσαν. Θα δώσει συνεντεύξεις σε εφημερίδες, σε τηλεοράσεις, σε ραδιόφωνα.

Σε τέσσερις μέρες έχουμε εκλογές, ο Γιώργος όμως δεν έχει εμφανιστεί πουθενά. Κι όπως μαθαίνουμε δεν πρόκειται να εμφανιστεί μέχρι τις εκλογές.

Δεν πρόκειται να δώσει ούτε μια συνέντευξη, για να μας εξηγήσει την πολιτική του. Να μας πείσει για το πρόγραμμά του.

Θα είμαι άδικος λοιπόν, αν συμπεράνω ότι ο Γ. Παπανδρέου και το σύστημα που έχει οργανώσει μέσα στο Πασόκ ούτε πρόγραμμα έχουν, ούτε σχέδιο, ούτε πολιτική;

Κάτι ακούγεται για μια διακαναλική συνέντευξη σε διαπιστευμένους δημοσιογράφους –στον Ιορδάνη Χασαπόπουλο, δηλαδή και την Βάλια Πετούρη. Που αν τελικά γίνει, καταλαβαίνετε τι συνέντευξη θα είναι αυτή.

Βλέποντας αυτό το χάλι, ειλικρινά, δεν ξέρω αν θα πρέπει να γελάσω με το επιτελείο του, που για να συσπειρώσουν τους δικούς τους και να μαζέψουν κανένα ψηφαλάκι κρύβουν τον αρχηγό. Κάτι τέτοιο δεν πρέπει να έχει προηγούμενο στην παγκόσμια πολιτική ιστορία.

Ή να κλάψω με το χάλι το δικό μας, των ψηφοφόρων…

Τις πρώτες μέρες μετά την προκήρυξη των εκλογών κι ενώ η συζήτηση ήταν επικεντρωμένη στην οικονομία, πράσινος τηλεπαπαγάλος προεξοφλούσε ότι αυτή η συζήτηση σε λίγες ημέρες θα εξαντλούνταν και θα επιστρέφαμε στη συνήθη θεματολογία.

Το πράσινο παπαγαλάκι δεν επιβεβαιώθηκε.

Μπαίνουμε στην τελευταία προεκλογική εβδομάδα και η οικονομία απασχολεί με την ίδια ένταση την δημόσια συζήτηση. Και όχι μόνο. Στο τραπέζι έχουν προστεθεί και άλλα εξίσου σημαντικά θέματα εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής.

Είναι φανερό ότι κάποιοι αισθάνονται άβολα από αυτή την εξέλιξη.

Θα προτιμούσαν ψιλοκουβέντα και κουτσομπολιό –όπως έγινε στις Ευρωεκλογές– τα οποία εύκολα τα διαχειρίζονται. Είναι οι ίδιοι που αναγόρευσαν κάθε φράση του Τατούλη ή του Γ. Μανώλη σε πρώτη και μόνη είδηση και που προσπάθησαν να κάνουν το ίδιο με τον Τσιτουρίδη.

Τις τελευταίες ημέρες, ειδικά από τη στιγμή που άρχισε να μετριέται στην κοινωνία ο αντίκτυπος των debate, οι γνωστοί-άγνωστοι προσπαθούν να στρέψουν την κουβέντα στα κρυφά γκάλοπ.

Ναι, η πολιτική δεν είναι μόνο ιδεολογία και επιχειρήματα, είναι και οπαδιλίκι –το ξέρω, το ξέρετε, το ξέρουμε. Και είναι ωραίο να κερδίζεις. Όμως από αυτό, μέχρι του σημείου να παρατήσουμε στη μέση τον διάλογο για την ουσία και να αρχίσουμε να μετριόμαστε μεταξύ μας, υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Είναι από τις λίγες φορές που σε προεκλογική συζήτηση άνοιξαν και κουβεντιάζονται τόσα μεγάλα θέματα. Είναι κρίμα να σπαταλήσουμε τις επόμενες μέρες αφουγκραζόμενοι ψίθυρους και κραυγές και όχι συζητώντας και αποφασίζοντας λογικά για το μέλλον μας.

Και μάλιστα τώρα, που μετά από 15 χρόνια για πρώτη φορά οι διαφορές ανάμεσα στα δύο κόμματα είναι τόσο έντονες, ουσιαστικές και εμφανείς:

Στην οικονομία:

Η Νέα Δημοκρατία προτείνει τον δρόμο που ακολουθούν και οι άλλες δυτικές χώρες και άρχισαν να βλέπουν ήδη το τέλος της κρίσης: Να στριμωχτούμε για δυο χρόνια και να συνεχίσουμε τον εκσυγχρονισμό του κράτους.

Το Πασόκ αντιθέτως εξαγγέλλει μικρές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις και παράλληλη αύξηση του δανεισμού και της φορολογίας –δηλαδή την μέθοδο που λίγο-πολύ ακολουθήθηκε και την δεκαετία του ’80 και ευθύνεται εν πολλοίς για τα σημερινά αδιέξοδα.

Στην εξωτερική πολιτική:

Η Νέα Δημοκρατία προτείνει να συνεχίσουμε την στρατηγική που ξεκίνησε ο Κ. Καραμανλής τα προηγούμενα χρόνια: Πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, με εμβάθυνση των σχέσεων και των συμμαχιών μας με Ρωσία και Κίνα, ακόμα κι αν αυτό δυσαρεστεί κάποιους από τους φίλους μας στις ΗΠΑ. Στα δε εθνικά θέματα προκρίνει τα επώδυνα ΟΧΙ.

Το Πασόκ αντίθετα προαναγγέλλει ότι θα επανεξετάσει τα στρατηγικά ανοίγματα με την Ρωσία (αγωγοί) και με την Κίνα (λιμάνια) κι ότι ταυτόχρονα θα συσφίξει περισσότερο τις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ. Στα δε εθνικά, το Πασόκ ψηφίζει ΝΑΙ.

Στην κοινωνία:

Ο Κ. Καραμανλής ζητάει να σταματήσουμε την παράλογη ανοχή που δείχνουμε στην βία και την παραβατικότητα. Στο πλαίσιο αυτό προτείνει ακόμα και την εκ νέου επανεξέταση του Πανεπιστημιακού ασύλου, το οποίο είναι η αιτία και η αφορμή της υποβάθμισης των σπουδών, της καταστροφής της υλικοτεχνικής υποδομής των Ιδρυμάτων και της διακοπής της κοινωνικής και οικονομικής ζωής των πόλεων.

Για αυτό το Πασόκ και ο Γ. Παπανδρέου δεν έχουν πει τίποτα.

Επειδή αυτά είναι που κρίνονται στις 4 Οκτωβρίου, γι’ αυτά θα συζητάμε εδώ.

Χωρίς υπερβολή είναι το ερώτημα που βασανίζει χιλιάδες συμπολίτες μας και κατά πάσα πιθανότητα θα συνεχίσει να τους βασανίζει μέχρι τη στιγμή που θα ρίξουν το ψηφοδέλτιο στην κάλπη:

Γιατί να τον εμπιστευτώ πάλι;

Γιατί ο Καραμανλής θα κάνει τώρα όσα δεν έκανε πριν;

Γιατί τώρα θα λειτουργήσει διαφορετικά;

Τι άλλαξε;

Η απάντηση είναι προφανής:

Τα πάντα έχουν αλλάξει σε όλους τους τομείς. Το 2004 η παγκόσμια οικονομία ήταν σε άνοδο κι επέτρεπε την «ήπια προσαρμογή» – σήμερα βρισκόμαστε σε κρίση και χρειάζονται έκτακτα μέτρα.

Κι ακόμα, μέχρι και ένα – ενάμιση χρόνο πριν υπήρχε η ελπίδα ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί μια μίνιμουμ συναίνεση στα βασικά και τα αυτονόητα.

Μην πάτε μακριά:

Ποιος θα πίστευε ποτέ ότι ο Γ. Παπανδρέου θα εμφανιζόταν αντίθετος με την ίδρυση μη-κρατικών, μη-κερδοσκοπικών πανεπιστημίων; Ποιος θα πίστευε ότι αυτός ο ήπιος και ανοιχτόμυαλος και ευρωπαίος και αμερικανοθρεμμένος πολιτικός θα σαμποτάριζε εν ψυχρώ και χωρίς ενδοιασμούς μια τέτοια ρύθμιση μόνο και μόνο για να εξασφαλίσει εσωκομματική εύνοια;

Και όμως…

Κι είναι επίσης και η αριστερά: Η Ν.Δ. ακολούθησε μετά το 2004 κατευναστική πολιτική, η οποία όμως δεν απέδωσε καθόλου. Όταν οι γνωστοί-άγνωστοι ένιωσαν ότι απειλούταν το τσιφλίκι τους με τον νόμο-πλαίσιο για την Ανώτατη Εκπαίδευση, παρέλυσαν την οικονομική και κοινωνική ζωή των πόλεων με τις συνεχείς επεισοδιακές διαδηλώσεις και διέκοψαν κάθε εκπαιδευτική και ερευνητική διαδικασία μέσα στα ιδρύματα.

Οπότε περιθώρια για κατευνασμούς κι από αυτή την πλευρά δεν υπάρχουν. Αντιθέτως, κάποια πράγματα πρέπει να προχωρήσουν και γιατί ο πολίτης τα επιθυμεί και γιατί η κοινή λογική τα απαιτεί και γιατί τα επιτάσσει η συμμετοχή μας στην Ε.Ε.

Μα, στα σοβαρά, ρε Φώτη, μπορεί να αλλάξει έτσι ένας άνθρωπος; Λυπάμαι, αλλά δυσκολεύομαι να το πιστέψω αυτό…

Κι όμως, η πρόσφατη πολιτική ιστορία έχει πολιτικούς που άλλαξαν, και κυβέρνησαν διαφορετικά. Και δεν χρειάζεται να πάμε στον γερο-Καραμανλή. Ο Ανδρέας είναι επίσης ένα καλό τέτοιο παράδειγμα: Η δεύτερη περίοδος που κυβέρνησε ήταν εντελώς διαφορετική από την πρώτη οχταετία. Μετά το ’93 εγκατέλειψε τους «τρίτους δρόμους για τον σοσιαλισμό» και τις παράξενες (για να μην πω επικίνδυνες) συμμαχίες και στράφηκε αποφασιστικά προς την Δύση, την Ευρώπη και την Αμερική.

Συνεπώς, δεν βλέπω τον λόγο γιατί ο Κώστας Καραμανλής να μην διορθώσει τις αδυναμίες των προηγούμενων χρόνων.

Όταν μάλιστα η προεκλογική περίοδος αποδεικνύει ότι το μάθημά του το πήρε: Απόρριψε εντελώς τα συνήθη κι εύκολα καθησυχαστικά λόγια. Μιλάει με ειλικρίνεια και μας λέει πράγματα που, ενώ όλοι τα ξέρουμε ή τα υποψιαζόμαστε, κανείς εν ενεργεία πολιτικός δεν είχε τολμήσει να πει δημόσια.

Οπότε η μπάλα γυρίζει πάλι σε μας: Θα ψηφίσουμε με κριτήριο να τιμωρήσουμε ό,τι μας πλήγωσε στο παρελθόν ή για να χτίσουμε το μέλλον;