Τσιτσάνης – Τσαρούχης: Ζεϊμπέκικο

Έγραψε ο Γιάννης Τσαρούχης:

Το 1934 είδα αληθινούς ζεϊμπέκηδες που μπαρκάρανε στη Σμύρνη, στο πλοίο που με πήγαινε στην Κωνσταντινούπολη. Πήγαινα να δω τα μωσαϊκά στην Αγία Σοφία, που εκείνο τον καιρό είχε ξεσκεπάσει ο Αμερικανός βυζαντινολόγος Ουίτμορ.

Αυτοί οι ζεϊμπέκηδες ήταν ντυμένοι με τις παλιές στολές τους και έμοιαζαν πολύ μ’ αυτούς που είχε ζωγραφίσει ο Γύζης και ο Λύτρας. Ο ένας απ’ αυτούς, ως τριανταπέντε χρονών, μιλούσε καλά ελληνικά και μου έλεγε διάφορα πράγματα. Ιδίως μου μιλούσε για το πώς χόρευε ένας νεαρός που ήταν μαζί τους και όλο έλεγε ότι κανείς δεν τον φτάνει στο χορό.

Προς το ηλιοβασίλεμα, όταν ξεκίνησε το πλοίο για την Πόλη, ο νεαρός χόρεψε πάνω στο κατάστρωμα.Ήταν κοντός και χοντροκόκαλος, αλλά μόλις άρχισε να κινείται πραγματικά μετεμορφώθη. Δεν ήταν πια το ίδιο πρόσωπο. Την ανδρεία του, γιατί ήταν ανδρείος πολύ, σχεδόν άγριος, συνεπλήρωνε περίεργα ένα είδος ταπεινότητος και ένα είδος ευγνωμοσύνης, που δεν ήταν γνωστό ποιον απευθύνεται και ήταν σαν να ευγνωμονεί, με πολλή σεμνότητα ένα θεό, για το θαύμα που είναι η ζωή. Τον συνόδευε ένα τουμπελέκι, που χτυπούσε ένας άλλος ζεϊμπέκης, στο μαγικό ρυθμό 9/8.  (…)

Στα βουνά της Αλβανίας, κοντά στη Φτέρα, άκουσα για πρώτη φορά το ζεϊμπέκικο που τα λόγια του αρχίζουν ως εξής: Μέσα στης ζωής τα μονοπάτια, μπρος στ’ αρχοντικά σου σκαλοπάτια…

Είχα γνωρίσει ως τότε τα τραγούδια της Ρόζας Εσκενάζη και ήμουν θαμώνας της στο κέντρο της οδού Δώρου που, πολλές φορές, πήγαινα παρέα με τον βυζαντινολόγο Ξυγγόπουλο , τον Κόντογλου και άλλοτε με τον Τζούλιο Καΐμη. Μα το ζεϊμπέκικο που άκουσα στην Αλβανία ερχόταν από έναν άλλο κόσμο, διαφορετικό, που μου απεκάλυπτε μια άλλη πλευρά του ανθρώπου. Το ζεϊμπέκικο και τα ρεμπέτικα υπήρχαν βέβαια, ήδη από το 1900 και οι μεγάλοι του ρεμπέτικου είχαν δημιουργήσει αριστουργήματα. Αλλά οι αστικές προκαταλήψεις είχαν βρει έναν τρόπο να το αποκρύψουν, ακόμη και απ’ αυτούς που τους ενδιέφερε. Όταν έφυγαν οι Γερμανοί και ήρθαν οι Εγγλέζοι με τους Έλληνες από τη Μέση Ανατολή, μαζί με το σουίνγκ άρχιζε να ανθίζει με μια νέα βλάστηση, και υπό νέο πνεύμα, το πανάρχαιο ζεϊμπέκικο.

Ο κεντρικός του ναός για μας τους Αθηναίους ήταν το κέντρο «Ο Μάριος» σ’ ένα σπίτι της οδού Ίωνος δεύτερο πάτωμα, όπου άκουσα για πρώτη φορά τον Τσιτσάνη. Η λέξη ναός δεν είναι υπερβολή. (…) Ο χαρακτήρας του ναού εδίδοντο και ενισχύονταν από την αυστηρότητα του διευθυντή που δεν επέτρεπε την παραμικρή σύγκρουση, πολύ περισσότερο το μεγάλο καβγά για παραγγελιές και άλλες ασύμαντες αφορμές. (…)

Παρά τους ενθουσιασμούς των ξένων επισήμων και ανεπισήμων, το ζεϊμπέκικο μένει κατιτί το ερμητικό στην ουσία του και είναι προσιτό, αληθινά προσιτό, μόνο σ’ αυτούς από τους Έλληνες που έχουν αληθινά ορφική μύηση. Λόγια φθαρμένα που δεν μπορούν να εκφράσουν την ουσία, για την οποία ο αμύητος μένει καχύποπτος.

 (από τον τόμο Αγαθόν το εξομολογείσθαι, Καστανιώτης 1989)

Advertisements

6 thoughts on “Τσιτσάνης – Τσαρούχης: Ζεϊμπέκικο

  1. nomansland 15/01/2008 στο 3:28 πμ Reply

    Τι έμπνευση βραδυάτικα….! Τι καιροί, τι φιγούρες, τι συναντήσεις, τι άνθρωποι…πως σου ήρθε ρε θηρίο; Σα να μας πήγες πρώιμα στον παράδεισο…

  2. vayiap 15/01/2008 στο 9:05 πμ Reply

    Πολύ ωραίο απόσπασμα, πραγματικά μας ενέπνευσες….

  3. SOFIA 15/01/2008 στο 1:08 μμ Reply

    Άλλοι κοιμούνται και άλλοι «ζωγραφίζουν»!
    Καλημέρα Φώτη, εκπληκτικό απόσπασμα!

  4. fvasileiou 15/01/2008 στο 1:45 μμ Reply

    @nomansland
    Όταν η πραγματικότητα είναι τόσο μίζερη, καλλίτερα να ονειρεύεσαι.

    @vayap
    Ο Τσαρούχης εκτός από ζωγράφος ήταν κι ένας εξαιρετικός, ένας σπουδαίος στοχαστής. Ιδιαίτερα τα κείμενά του περί Ελληνικότητας φυσάνε. Η σκέψη του είναι τόσο συμπυκνωμένη μερικές φορές, που χρειάζονται δεκάδες διδακτορικές διατριβές για να την αναλύσουν.

    @SOFIA
    Κι άλλοι, Σοφία μου, ανεβάζουν τις περίφημες φωτογραφίες στο μπλογκ τους κι έπειτα κομπάζουν για τις 4.000 επισκέψεις που έχουν.

    Έρχονται στιγμές που λυπάσαι και το σάλιο σου…

  5. SOFIA 15/01/2008 στο 1:52 μμ Reply

    Άφησε τους να κάνουν την δουλειά τους κι εμείς θα εξακολουθούμε να κινούμαστε στους ρυθμούς που ξέρουμε! Με Τσιτσάνη, Χατζηδάκη, Θεοδωράκη, Τσαρούχη, Καζαντζάκη, Καββαδία, Καβάφη, Καρυωτάκη, Εγγονόπουλο… Δεν ξέρω πόσες σελίδες μπορούν να γεμίσουν αυτοί με φωτογραφίες, ξέρω όμως ότι μπορώ να γεμίσω αμέτρητες σελίδες μόνο με τα ονόματα αυτών που πραγματικά αξίζουν! Που να πιάσουμε και τα έργα τους!!!

  6. Γιάννης 08/01/2015 στο 11:45 μμ Reply

    Περί ζειμπεκικου

    «….σήκω ρε αντάμη Καλόγερα! Για πάρτι σου,μανεδάκι γιαβάσικο αλά τούρκα, και απευθυνόμενος προς την κομπανία:
    – Μάγκες τού Καλόγερα ρε!
    Πέφτουν κάτι πενιες, τη μιά νταλκαδιάρικες, την άλλη επιθετικές,κοφτές καί ξανά κλαψιαρικες, απόγνωσης, μουρμουρικες, καί ο Κυρ Στράτος:

    Ωχ αμάν…αμάν!…
    Χτυπώ νεκροί
    κι’ ανοίχτε μου…
    Ώχ! αμάν…

    Να μπω για να σκουπίσω
    βρ’αμαν, αμάν
    τον τόπο πού παντοτινά
    θα’ ρθω να κατοικήσω!…

    Ο Καλόγερας όρθιος , λίγο γερτος προς τ’ αριστερά Χορεύει! Τι Χορεύει δηλαδή;
    Έχει δεθεί κομπος, έχει γυρει το κεφάλι του αριστερά, έχει μισοαπλωμένο το αριστερό του χέρι σα να θέλει να πιαστεί από κάπου, καί με το δεξί του κρατάει το αριστερό του μπατζακι και κάνει πώς το σηκώνει για να μην το πατήσει, το φέρνει πιό μέσα, πιάνει τ’ αρχιδια του καί φέρνει μια μυστήρια βόλτα γύρω από τον άξονα του πάρα πολύ αργή!…

    Ένα εσωστρεφες γιαβάσικο μικρασιατικο ζεϊμπέκικο (; ) γεμάτο σεβντα, πόνο, απόγνωση,νταλκα καί καημό!!… ( τα αδικοχαμενα του χρόνια; Η αιχμαλωσία; Οι κακουχίες; Τα βάσανα; Η φτώχεια; Τα βασανιστήρια;…)

    Το τσιγάρο στό στόμα, η τραγιασκα μέχρι τα φρύδια καί ο Στράτος:
    Αμάν….Αμάν….
    Να’ ρθω για να σκουπίσω!
    Ωχ αμάν!… αμάν!…
    Ώχ!….Ώχ!….Ώχ!….

    Γειά σου Καλόγερα! Γειά σου Στράτο!…
    Βλαμη είσαι ο πρώτος μάγκας, φωνάζει ο μπάρμπας μου.
    -Γιώργη, κερασ’ τα παιδιά!

    Κάθεται ο Καλόγεραςστη θέση του, χωμένος στό καβούκι του, πίνει μονορούφι ένα ούζο, καί κάνει μπράκ για να φύγει, μουρμουρίζοντας ακαταλυπτα λόγια με μάτια κατακόκκινα καί υγρά απ’ τη μαστούρα…..)

    Η συνέχεια εν ευθετω….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: