Monthly Archives: Αύγουστος 2008

Ιωάννα Κλειασίου: «Και η βρόχα έπιπτε… στρέητ θρου». Βίος και πολιτεία Γιώργου Ζαμπέτα

Για καιρό σκονιζόταν στο ράφι της βιβλιοθήκης μου. Όχι γιατί δεν ήθελα να το διαβάσω, αλλά γιατί πάντα υπήρχαν άλλες προτεραιότητες.

Κι έπειτα είναι και το άλλο: Τα βιβλία αυτού του είδους ισορροπούν συνήθως ανάμεσα στην αυτοδικαίωση και την αγιογραφία, σπανίως επιτυγχάνουν τους στόχους που θέτουν κι αφήνουν την πικρή γεύση της διάψευσης.

Εδώ δεν έχουμε μια τέτοια περίπτωση: Το βιβλίο της Ιωάννας Κλειασίου είναι εξαιρετικό και η αφήγηση του Γ. Ζαμπέτα συναρπαστική. Εδώ έχουμε ένα από τα καλλίτερα -ίσως το κορυφαίο και σαφώς το πληρέστερο- βιβλίο για έναν λαϊκό μουσικό μας.

Ο Γ. Ζαμπέτας γεννήθηκε το 1925. Βέρος Αθηναίος, άνθρωπος της γειτονιάς, λαϊκός και γνήσιος, ντόμπρος, χιουμορίστας, βαθιά ευαίσθητος, επιβίωσε από χίλιες-δυο δυσκολίες και κατάφερε να φτάσει πολύ ψηλά. Σε πιάνει ίλιγγος διαβάζοντας την διεθνή καριέρα του Ζαμπέτα: Έπαιξε στις πέντε ηπείρους, σολίστ σε συμφωνικές ορχήστρες και μόνος, μπροστά σε μεγιστάνες, προέδρους, πρωθυπουργούς, δικτάτορες, βασιλιάδες, εγχώριους και ξένους, ακόμα και μπροστά στο σάχη και τη σαχαίσα της Περσίας. Κι όλα αυτά εξιστορούνται απλά, ήρεμα, ισότιμα με τις βραδιές στον Κήπο του Αλάx, τα Ξημερώματα και τη Φαντασία. Έχει ενδιαφέρον λοιπόν να διαβάσει κανείς για τη μεγαλειώδη διεθνή καριέρα τούτου του Έλληνα, ο οποίος δεν χρειάστηκε να την υποβοηθήσει ούτε ξενόγλωσσο στίχο, ούτε στρατηγικούς μάνατζερ. Με το μπουζουκάκι του παραμάσχαλα πορεύτηκε κι έφτασε στο Concert Hall της Βιέννης και το Albert Hall του Λονδίνου.

Όλα αυτά σαν σολίστας, σαν μπουζουξής.

Διότι ο Ζαμπέτας ήταν περιζήτητος σολίστας. Με την καθαρή, κρυστάλλινη, ζαμπετική πενιά του. Έπαιξε για όλους τους συνθέτες μας με πρώτο και καλλίτερο τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος τον γούσταρε και πολύ και σύχναζε και στα μαγαζιά του. Και φυσικά τον Θεοδωράκη, τον Ξαρχάκο, που τον αγαπούσε πολύ, τον Πλέσσα, τον Σπανό, τον Μαρκόπουλο, τον Λεοντή και άλλους. Πρόσθετε εισαγωγές, ταξίμια, συνέδεε τα ασύνδετα -για όλους εκτός από τον Χατζιδάκι, ο οποίος ζητούσε πάντα συγκεκριμένα πράγματα. Στο βιβλίο υπάρχει και η γνωστή ιστορία με τον Θεοδωράκη: Ο Ζαμπέτας δέχτηκε να παίξει στη «Γειτονιά των Αγγέλων» με την προϋπόθεση να μπει το όνομά του -στην υπόθεση αυτή δεν μέτραγε το χρήμα, μόνο η δόξα. Ο Θεοδωράκης δέχτηκε κι ο Ζαμπέτας σόλαρε κι αυτοσχεδίασε. Όμως όταν κυκλοφόρησε ο δίσκος το όνομά του δεν υπήρχε. Όσοι έχετε ακούσει την εισαγωγή από το Στρώσε το στρώμα σου για δυο καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό…

Ο Ζαμπέτας όμως έκανε μεγάλη καριέρα και σαν συνθέτης. Τα πρώτα του τραγούδια (Σαν σήμερα – σαν σήμερα, Βαθιά στη Θάλασσα θα πέσω, κα) ήταν στο ύφος που είχε πέραση το ’50. Γρήγορα όμως βρήκε τη δική του φωνή. Κι έγραψε δεκάδες τραγούδια, που παραμένουν επιτυχίες ακόμα και σήμερα και συνεχίζουν να παίζονται στα πάλκα. Αλλά και άλλα, εξίσου σπουδαία, που έχουν μείνει πιο δίπλα, γιατί η extra light εποχή μας δεν τα σηκώνει. Και όλα αυτά χωρίς να παρασυρθεί από τις σειρήνες του τουρκογύφτικου, του ινδικού ή του κλαψιάρικου τραγουδιού, που και εκείνη την εποχή εγγυόταν σίγουρη επιτυχία.

Του άρεσε να βοηθά τους νέους και με τα τραγούδια του ξεκίνησαν και απογειώθηκαν πολλές καριέρες: Μοσχολιού, Μητροπάνος, Κόκοτας, Μαρινέλλα -ποιον να πρωτοπούμε;

Βοηθούσε όμως και τους παλιούς. Υπεραγαπούσε τον Στράτο Παγιουμτζή και τον έπαιρνε πάντα στις δουλειές του. Και τον Μάρκο, όταν περνούσε τα δύσκολα, και άλλους.

Από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν όλοι οι μεγάλοι του νεοελληνικού τραγουδιού: Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Ξαρχάκος, Τσιτσάνης, Μητσάκης, Μπιθικώτσης, Καζαντζίδης και μύριοι άλλοι. Όλοι. Ιστορίες τραγουδιών και ανθρώπων. Μικροϊστορία. Και για όλους έχει να πει ένα καλό λόγο. Όχι, δεν ωραιοποιεί την κατάσταση, και τα παράπονά του τα διατυπώνει, και τις διαφωνίες, τους τσακωμούς, τις αδικίες, όλα τα αναφέρει. Αλλά ο πρώτος και ο τελευταίος λόγος είναι πάντα αγαπητικός. Δεν αφήνει την πικρία να θολώσει την εικόνα του άλλου.

Αγαθή καρδιά!

Μη το θεωρείτε δεδομένο: Μια ματιά στα πολλά βιβλία που κυκλοφορούν με αφηγήσεις του Καζαντζίδη αν ρίξετε, θα καταλάβετε.

Στο βιβλίο υπάρχουν και άλλα: Η ιστορία του μπουζουκιού, τρίχορδου και τετράχορδου, των μαγαζιών, των τεκέδων, των τραγουδιών, που θα ενθουσιάσουν τους φίλους του λαϊκού και του ρεμπέτικου τραγουδιού. Αυτό που απουσιάζει είναι η ιδιωτική ζωή. Ο Ζαμπέτας σπανίως αναφέρεται στα προσωπικά ζητήματα τα δικά του και των άλλων. Το κάνει μόνο όταν αυτό υπηρετεί την κύρια αφήγηση.

Για να ολοκληρωθεί το βιβλίο η Ι. Κλειασίου για δυο χρόνια συναντούσε καθημερινά τον Ζαμπέτα και άκουγε τις αφηγήσεις του. Δεκάδες κασέτες. Αυτές τις επεξεργάστηκε, έλεγξε χρονολογίες και τα άλλα στοιχεία και έβαλε τις αφηγήσεις στη σειρά σεβόμενη το ύφος του Ζαμπέτα. «Χρησιμοποιούσε υπέροχες ελληνικές λέξεις, ξεχασμένες κι άγνωστες στο φτωχό λεξιλόγιο του νεοέλληνα. Έλεγε λέξεις «αργκό» ανακατεμένες με αμερικάνικες «ελληνικούρες» και πολλές φορές έφτιαχνε λέξεις δικές του!», σημειώνει η Κλειασίου στην εισαγωγή της. Και πραγματικά καιρό είχα να διαβάσω ένα τόσο ωραίο, πλούσιο, ρέοντα ελληνικό λόγο.

Στο παράρτημα του βιβλίου έχουν συγκεντρωθεί φωτογραφίες, χειρόγραφα, η δισκογραφία και η φιλμογραφία του Γ. Ζαμπέτα -ανεκτίμητο βοήθημα για όλους που αγαπάμε το λαϊκό τραγούδι. Το βιβλίο συνοδεύει και CD με τον Ζαμπέτα να σολάρει σε μουσικές Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Ξαρχάκου και λοιπών. Τι ωραία που θα ήταν αν είχε αποσπάσματα από τις συνομιλίες του με την συγγραφέα!…

Advertisements

Ώρα χαλάρωσης…

Τελευταίο Σαββατοκύριακο του καλοκαιριού.

Μια στιγμή μετέωρη στο κενό του χρόνου.

Βαθιά ανάσα.

Πιο χαμηλός ο φωτισμός. Με αργές, ασταθείς κινήσεις γεμίζεις το ποτήρι. Λευκό κρασί. Η κουρτίνα κουνιέται. Ένα θρόισμα του ανέμου. Το μαρσάρισμα κάποιας μηχανής. Γέλια και σβησμένες λέξεις από μακριά, από δίπλα.

Βαθιά ανάσα.

Τα μάτια χαμηλά. Στα πόδια μου, στα πόδια σου, στο τραπεζάκι ανάμεσά μας. Μάτια μισόκλειστα. Το κρασί δροσίζει τον ουρανίσκο. Μια σταγόνα κυλάει από τα χείλη στο σαγόνι μου και χάνεται στα γένια, για να βρει μάταια τον δρόμο της και να στάξει πάνω στο πουκάμισο. Μάτια κλειστά. Βλέμμα μου τα δάχτυλά μου. Το δέρμα μου.

Εκπνοή.

«Οι συμφωνίες Ελλάδας – Ρωσίας ισχύουν»

Την επόμενη εβδομάδα ο αμερικανός αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι θα επισκεφθεί την Γεωργία σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί ο Σαακασβίλι και να μελετηθούν οι τρόποι που θα ενισχυθεί από τις ΗΠΑ ο γεωργιανός στρατός.

Εκτός από την Γεωργία θα επισκεφθεί την Ουκρανία, το Αζερμπαϊτζάν ΚΑΙ την Ιταλία.

Είναι σαφές τι επιχειρεί η απερχόμενη αμερικανική διοίκηση: Να πείσει ότι ο «εναλλακτικός» αγωγός φυσικού αερίου είναι ακόμα ζωντανός: Αυτό το νόημα έχουν οι επισκέψεις σε Αζερμπαϊτζάν και Ουκρανία.

Η επίσκεψη στην Ιταλία δείχνει ότι η Ουάσιγκτον δεν καταθέτει τα όπλα: Συνεχίζει τις προσπάθειες και τις πιέσεις να μπλοκάρει τους ρωσικούς αγωγούς που θα προμηθεύουν τη νότια και κεντρική Ευρώπη με αέριο. Οι συζητήσεις που θα έχει στην Ρώμη ο αμερικανός αντιπρόεδρος ενδιαφέρουν άμεσα την Ελλάδα, αφού στην Ιταλία θα καταλήγουν οι ελληνορωσικοί αγωγοί. Έτσι πιθανές αμερικανικές πιέσεις στην Ιταλία ισοδυναμούν με πιέσεις στην Ελλάδα και το αντίθετο.

Η Ελληνική κυβέρνηση όμως έστειλε σήμερα σε κάθε ενδιαφερόμενο ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Μεσούσης της κρίσης στον Καύκασο έστειλε στη Βουλή και κύρωσε την ελληνορωσική συμφωνία για τον αγωγό «Southstream». Η ελληνίδα ΥΠΕΞ δήλωσε μάλιστα με σαφήνεια ότι «Οι συμφωνίες Ελλάδας-Ρωσίας ισχύουν».

………………………..

Ας κάνουμε εδώ μια παρένθεση για να επαινέσουμε τα δυο μεγάλα κόμματα: Υπερβαίνοντας την μικροπολιτική και το Πασόκ υπερψήφισε μαζί με την Ν.Δ. τη συμφωνία. Μαζί τους συντάχθηκε κι ο Λάος ενώ το ΚΚΕ ψήφισε ως ανεμένετο παρόν. Ο Σύριζα των Αλέκου/Αλέξη ψήφισαν εναντίον της συμφωνίας και θα πρέπει κάποια στιγμή να μας εξηγήσουν τη στάση τους. Όπως θα πρέπει να μας εξηγήσουν και τη θέση τους για τον Καύκασο και το ποια κατά τη γνώμη τους είναι η θέση της Ελλάδας στον κόσμο -αλλά με τις μιζέριες του Σύριζα θα ασχοληθούμε άλλη φορά.

………………………….

Είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα αποστασιοποιείται σε τέτοιο βαθμό από την πολιτική των ΗΠΑ. Είναι η πρώτη φορά που Ελληνική κυβέρνηση αγνοεί τις απειλές και τις πιέσεις της Αμερικής και προχωρά μια πολιτική που θεωρεί ότι ωφελεί τα συμφέροντα της χώρας αδιαφορώντας για την γνώμη της υπερδύναμης.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι μια πολιτική που την χρεώνεται εξ ολοκλήρου ο Κ. Καραμανλής. Και μαζί χρεώνεται και τις συνέπειες. Συνέπειες, θετικές και αρνητικές, που δεν είναι εύκολο να τις προσδιορίσουμε, αφού δεν μπορούμε καν να προσδιορίσουμε την αυριανή αμερικάνικη πολιτική σε σχέση με την Ρωσία.

………………………

Επιτρέψτε μου όμως να θυμίσω κάτι: Μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2007 κι αφού προγραμματίστηκε η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στη Μόσχα για να συζητηθεί το θέμα των αγωγών, ξέσπασε το «σκάνδαλο» Ζαχόπουλου. Το οποίο απασχολούσε για μήνες τα μονοθεματικά τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων, τις εφημερίδες και πολλά μπλογκ, αφήνοντας στο περιθώριο τα υπόλοιπα θέματα της επικαιρότητας.

Θυμηθείτε: Το «σκάνδαλο» ήταν ότι ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού αρνήθηκε να παρέμβει στις εξετάσεις για να τακτοποιηθεί η ερωμένη του, η οποία για να τον εκδικηθεί άρχισε να μοιράζει στα Μέσα φωτογραφίες και βίντεο από τις συνερεύσεις τους.

Αυτό είναι το «σκάνδαλο» που κυριάρχησε στην ειδησεογραφία και μονοπώλησε τις συζητήσεις μας. Αυτό είναι το «σκάνδαλο» που δεν μας επέτρεψε να συζητήσουμε για τη θέση της Ελλάδας στον κόσμο, τις νέες συμμαχίες, την ενεργειακή διπλωματία κοκ. Ο Πρωθυπουργός από το βήμα της Βουλής επεσήμανε το περίεργον του πράγματος.

Έπεται συνέχεια…

Ήρθε η ώρα ΗΠΑ και ΝΑΤΟ να κάνουν τουμπεκί…

Ξόδεψα αρκετό χρόνο διαβάζοντας τα σχόλια των πολιτών στο BBC News για την κρίση στον Καύκασο. Το ερώτημα ήταν απλό και σαφές: Πρέπει να ανεξαρτητοποιηθούν Ν. Οσετία και Αμπχαζία; Εξίσου σαφής είναι και οι απαντήσεις: Οι συντριπτικά περισσότεροι απαντούν ότι ναι, αφού το θέλουν, ας ανεξαρτητοποιηθούν. Και μάλιστα προχωράνε ακόμα παραπέρα φέρνοντας το Κόσοβο για παράδειγμα: Αφού αναγνωρίσαμε ανεξάρτητο το Κόσοβο χωρίς να έχει περάσει κάτι τέτοιο από τον ΟΗΕ, γιατί να μην κάνει και η Ρωσία το ίδιο; Οι πολίτες που απαντούν έτσι δεν είναι ούτε Ελληναράδες οπαδοί του Λιακόπουλου, ούτε Ρώσοι υμνητές του Πούτιν. Είναι Βρετανοί, Γερμανοί, Αμερικάνοι, Αυστραλοί, κοκ.

Πράγμα που σημαίνει:

1. Η επιχειρηματολογία των ηγετών της Δύσης δεν πείθει κανέναν. Ούτε καν τους πολίτες τους. Ίσως γι’ αυτό ο γάλλος ΥΠΕΞ ζήτησε να μην φέρνουμε ως παράδειγμα το Κόσοβο κι ας φαίνονται ίδιες οι περιπτώσεις από μακριά, αλλά να μείνουμε σταθεροί στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι ίδιοι οι πολίτες του τον ρωτάνε: Γιατί; Αφού έτσι αποφάσισε η πλειοψηφία (αυτό δεν το αμφισβητεί κανείς), γιατί να μην το δεχτούμε;

2. Οι πολίτες της Δύσης έχουμε κουραστεί πια από τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και τις σταυροφορίες του κ. Μπους. Έχουμε κουραστεί να τον βλέπουμε να πουλάει τσαμπουκά με το ΝΑΤΟ, με την συμμαχία των προθύμων ή και μόνος του. Αν ο πόλεμος στο Ιράκ έγινε για να αποκατασταθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης του λαού, τότε απέτυχε παταγωδώς. Αν έγινε για να αποκτήσει η Δύση τον έλεγχο του πετρελαίου και να έχει ο δυτικός άνθρωπος άφθονη και φτηνή ενέργεια, τότε απέτυχε διπλά και τριπλά. Το φιάσκο του Αφγανιστάν με τους Ταλιμπάν δεν χρειάζεται καν να το συζητάμε. Έχουν περάσει τόσα χρόνια και η κατάσταση δεν φαίνεται απλώς στάσιμη, νοιώθουμε ότι επιδεινώνεται. Κουραστήκαμε.

Οι αναλυτές επισημαίνουν το πόσο περίπλοκη είναι η κατάσταση: ΗΠΑ και ΝΑΤΟ έχουν πολέμους σε εξέλιξη στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, είναι αδύνατο να ανοίξουν κι άλλο πολεμικό μέτωπο. Αν οι Ρώσοι σταματήσουν να τους βοηθάνε στο Αφγανιστάν, οι Νατοϊκοί θήλακες θα καταρρεύσουν άμεσα. Κι έπειτα είναι και η ενέργεια: Ο Μακέιν λέει ότι θα αντιμετωπίσει την κρίση με νέες γεωτρήσεις. Η Γερμανία και η Γαλλία όμως, όπως και η Ιταλία και η Ουκρανία και όλη η Ευρώπη, δεν έχει κοιτάσματα για να γεωτρήσει. Είναι εξαρτημένη από τις εισαγωγές. Τις εισαγωγές από την Ρωσία. Κανένας δεν θέλει να φανταστεί τι θα γίνει αν κλείσουν οι κάνουλες. Συνεπώς, οι ηγέτες της Δύσης μπορεί να συσκέπτονται, να βγάζουν σκληρές ανακοινώσεις ή και να απειλούν, τρόπο όμως πρακτικό δεν φαίνεται να έχουν για να αντιδράσουν. Και δεν υπάρχει και λόγος. Κανένα ζωτικό συμφέρον της Ευρώπης δεν εξυπηρετεί μια ενιαία Γεωργία υπό Αμερικανική επηροή.

Ας το πάρουν απόφαση λοιπόν εκεί στην Ουάσκιγκτον: Το παιχνίδι τελείωσε και δεν το κέρδισαν. Ήθελαν να ανασυγκροτήσουν όλο τον κόσμο, να επιβάλουν παντού τους κανόνες τους -δεν τα κατάφεραν. Ήταν ένα δύσκολο, τολμηρό, ένα σκληρό παιχνίδι -ας παρηγορηθούν με αυτές τις σκέψεις. Ας παρηγορηθούν κι ας ανασυντακτούν. Το έχουμε επισημάνει ξανά από το Σημειωματάριο: Ένας νέος κόσμος γεννιέται και χρειάζονται άλλες, ευρύτερες, συμμαχίες. Ήρθε η ώρα να κάνουν τουμπεκί…

Ισχύς και Δυτική Υποκρισία

Το Σάββατο ο πρόεδρος του Αφγανιστάν (που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αντιαμερικανός) κατάγγειλε ότι 70 άμαχοι, που στην πλειοψηφία τους ήταν παιδιά, σκοτώθηκαν μετά από αμερικανικό βομβαρδισμό (ο τελικός απολογισμός μέτρησε 89 αμάχους νεκρούς). Φυσικά δεν είδαμε τον αφγανό Πρόεδρο να δίνει συνεντεύξεις στα διεθνή δίκτυα, ούτε τον Τζ. Μπους να συγκαλεί εκτάκτως κάποια σύσκεψη, ούτε να γίνεται λόγος για ανθρωπιστική καταστροφή ή εγκλήματα πολέμου. Το θέμα όλο ξεπεράστηκε με μια δήλωση του Πενταγώνου ότι η επιχείρηση ήταν επιτυχής, γιατί σκοτώθηκαν και 30 Ταλιμπάν και με την παύση κάποιων Αφγανών αξιωματικών. Το έχουμε ξαναδεί το ίδιο ακριβώς σενάριο: Κανένας δεν έδωσε, ας πούμε, λόγο για το μαιευτήριο που βομβαρδίστηκε από το ΝΑΤΟ στο Βελιγράδι.

Προσθέστε και την άλλη παράμετρο: Βλέπουμε να μοιράζονται τρόφιμα στους καημένους τους Γεωργιανούς από τον ΟΗΕ και τους άλλους διεθνείς οργανισμούς και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Σωστό. Να κάνα τηλεμαραθώνιο τα δικά μας τα κανάλια να δώσουμε όλοι το εικοσάευρώ μας. Αλλά δεν θα έπρεπε οι διεθνείς οργανισμοί να βοηθούν και τους Οσέτιους; Αλλά πάλι το έργο το ξαναείδαμε: Οι Γιατροί χωρίς Σύνορα είχαν διαγράψει το Ελληνικό παράρτημα της οργάνωσης, γιατί πρόσφεραν ιατρική βοήθεια και στους Σέρβους, κατά τον εμφύλιο της Γιουγκοσλαβίας. Την ίδια μεροληπτική συμπεριφορά είχε δείξει και η Greenpeace.

Ας δούμε και τους Ολυμπιακούς της Κίνας, τώρα που το πανηγύρι τελείωσε: Οι Αμερικανοί αθλητές κατέφτασαν φορώντας μάσκες για το καυσαέριο. Και κάτι πάστορες μαζεύονταν στην πλατεία Τιεν-Αν-Μεν για να διαδηλώσουν για τις θρησκευτικές ελευθερίες. Και άλλοι πολύχρωμοι ακτιβιστές για το Θιβέτ ή δεν ξέρω για ποιο άλλο δικαίωμα που καταπατούν οι Κινέζοι. Δεν διαφωνώ: Σαφώς και υπάρχει θέμα, μέγα θέμα, με την συμπεριφορά των Κινέζων σε αυτά τα ζητήματα. Αλλά ούτε οι ΗΠΑ είναι ο παράδεισος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: Πώς θα φαινόταν στα παλικάρια αυτά, αν στην Ατλάντα κατέφθαναν πούλμαν με Κινέζους που θα διαδήλωναν εναντίον της θανατικής ποινής, του αναλφαβητισμού των μαύρων, την μη συμμόρφωση με το πρωτόκολλο του Κιότο κοκ;

Όλα αυτά περιγράφουν με τον καλλίτερο τρόπο ένα βασικό πρόβλημα στις διεθνείς σχέσεις: Οι κανόνες είναι ελαστικοί, εφαρμόζονται κατά περίπτωση και το δίκαιο είναι πάντα με τον ισχυρό.

Γι’ αυτό και όλη αυτή η καχυποψία και η κακοπιστία. Όχι μόνο, φυσικά, ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ρωσία, αλλά και στις σχέσεις μικρότερων κρατών μεταξύ τους, πχ Ελλάδας-Τουρκίας.

Το παιχνίδι δεν μπορεί να παιχτεί αλλιώς. Η ισχύς είναι ο βασικός όρος στις διεθνείς -συχνότατα και στις διαπροσωπικές- σχέσεις. Ο Θουκυδίδης το είχε κατανοήσει αυτό και το διατύπωσε με σαφή τρόπο στο βιβλίο του, γι’ αυτό και αποτελεί ευαγγέλιο των νεοσυντηρητικών των ΗΠΑ. Τα επόμενα χρόνια θα δούμε αν τον έχουν διαβάσει και στη Ρωσία.

Έχοντας αυτά στο νου, δυο σκέψεις μου έρχονται:

1. Ας σταματήσουμε πια να επικαλούμαστε εθνικά δίκαια. Ας μιλήσουμε με όρους συμφέροντος. Είναι ο μόνος τρόπος να μας κατανοήσουν οι άλλοι, αποδείχτηκε αυτό μετά τη στροφή στο Σκοπιανό.

2. Θα πρέπει να επιμένουμε στην τήρηση κάποιων αρχών, διαδικασιών, να υποστηρίζουμε τους θεσμούς. Να πιέζουμε δηλαδή όποιον πάει να τους καταπατήσει. Αν πιστεύουμε φυσικά ότι τέτοιες αρχές/διαδικασίες/θεσμοί είναι χρήσιμοι. Το διαδίκτυο και τα ιστολόγια προσφέρονται για κάτι τέτοιο…

James Ellroy: Αμερικάνικο Ταξίδι Θανάτου

Η Αμερική δεν υπήρξε ποτέ αθώα. Χάσαμε την παρθενιά μας στα μισά του δρόμου και μετά κοιτάζουμε το παρελθόν μας δίχως μετάνοια. Δεν μπορείς να αποδώσεις την πτώση μας από τον παράδεισο σε κανένα μεμονωμένο γεγονός ή σύνολο περιστάσεων. Δεν γίνεται να χάσεις κάτι το οποίο δεν το είχες ποτέ διανοηθεί.

Η νοσταλγία που παράγει η μαζική αγορά σε κάνει να κολλάς σ’ ένα παρελθόν που δεν υπήρξε ποτέ. Η αγιογραφία καθαγιάζει απατεώνες πολιτικούς και αντιλαμβάνεται τα κόλπα τους σαν στιγμές μεγάλης ηθικής βαρύτητας. Η συνεχιζόμενη αφηγηματική μας γραμμή είναι μια θολή εικόνα της αλήθειας του παρελθόντος με τις εκ των υστέρων αντιλήψεις μας. Μόνο μια παράτολμη ευλογοφάνεια μπορεί να διορθώσει αυτή τη γραμμή.

Η πραγματική Αγία Τριάδα της ειδυλλιακής ευτυχίας ήταν Ωραίος, Επιτυχημένος, Γαμιάς. Ο Τζων ή Τζακ Κέννεντυ ήταν το μυθολογικό πρόσωπο-βιτρίνα μιας ιδιαίτερα χυμώδους περιόδου της ιστορίας μας. Μιλούσε με στυλ και είχε ένα κούρεμα διεθνούς κλάσης. Ήταν Μπιλ Κλίντον μείον τη διεστραμμένη εξονυχιστική έρευνα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και μερικά παχάκια. (…)

Έτσι ξεκινάει ο πρόλογος του Αμερικάνικου Ταμπλόιντ (μεταφρ. Α. Αποστολίδης, Άγρα 2005), το πρώτο μέρος της τριλογίας American Underground, του πιο σπουδαίου αμερικανού συγγραφέα της εποχής μας. Αυτή η προγραμματική δήλωση ισχύει απόλυτα και για το δεύτερο μέρος, το Αμερικάνικο Ταξίδι Θανάτου (μεταφρ. Α. Αποστολίδη, Άγρα 2007). Αλλά ας τα πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Στο πρώτο βιβλίο ο Ελρόυ περιέγραψε τα γεγονότα από το 1958 μέχρι τη δολοφονία του JFK. Το Ταξίδι ξεκινάει αμέσως μετά τη δολοφονία και τελειώνει με εκείνη του Robert Kenedy το 1968. Ο συγγραφέας δεν ασχολείται με τους επιφανείς πρωταγωνιστές της εποχής: Ο Μπόμπι, ο Χούβερ κι ο δράκουλας Χ. Χιουζ εμφανίζονται σποραδικά κι έχουν δεύτερο ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων. Ήρωες των βιβλίων του Ελρόυ είναι μεσαία στελέχη των μυστικών υπηρεσιών, μικροκακοποιοί, βρώμικοι μπάτσοι. Κατά τη συνήθειά του ο Ελρόυ εστιάζει σε τρεις άντρες: Τον Πητ Μποντιούραντ, μεσαίο στέλεχος της μαφίας, που σπρώχνει ναρκωτικά στο Λας Βέγκας και χρησιμοποιεί τα κέρδη για να αποσταθεροποιήσει τον Κάστρο. Ο Ουώρντ Λίττελ, πρώην πράκτορας του FBI, δικηγόρος της Μαφίας και του Χ. Χιουζ, ακροβατεί ανάμεσα στην αγάπη και το μίσος για τον Ρόμπερτ Κένεντι, τον οποίο αναλαμβάνει να παγιδεύσει για λογαριασμό του Τζ. Ε. Χούβερ. Κι ο Ουέην Τέντροου, βρώμικος μπάτσος, που μισεί τον ρατσιστή πατέρα του και κατατρώγεται από το πάθος για την μητριά του, συνεργάζεται με τον Πητ και τον Λίττελ. Η αφήγηση είναι τριτοπρόσωπη, αλλά ο Ελρόυ σε κάθε κεφάλαιο εστιάζει και σε έναν από αυτούς τους τρεις ήρωες. Αυτά περιληπτικά για το περιεχόμενο του βιβλίου, το οποίο δύσκολα μπορεί να συνοψιστεί, όχι μόνο για το μέγεθός του (860 σελίδες), αλλά και εξαιτίας της βυζαντινής δομής του, όπως παρατηρεί η Laura Miller στους NYT.

Τα υλικά του Ελρόυ είναι γνωστά στους αναγνώστες του κι από τα προηγούμενα βιβλία του: Στακάτο ύφος στους ρυθμούς της τζαζ, σκληρή γραφή γεμάτη γωνίες, επικέντρωση στα γεγονότα κι όχι στις περιττές περιγραφές, οπερετική βία, μοναχικοί αδίστακτοι άντρες με εμμονές, διαστροφή…

Ο Τζ. Ελρόυ είχε θέσει ως στόχο του να γίνει ο σημαντικότερος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων (crime novel) όλων των εποχών. Υπάρχει αμφιβολία ότι το πέτυχε; Η Τετραλογία του Λος Άντζελες (Μαύρη Ντάλια, Το Μεγάλο Πουθενά, Λος Άντζελες Εμπιστευτικό, Λευκή Τζαζ) πάνε το αστυνομικό μυθιστόρημα εκεί που πήγε ο Ντοστογιέφσκι το ρομαντικό. Τώρα αποφάσισε να ασχοληθεί με το ιστορικό μυθιστόρημα. Και αφηγείται την πρόσφατη ιστορία των ΗΠΑ σαν να αφηγείται την μεγαλύτερη -από κάθε άποψη- ιστορία εγκλήματος. Έτσι θέτει νέα στάνταρ σε ένα λογοτεχνικό είδος που είχε παραδοθεί σε χασμουρητά, επιβεβαιώνοντας όσους πιστεύουμε ότι είναι ο σπουδαιότερος εν ζωή συγγραφέας στον κόσμο αυτή τη στιγμή.

Μύγες μες το γάλα: Μ. Ιγνατίου – Δ. Λιάτσος

Από το Σημειωματάριο πολλές φορές έχω επισημάνει τον μεροληπτικό και ελλειπή τρόπο ενημέρωσης των ιδιωτικών καναλιών. Έχω περιγράψει επανειλημμένως ανακολουθίες, μεροληψίες, θεατρινισμούς, εξυπηρετήσεις των τηλεοπτικών δημοσιογράφων.

Υπάρχουν όμως και οι εξαιρέσεις και πρέπει να τις λέμε. Όχι μόνο για να καθίσταται αξιόπιστη η κριτική μας, αλλά γιατί μας εμφυσούν αισιοδοξία, πεποίθηση ότι κάτι κινείται, ότι κάτι μπορεί και να αλλάξει.

Τους τελευταίους μήνες, που λόγω του θέματος των Σκοπίων και του βέτο απ’ τη μια μεριά, κι λόγω του πολέμου στον Καύκασο από την άλλη, δυο δημοσιογράφοι έλαμψαν με τις ανταποκρίσεις τους: Ο Μιχάλης Ιγνατίου και ο Δημήτρης Λιάτσος.

Δεν ξέρω κάτι περισσότερο γι’ αυτούς. Έψαξα στο δίκτυο -λίγο επιπόλαια, το ομολογώ- αλλά δεν βρήκα κάποιο βιογραφικό τους. Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ο Μ. Ιγνατίου είναι ανταποκριτής του Mega και του «Έθνους» από τη Νέα Υόρκη. Τα ρεπορτάζ του από τον ΟΗΕ είναι πάντοτε εμπεριστατωμένα. Οι πληροφορίες του από τα κέντρα λήψεως αποφάσεων των ΗΠΑ επιβεβαιώνονται πάντοτε. Τα σχόλιά του περιεκτικά. Με δυο λόγια μπορεί και αποκωδικοποιεί τις διπλωματικές περικοκλάδες των χαρτογιακάδων. Κύπριος ο ίδιος, παρακολουθεί στενά την εξέλιξη του Κυπριακού. Είναι κρίμα, μεγάλο κρίμα, που τα Μέσα αδιαφορούν για αυτό το μέγα θέμα, τώρα μάλιστα που λόγω Χριστόφια μπήκε σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη φάση, και του δίνουν την δυνατότητα για ένα τρίλεπτο κάθε μέρα να μας ενημερώνει για τις εξελίξεις και σε αυτό το μέτωπο. Πριν από λίγους μήνες πήρε το βραβείο Μπότση και πολύ το χάρηκα.

Τον Δ. Λιάτσο, τον ανταποκριτή της ΝΕΤ στη Μόσχα, τώρα άρχισα να τον παρακολουθώ. Κι αυτός σαν τον Ιγνατίου: Μεταδίδει εξακριβωμένες πληροφορίες, μας μεταφέρει με ακρίβεια το κλίμα που επικρατεί στη Μόσχα. Κι αυτός έχει τις γνώσεις και την ικανότητα να εξηγεί την διπλωματική γλώσσα. Ξέρω ότι πολλούς τους έχει εκνευρίσει ο φιλορωσικός τόνος των ανταποκρίσεών του. Όμως το σχόλιο είναι υποκειμενικό και μπορεί κάποιος να διαφωνήσει μαζί του, χωρίς να αναιρείται και η αλήθεια του ρεπορτάζ. Άλλωστε μέσα στον καταιγισμό της αμερικάνικης προπαγάνδας (ο τρόπος που κάλυψε τα γεγονότα ο Alpha είναι ενδεικτικός), το φιλορωσικό πεντάλεπτο της ημέρας, μόνο σαν διεύρυνση των οριζόντων μπορεί να εκληφθεί.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχουν κι άλλοι καλοί ανταποκριτές. Μάλιστα δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι οι ανταποκριτές, οι Έλληνες δημοσιογράφοι που είναι στο εξωτερικό δηλαδή, κάνουν πολύ καλλίτερη δουλειά από αυτούς που έχουμε εδώ. Ακόμα ένας τομέας που επιβεβαιώνει ότι έξω, που δεν μας παίρνει να κάνουμε τις μαγκιές μας, γινόμαστε καλλίτεροι…