Σκέψεις για τα καθ’ ημάς Χριστούγεννα

Ο Αν. Βιστωνίτης παρουσίασε στο ΒΗΜΑ της Κυριακής το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του L. Standiford, The Man who invented Christmas. How Charles Dickens’s «A Christmas Carol» rescued his career and revived our holiday spirits.

Ο Standiford υποστηρίζει ότι ο Ντίκενς με το πασίγνωστο βιβλίο του για τον άσπλαχνο τσιφούτη Εμπενέιζερ Σκρουτζ έδωσε στη γιορτή των Χριστουγέννων το σύγχρονο νόημα και τα βασικά χαρακτηριστικά της: Η πιο εντυπωσιακή συνέπεια είναι η αντικατάσταση της χήνας, που παραδοσιακά έτρωγαν στη Βόρεια Ευρώπη ανήμερα των Χριστουγέννων, από τη γαλοπούλα. Ο Εμπενέιζερ στο τέλος του βιβλίου χαρίζει στον φτωχό Κράτσιτ μια γαλοπούλα.

Πιο ουσιαστική φαίνεται ότι είναι η επίδραση στο νόημα της εορτής, στο οποίο δεν αναφέρεται ο Βιστωνίτης -προφανώς ούτε ο Standiford. Το βιβλίο του Ντίκενς ονομάζεται Α Christmas Carol (Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα), αλλά ο Χριστός απουσιάζει.

Συνεπώς τα Χριστούγεννα δεν είναι μια θρησκευτική γιορτή. Τα τρία πνεύματα που επισκέπτονται τον Εμπενέιζερ δεν τον φέρνουν αντιμέτωπο με μια υπέρτατη αλήθεια, με τις Βουλές του Θεού, όπως συμβαίνει με τον άφρονα πλούσιο της Ευαγγελικής Παραβολής. Τον φέρνουν αντιμέτωπο με τον ίδιο του τον εαυτό. Ο γερο-Σκρουτζπρέπει να απολογηθεί στον νεαρό Εμπενέιζερ και να ετοιμαστεί για τον αναπόφευκτα φρικτό και παγερό του τάφο. Έτσι και τα Χριστούγεννα μετατρέπονται πλέον σε μια ευκαιρία να αναμετρηθεί το άτομο με τα παιδικά του όνειρα, με τις προσδοκίες της πρώτης του νιότης. Και να επιβεβαιώσει και να επιβραβεύσει τις σχέσεις (φιλικές, επαγγελματικές, κοινωνικές κα) με τα άλλα άτομα.

Όχι πολύ αργότερα από τότε που ο βικτωριανός συγγραφέας επανακαθόρισε το νόημα των Χριστουγέννων, ένας Έλληνας συγγραφέας, γενειοφόρος, σκυφτός και ρακένδυτος, ερασιτέχνης ιεροψάλτης και επαγγελματίας πότης, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ερχόταν αντιμέτωπος με τα πρώτα μηνύματα της νέας εποχής που ερχόταν. Και κατέστρεφε ό,τι είχε αγαπήσει σαν παιδί. Άλλο όπλο δεν είχε – μόνο την πένα του. Με τις ιστορίες του αντιτάχθηκε όσο μπορούσε στην επέλαση του σύγχρονου. Και ταυτοχρόνως έκλεισε μέσα τους τον κόσμο που αγάπησε και που του στέρησαν – μια ανεκτίμητη κληρονομιά για μας.

Τι είναι τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη;

Κατέβασα από την βιβλιοθήκη μου τα Άπαντά του, που έκδοσε ο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, και τα ξεφύλλισα ψάχνοντας απαντήσεις. Δυο πράγματα μου ήρθαν στο μυαλό:

1. Το Θαύμα

2. Μια εντελώς διαφορετική γιορτή από τη δική μας.

Είναι η θεια-Αχτίτσα που εμφανίζεται ανήμερα των Χριστουγέννων με καινούργια μαντήλα και είναι και οι γειτόνισσες που τη βλέπουν. Και, φυσικά, η οδύσσεια του παπα-Φραγγούλη και των γραϊδίων που τον ακολουθούσαν να φτάσουν στο Χριστό στο Κάστρο, για να βοηθήσουν τους αποκλεισμένους ξυλοκόπους και να λειτουργήσουν την εκκλησιά.

Σε αυτά τα απλά πρόσωπα, που σκάφτηκαν από τις έγνοιες και την δοτικότητα, που λειάνθηκαν από την αφέλεια και την αγαθοσύνη, αυτά που περιγελούμε τόσο εύκολα και δίχως τύψεις στις Ελληνοφρένειες και τις εμβριθείς αναλύσεις μας, βρίσκει ο Παπαδιαμάντης το θαύμα. Και την γιορτή στο φως που από τις χαμηλές εκκλησιές ξεχύνεται στα γύρω λιβάδια και την οικουμένη ολόκληρη.

…………………………………………..

Σε δυο μέρες έχουμε Χριστούγεννα. Κάθε χρόνο τέτοιαν εποχή αναρωτιέμαι τι γιορτάζουμε. Γιατί φωτίζουμε τα σπίτια μας. Γιατί γεμίζουμε τα τραπέζια μας. Γιατί ανταλλάσσουμε φιλιά και ευχές. Ποιο είναι το νόημα που μας συνέχει κάτω από τα στολισμένα κλαριά του πλαστικού έλατου; Θα πρέπει να είναι κάτι πέρα από τον καταναλωτισμό, πιο ισχυρό, αφού επιμένουμε να γιορτάσουμε με σπασμένες βιτρίνες…

Δες επίσης: Παραμονή Χριστουγέννων

Advertisements

18 thoughts on “Σκέψεις για τα καθ’ ημάς Χριστούγεννα

  1. Δ. Τζ. 23/12/2008 στο 3:49 πμ Reply

    Ε, λοιπόν, αυτή την χαμένη πνευματικότητα καλούμαστε να ανακαλύψουμε. Τα Χριστούγεννα δεν είναι μόνο shopping therapy, βόλτες και… γαλοπούλες. Είναι η ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον εαυτό μας, να κάνουμε έναν μίνι απολογισμό, να δούμε τι μεσολάβησε στο χρόνο που πέρασε, τι κάναμε καλά και τι λιγότερο καλά, να βάλουμε στόχους για το μέλλον. Είναι η ευκαιρία να δούμε μια καλή θεατρική παράσταση, η ευακαιρία να μειωθεί λίγο η στοίβα με τα αδιάβαστα βιβλία. Είναι η ευκαιρία να δώσουμε και να πάρουμε λίγη αγάπη.

  2. vad 23/12/2008 στο 5:58 πμ Reply

    Το πνευμα του Παπαδιαμάντη είναι η ζεστή καρδιά,είδος εν ανεπαρκεία σήμερα

    Καλές γιορτές ευχομαι…

  3. tdjm 23/12/2008 στο 9:40 πμ Reply

    Για μένα…. να είναι η ελπίδα ,αυτό που γιορτάζουμε κάθε Χριστούγεννα.
    Για κάποιους άλλους όμως…..
    Είναι αυτό που είναι καταγεγραμμένο στο DNA μας και που στις σύγχρονες κοινωνίες το έχουμε γράψει στα παλιά μας υποδήματα….
    Η ανάγκη να πάρουμε και να δώσουμε αγάπη προκεκαλυμμένη ,γιατί απροκάλυπτη την θεωρούμε ντροπή και μειώνει το εγώ μας.

    Κρυμμένοι κάτω από την μαγεία των Χριστουγέννων ,..ένα σε αγαπώ ή μια κίνηση αγάπης ,εύκολα μπορεί να δικαιολογηθεί και να μην θεωρηθεί αδυναμία ….Βλέπεις είναι Χριστούγεννα,λίγη αγάπη δικαιολογείται!!

    Καλά Χριστούγεννα Μώλντερ…..
    Τελείως απροκάλυπτα και βέβαια όχι λόγω Χριστουγέννων..σου λέω πως σε αγαπώ.
    Να είσαι καλά και να χαίρεσαι την οικογένειά σου!

  4. ELGRECO 23/12/2008 στο 10:16 πμ Reply

    Είναι ίσως η ‘ευκαιρία’ να κάνουμε όλα αυτά που θα πρεπε να κάνουμε όλο το Χρόνο, να δίνουμε και να βοηθάμε χωρίς ανταλλάγματα, να νοιώθουμε τους άλλους πιο κοντά μας, να έχουμε αυτές τις στιγμές με την οικογένειά μας που συνήθως δεν έχουμε χρόνο να τις ζησουμε τον υπόλοιπο χρόνο…
    Σου εύχομαι Καλά Χριστούγεννα φίλε μου, Καλό νέο Έτος με υγεία και χαρά. Να σαι καλά.

  5. unclescrooge 23/12/2008 στο 10:36 πμ Reply

    πολύ καλή η χριστουγεννιάτικη αναδρομή. ελπίδα, κέφι και υγεία! καλημέρα και από εδώ. καλές γιορτές να έχεις!

  6. Belbo 23/12/2008 στο 11:13 πμ Reply

    Πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα,

    Έχεις δίκιο νομίζω, τα Χριστούγεννα που γιορτάζουμε πρώτα απ’ όλα δεν έχουν σχέση με την παράδοσή μας, μ’ αυτό που γιόρταζαν οι παπούδες μας και δε μιλάω για το «χρώμα» αλλά για την ουσία. Μας έχει μείνει όμως ο Παπαδιαμάντης, τα Κάλαντα και πάνω απ’ όλα στο χέρι μας είναι να ξαναβρούμε επαφή με την ουσία της γιορτής και να κοιτάξουμε αφ’ υψηλού τα λαμπιόνια ανάβοντας ένα ταπεινό κεράκι…

  7. fvasileiou 23/12/2008 στο 11:29 πμ Reply

    @ Δ. Τζ.
    Καλά Χριστούγεννα να περάσουμε, Δημήτρη. Και μακάρι αυτές οι μέρες, με ό,τι συνεπάγονται και ό,τι φέρνουν, να μας ζεστάνουν λιγάκι.

    @vad
    Νομίζω ότι υπάρχουν καρδιές που νοσταλγούν την αγάπη, αλλά είναι πολύ ανασφαλείς

    @tdjm
    Αν η «μαγεία των Χριστουγέννων» μας δίνει την ευκαιρία να ξεπεράσουμε τις ανασφάλειές μας, έστω και μεταμφιέζοντάς τες, τότε είναι πολύ σπουδαίο πράγμα. Δεν είχα σκεφτεί αυτή την παράμετρο.
    Ευχαριστώ για την αγάπη και την φιλία σου – το ξέρεις ότι δεν είναι ούτε άγονη ούτε μονόδρομη.
    Καλά Χριστούγεννα!

    @ELGRECO
    Ναι, έχουμε αυτή την ευκαιρία και μακάρι να την αδράξουμε. Είναι κι αυτό σπουδαίο.

    @unclescrooge
    Θείε, μιλήσαμε για τα «Χριστουγεννιάτικα κάλαντα» του Ντίκενς κι εμφανίστηκες 😀

    Χρόνια Πολλά και ευτυχισμένα

    @Belbo
    Είναι μια συζήτηση που κάθε χρόνο έχω την ανάγκη να κάνω. Όχι για να καταλήξουμε σε κάποιο συμπέρασμα – το συμπέρασμα είναι η πραγματικότητα που όλοι μας ζούμε. Αλλά για να είμαστε συνειδητοποιημένοι.
    Χρόνια πολλά – Καλά Χριστούγεννα!

  8. wilma 23/12/2008 στο 1:44 μμ Reply

    Γεια σου Φώτη! πολύ ωραίο θέμα. Κι εγώ ψάχνω τα βρω τι είναι τα Χριστούγεννα για εμάς. Και θέλω να το βρω για να τα υπερασπίσω έναντι αυτών που τα απορρίπτουν συλλήβδην ως άλλο ένα όργιο καταναλωτισμού και εμπορευματοποίησης. Διότι πιστεύω ότι δεν είναι μόνο αυτό. Τα Χριστούγεννα προϋπήρχαν του marketing. Σίγουρα όπως και τόσα άλλα έθιμα εξυπηρετούν μεταξύ άλλων και σκοπούς του κατεστημένου της εξουσίας μπλα μπλα μπλα. Αλλά ΔΕΝ είναι και πάλι μόνο αυτό! Και καμια φορά αναρωτιέμαι: τελικά αυτή η απογύμνωση των πάντων, η αποδόμηση τους με τα οφέλη της απομυθοποιήσης και της συνειδητοποίησης της πραγματικότητας μήπως έχει αρκετές παράπλευρες απώλειες?
    Μήπως δηλαδή στην προσπάθειά μας να δείξουμε τι πραγματικά σημαίνουν οι γιορτές, χάνουμε ένα μεγάλο κομμάτι που αφορά το παρελθόν μας? την ιστορία μας? ή αλλιώς κάποιες σταθερές που έχουμε ανάγκη, για να νιώθουμε ότι ανήκουμε κάπου?
    Θα περιμένω την απάντησή σου.
    Καλά Χριστούγεννα.

  9. fvasileiou 23/12/2008 στο 5:26 μμ Reply

    @wilma
    Κόβοντας τους δεσμούς μας με το παρελθόν, χάνοντας την μνήμη, την ιστορία, τις παραδόσεις, χάνουμε και ένα κομμάτι της ανθρωπιάς μας <= Τα ζώα δεν έχουν μνήμη ούτε ιστορία.
    Εκλογικεύοντας τα πάντα, χάνουμε το νόημα που ξεπερνάει τα πράγματα και τα σύμβολα, που δύσκολα περικλείνεται στις λέξεις.
    Κι έπειτα, χωρίς σταθερές, χωρίς επαναλαμβανόμενες καθημερινές συνήθειες, χωρίς ρουτίνα δηλαδή, ποιος νιώθει ασφαλής, άνετα, ευτυχισμένος;

    Όπως καταλαβαίνεις, wilma μου, απάντηση συγκεκριμένη δεν έχω.
    Καλά Χριστούγεννα.

  10. monaxikoasteri 23/12/2008 στο 5:58 μμ Reply

    Για μένα τα Χριστούγεννα είναι ένα «θαύμα», μια γιορτή αγάπης, όχι μόνο προς τα προσφιλή μας πρόσωπα αλλά για όλον τον κόσμο…
    Χρόνια πολλά και καλά να έχεις Φώτη! 🙂

  11. Anna 23/12/2008 στο 11:25 μμ Reply

    Χριστουγεννα ειναι μια ευκαιρια να ερθουμε πιο κοντα με δικους μας ανθρωπους…Για μενα ειναι ακομα και μερες ξεκουρασης και ξεγνοιασιας καθως απο τα 5 μου που πηγα νηπιαγωγειο μεχρι και σημερα ειναι μερες διακοπων…

    Σου ευχομαι Φωτη…

    Με του Χριστού τη γέννηση
    κάνω ευχές για σένα
    να ‘ναι τα χρόνια σου πολλά,
    καλά κι ευτυχισμένα

  12. astropeleki 24/12/2008 στο 12:44 μμ Reply

    Χρόνια πολλά, ευτυχισμένα Χριστούγεννα Φώτη μου 🙂

  13. giota 24/12/2008 στο 8:04 μμ Reply

    Προσωπικά Φώτη αγαπάω πολύ τις γιορτές των Χριστουγέννων. Παρά το κρύο, αισθάνομαι ότι αυτές οι μέρες έχουν να μου προσφέρουν κάτι, την ανθρώπινη επαφή, την οικογενειακή θαλπωρή και ζεστασιά που η καθημερινότητα ίσως να μην μας αφήνει. Έτσι θέλω να είναι κάθε μέρα και έτσι πρέπει να είναι κάθε μέρα.
    Καλά Χριστούγεννα και καλά να περάσεις!

  14. Καλά Χριστούγεννα.

    Να … Είδες; με παρασύρατε και μένα.

  15. #FN$# 24/12/2008 στο 9:27 μμ Reply

    Καλά Χριστούγεννααααα!

    Και κυρίως, [αρκετά] επικίνδυνα!! 😛

    Όσο για το αν είναι κάτι παραπάνω από καταναλωτισμός, θα απαντούσα χωρίς δεύτερη σκέψη πως όχι, δεν είναι. Κι όσο για τις σπασμένες βιτρίνες, οι άνθρωποι που είχαν τα καταστήματα, πίστεψέ με, μαύρα Χριστούγεννα θα κάνουν. Οι υπόλοιποι που έχουμε γερές τις βιτρίνες μας, θα το γιορτάσουμε όπως πάντα, δείχνοντας την συνηθισμένη αναισθησία μας…

    Υ.Γ.: Συγγνώμη αν «πληγώνω» κάποιους, αλλά έτσι αισθάνομαι, έτσι λέω. Και πάλι συγγνώμη…

  16. Mara Lisha 25/12/2008 στο 11:43 πμ Reply

    Χρόνια Πολλά και καλά. Ελπίζω να είναι και δημιουργικά, τουλάχιστον για τους bloggers!
    Παρόλο που τα Χριστούγεννα δεν είναι το καλύτερο μου (κάτι σαν τον Σκρουτζ γίνομαι) σου εύχομαι ολόψυχα καλά Χριστούγενναααααα
    Φιλιά 🙂

  17. Aliki 25/12/2008 στο 8:02 μμ Reply

    Ναμαι κι γω στο μπλογκοσπιτο σου να σου αφησω τις ευχες μου
    για Καλες Γιορτες με Υγεια και Ηρεμια.
    Να περασεις ομορφα.
    καλο βραδυ 🙂

  18. Μάρκο Τ 25/12/2008 στο 10:30 μμ Reply

    Κατ’ αρχήν χρόνια πολλά (γράφοντας την κυριώνυμο ημέρα και όχι την παραμονή).

    Κατά δεύτερο λόγο, το σημείωμά σου Φώτη είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Βέβαια, το πόσο επηρέασε την τρέχουσα δυτική εικόνα των Χριστουγέννων ο Ντίκενς ή πόσο η εικόνα που δίνει ο Ντίκενς στα «Christmas Carol» είναι αντανάκλαση της αγγλικής-βικτωριανής εικόνας για τα Χριστούγεννα, εξακολουθεί να είναι για μένα ένα ζήτημα προς διερεύνηση (το λέω χωρίς να έχω διαβάσει το βιβλίο στο οποίο αναφέρεσαι). Καμιά φορά, οι ιστορικοί της λογοτεχνίας ή οι ιστορικοί της τέχνης υπερβάλλουν, ή μάλλον υπερ-ερμηνεύουν. Επειδή γνωρίζω ανάλογες προσπάθειες ερμηνείας έργων τέχνης, που φτάνουν σε υπερ-ερμηνείες, διατηρώ πάντοτε μία επιφύλαξη.
    Ένας λόγος που με κάνει κάπως επιφυλακτικό είναι το γεγονός ότι οι Αγγλοσάξωνες, ειδικά οι Άγγλοι, είχαν μία μακρά παράδοση εορτασμού των Χριστουγέννων (ακόμα και κάλαντα, που ποικίλλουν ανά περιοχές), μέσα στην οποία βρισκόταν και ο Ντίκενς. Συμπτωματικά, έχω αγοράσει πρόσφατα ένα CD με χριστουγεννιάτικη μουσική του γνωστού άγγλου μουσουργού Ralph Vaughan-Williams (1872-1958), που αντλεί από τη μεγάλη αγγλοσαξωνική παράδοση διαφόρων περιοχών και έχει όμως και δύο έργα εμπνευσμένα από το έργο του Ντίκενς. Σημειωτέον, ότι ο Vaughan-Williams αγαπούσε πολύ τα Χριστούγεννα, όντας ο ίδιος αγνωστικιστής!
    Κάτι άλλο: Ο Ντίκενς, αν και το αμιγώς χριστιανικό στοιχείο απουσιάζει από τα Christmas Carol, όμως ήταν ο ίδιος συνειδητός Χριστιανός.

    Ως προς τις παρατηρήσεις σου σχετικά με τις διαφορές μεταξύ Ντίκενς και Παπαδιαμάντη ως προς το «πνεύμα των Χριστουγέννων», δεν έχω παρά να συμφωνήσω. Μην ξεχνάμε ακόμα, όμως, ότι ο Παπαδιαμάντης τη θαρραλέα ομολογία του της χριστιανικής πίστης (θυμάσαι τα περίφημα σχόλιά του για την τοιχογραφία με τον άγιο Μερκούριο που τοξεύει τον Ιουλιανό) την πλήρωσε, και κυρίως μεταθανάτια: Το γνωρίζεις πώς τον αντιμετώπισαν κριτικοί της λογοτεχνίας όπως ο Κ.Θ. Δημαράς και ο Μάρκος Αυγέρης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: