Ο Φρόυντ στην Ελλάδα

Ο Φρόυντ ήταν λάτρης του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και άριστος γνώστης της αρχαίας ελληνικής γλώσσας -δεν ήταν άλλωστε τυχαίο που το γνωστό σύνδρομο το ονόμασε «οιδιπόδειο». Κατάφερε να επισκεφτεί μόνο μια φορά την χώρα μας, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Αντιγράφω τα σχετικά με το ταξίδι από το εξαιρετικό βιβλίο του Ernest Jones, Σίγκμουντ Φρόυντ. Η ζωή και το έργο του, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίνδικτος σε μετάφραση Ξ. Κομνηνού και πρόλογο του Π. Χαρτοκόλλη:

Τον Αύγουστο του 1904, ο Φρόυντ, συνοδευόμενος για μια φορά ακόμη από τον Αλέξανδρο (τον αδερφό του), ξεκίνησε για την Ελλάδα. Το πρωί της 30ης Αυγούστου σαλπάρησαν για το Μπρίντεζι, ταξίδι είκοσι τεσσάρων ωρών. Μεταξύ των επιβατών ήταν και ο καθηγητής Dorpfeld, βοηθός του περίφημου αρχαιολόγου Σλήμαν. Ο Φρόυντ κοίταζε με δέος τον άνθρωπο που είχε βοηθήσει στην ανακάλυψη της Τροίας, αλλά ήταν υπερβολικά ντροπαλός για να τον πλησιάσει. Την επόμενη μέρα έμειναν τρεις ώρες στην Κέρκυρα που ο Φρόυντ παρομοίωσε με την Ραγούσα. Είχε καιρό να επισκεφτεί τα δυο παλιά βενετσιάνικα φρούρια εκεί. Το πλοίο έπιασε στην Πάτρα το επόμενο πρωί, συνέχισε για τον Πειραιά και το μεσημέρι 3 Σεπτεμβρίου ήσαν στην Αθήνα. Η πρώτη εντύπωσή του από το Θησείο, μια εντύπωση αλησμόνητη και απερίγραπτη.

Το επόμενο πρωί πέρασαν δύο ώρες στην Ακρόπολη, επίσκεψη για την οποία ο Φρόυντ είχε προετοιμαστεί φορώντας το καλύτερο πουκάμισό του. Γράφοντας στους δικούς του ανέφερε ότι η εμπειρία του εκεί ξεπέρασε ό,τι είχε δει ποτέ του ή μπορούσε να φανταστεί, και όταν θυμηθούμε τον πλούτο των κλασικών γνώσεων με τον οποίο ήταν εφοδιασμένο το πνεύμα του από τα παιδικά του χρόνια και δώθε, καθώς και την ευαισθησία του απέναντι στην ομορφιά, μπορούμε να καταλάβουμε πολύ καλά τι σήμαιναν γι’ αυτόν οι εντυπώσεις. Πάνω από είκοσι χρόνια αργότερα είπε πως οι κολόνες στο χρώμα του κεχριμπαριού της Ακρόπολης ήταν τα ωραιότερα πράγματα που είχε δει στη ζωή του. Καθώς στεκόταν εκεί είχε μια περίεργη ψυχολογική εμπειρία που ανέλυσε πολλά χρόνια αργότερα σε ένα γράμμα του στον Ρομαίν Ρολάν. Ήταν μια παράξενη άρνηση να πιστέψει στην πραγματικότητα αυτού που βρισκόταν μπροστά στα μάτια του και έφερε σε αμηχανία τον αδελφό του ρωτώντας τον αν ήταν αλήθεια ότι βρίσκονταν πραγματικά στην Ακρόπολη. Στη λεπτή ανάλυση που δημοσίευσε αργότερα, ο Φρόυντ ανήγαγε την προέλευση αυτής της αίσθησης δυσπιστίας στο γεγονός ότι στα φτωχά παιδικά του χρόνια θα θεωρούσε απίθανη την ιδέα να είναι κάποτε σε θέση να επισκεφτεί ένα τόσο υπέροχο μέρος, κι αυτό με τη σειρά του συνδεόταν με την απαγορευμένη επιθυμία να ξεπεράσει σε επιτεύγματα τον πατέρα του. Συνέκρινε τον μηχανισμό που βρίσκεται επί τω έργω μ’ εκείνον που λειτουργεί στους ανθρώπους που δεν μπορούν να υποφέρουν την επιτυχία.

Με την ευκαιρία αυτή ο Φρόυντ αναγκάστηκε να μάθει πόσο διαφορετικά ήσαν τα αρχαία από τα νέα ελληνικά. Είχε τέτοια εξοικείωση με τα πρώτα, που στα νιάτα του είχε γράψει το ημερολόγιό του στα ελληνικά, αλλά τώρα καθοδηγώντας τον αμαξά του να τον πάει στο ξενοδοχείο Αθηνά απέτυχε, παρ’ όλες τις παραλλαγές στην προφορά, να γίνει κατανοητός και δεν του έμενε πια παρά να γράψει ταπεινωμένος τη λέξη.

Ο Φρόυντ πέρασε και την επόμενη μέρα στην Ακρόπολη. Έφυγαν από την Αθήνα στις 6 Σεπτεμβρίου, πήραν το τραίνο για την Κόρινθο και στη συνέχεια κατά μήκος του Κορινθιακού κόλπου έφθασαν στην Πάτρα όπου βρήκαν το καράβι που σαλπάριζε στις δέκα εκείνο το βράδυ. Έπειτα πίσω στην πατρίδα μέσω Τεργέστης.

Advertisements

16 thoughts on “Ο Φρόυντ στην Ελλάδα

  1. SOFIA 07/04/2008 στο 8:27 πμ Reply

    Τα μεγάλα μυαλά εκτιμούν την Ελλάδα και τα μνημεία μας! Εμείς πάλι φτάνουμε σε μεγάλη ηλικία και δεν έχουμε επισκεφτεί την ακρόπολη!
    Ωραίο κείμενο!
    Καλημέρα Φώτη μου και καλή εβδομάδα! 🙂

  2. giota 07/04/2008 στο 11:08 πμ Reply

    Θα συμφωνήσω με την προλαλήσασα (αν κι ο συγκεκριμένος με τις γυναίκες είχε ένα θέμα)!
    😀
    Καλημέρα και καλή βδομάδα Φωτάκο!

  3. nomansland 07/04/2008 στο 11:20 πμ Reply

    …αγαπημένος, και πολύ μεγάλος δάσκαλος! Ωραίο κείμενο να ΄σαι καλά Φώτη!…

    …καλημέρες…

  4. fvasileiou 07/04/2008 στο 1:38 μμ Reply

    @SOFIA
    Καλημέρα, καλή εβδομάδα!

    @giota
    Χαιρετώ και αντεύχομαι

    @nomansland
    Καλημέρα. Σε κέρδισε η μέρα τελικά;

  5. Cacofonix 07/04/2008 στο 8:31 μμ Reply

    Πάντως πρέπει να έτρωγε πολύ ξύλο από τη μαμά του, κι αυτό πληώνει ο κόσμος όλος…

  6. nomansland 07/04/2008 στο 10:28 μμ Reply

    …μπα τυχαίο ήταν…είμαι νυχτοπούλι ξέρεις…

    …καλησπέρες…

  7. Μάρκο Τ 07/04/2008 στο 10:39 μμ Reply

    Διάβαζα τις προάλλες ότι ο μεγάλος αρχιμουσικός και συνθέτης Gustav Mahler – είμαι παθιασμένος με τη μουσική του και θά’ θελα κάποια στιγμή να γράψω κάτι γι’ αυτόν στο ιστολόγιό μου – είχε συμβουλευτεί ψυχιατρικά τον Φρόυντ, επειδή αντιμετώπιζε ψυχολογικά προβλήματα. Δεν με παραξένεψε, ο Μάλερ έτσι κι αλλιώς είχε πάμπολλες ανασφάλειες και φοβίες.
    Είναι εντυπωσιακό πάντως πόσες πνευματικές και καλλιτεχνικές ζυμώσεις είχαν ως θέατρο την αυτοκρατορική Βιέννη του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Λίγο μετά, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος θα άφηνε μια αυτοκρατορική πόλη πρωτεύουσα ενός μικρού κράτους περιτριγυρισμένο από βουνά στο κέντρο της Ευρώπης.

  8. fvasileiou 07/04/2008 στο 11:09 μμ Reply

    @Cacofonix
    Δεν νομίζω ότι ο ο Φρόυντ εφηύρε κάτι. Νομίζω ότι ανακάλυψε κάτι που σαφώς υπήρχε -και αν θέλεις εντοπίζεται εμπειρικά κι από τους γέροντες της ερήμου- και του έδωσε επιστημονική υπόσταση. Βέβαια, από ένα σημείο και μετά η σχολή του Φρόυντ λειτούργησε σαν ένα είδος θρησκευτικής κίνησης. Αλλά αυτό ειναι πολύ μεγάλο θέμα για να το συζητήσουμε εδώ.

  9. fvasileiou 07/04/2008 στο 11:09 μμ Reply

    @nomansland
    Μου αρέσουν οι νυκτόβιοι…

  10. fvasileiou 07/04/2008 στο 11:14 μμ Reply

    @Μάρκο Τ
    Έχεις απόλυτο δίκιο: Ο Μάλερ συνάντησε τον Φρόυντ το καλοκαίρι του 1910, ένα χρόνο πριν τον θάνατό του. Μάλιστα ο Φρόυντ αναγκάστηκε να τροποποιήσει το πρόγραμμα των διακοπών του για να τον συναντήσει. Κατά τον Φρόυντ, ο Μάλερ κατανόησε πολύ γρήγορα τι είναι ψυχανάλυση, κι από όσο φαίνεται η θεραπεία είχε και αποτέλεσμα.

    Η ιστορία της συνάντησης υπάρχει στο βιβλίο του Jones.

  11. nomansland 08/04/2008 στο 12:02 πμ Reply

    Ο Φρόυντ είναι πολύ μεγάλος για να αμφισβητείται…και για να λέμε ότι ξεπεράστηκε κλπ, κλπ…οι σχολές μετά από αυτόν εξέλιξαν την ψυχανάληση, την τροποποίησαν, την προσέγγισαν από άλλες σκοπιές, όμως εκείνος τόλμησε να πει τα πράγματα με το όνομά τους, να θέσει νέες βάσεις στην ψυχιατρική τόσο στην προσέγγισή της όσο και στην κατανόησή της και εν πάση περιπτώσει, επειδή η επιστήμη, για παράδειγμα, των μαθηματικών έχει φτάσει εκεί που είναι σήμερα και εξελίσσεται δεν μπορεί κανείς να πει ότι ο Ευκλείδης είναι ξεπερασμένος…

    …ξανά καλησπέρες….

  12. fvasileiou 08/04/2008 στο 12:08 πμ Reply

    @nomansland
    Δεν θέλω να ανοίξουμε κουβέντα για την αξία του Φρόυντ στο μπλογκ. Την θεωρώ εντελώς άχρηστη. Η σημασία του είναι αυτονόητη: Άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα γύρω μας, είτε μας αρέσει είτε όχι. Αυτονόητο είναι φυσικά ότι υπάρχουν και ενστάσεις ή κριτικές για τον τρόπο που οργάνωσε την επιστήμη που θεμελίωσε. Αλλά αυτό είναι εντελώς άλλο θέμα.

    καλησπέρα και την αγάπη μου…

  13. nomansland 08/04/2008 στο 1:17 πμ Reply

    …καλά καλέ μη με μαλώνεις….ήθελα απλώς να το πω…

    🙂

  14. Cacofonix 08/04/2008 στο 6:41 πμ Reply

    Για το ξύλο από τη μαμά του επιμένω. Και σίγουρα άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο «βλέπουμε» τα πράγματα ;-)…

  15. fvasileiou 08/04/2008 στο 9:39 πμ Reply

    @nomansland
    Καλά έκανες και το είπες. Αλλά για μια στιγμή φοβήθηκα ότι θα ξεστρατίσουμε σε αποτιμήσεις του Φρόυντ. Άσε που πολλοί διαφωνούν μαζί του χωρίς να ξέρουν τι υποστηρίζει.

    @Cacofonix
    Κάτι ξέρεις εσύ… 🙂

  16. Yiannis Vistakis 24/10/2011 στο 1:51 μμ Reply

    Πολύ ωραίο κείμενο,αγαπημένος …

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: