Τόμας Μαν: Δόκτωρ Φάουστους

Ο αρχετυπικός μύθος του Δόκτωρα Φάουστους, του φωτισμένου ανθρώπου που πουλάει την ψυχή του στον διάβολο για να κερδίσει την νιότη και τον έρωτα, είναι ακρογωνιαίος λίθος της γερμανικής κουλτούρας. Περιέχει κι αποκαλύπτει τις πιο κρυφές πτυχές εκείνου που οι ρομαντικοί ονόμαζαν γερμανική ψυχή κι έχει επηρεάσει και εμπνεύσει δεκάδες καλλιτέχνες, συγγραφείς και ποιητές ανά τους αιώνες.

faust

Ο Τόμας Μαν όμως δεν αφηγείται την γνωστή ιστορία του ερωτοχτυπημένου αλχημιστή και του Μεφιστοφελή σε τούτο το βίβλίο που ξεκίνησε να γράφεται το 1943, όταν έγινε φανερό η ήττα του Ναζισμού. Ο μύθος του Φάουστ, ο κατεξοχήν γερμανικός μύθος, χρησιμοποιείται σαν οδοδείχτη για να δημιουργήσει ο συγγραφέας μια τραγική παραβολή για τους καιρούς του.

Ο υπότιτλος είναι κατατοπιστικός: «Η ζωή του Γερμανού μουσουργού Άντριαν Λέβερκυν εξιστορημένη από ένα φίλο».

Πραγματικά, αυτό το ογκώδες μυθιστόρημα σε πρώτο επίπεδο δεν είναι παρά η ιστορία ενός ιδιοφυούς μουσικού, που κανείς δεν ξέρει αν το σπουδαίο έργο του είναι αποτέλεσμα της σωματικής και ψυχικής του αρρώστιας ή της συμφωνίας που σύναψε με τον διάβολο. Ο ήρωας του Μαν πάσχει από σύφιλη (ασθένεια που επηρεάζει και την ψυχική ισορροπία του ασθενή) όταν συμφωνεί με τον διάβολο και γράφει τα έργα του. Το 1930 παράλληλα με την άνοδο του ναζισμού αρχίζει η κατάρρευση του Λέβερκυν και η βύθισή του στην παράνοια, που θα τον καταστήσει σταδιακά ένα θλιβερό ερείπιο ως τον θάνατό του το 1940.

Έτσι, το μυθιστόρημα από αφήγηση της ζωής ενός ανθρώπου γίνεται αφήγηση της μοίρας ενός λαού. Ολόκληρης της Ευρώπης και του κόσμου, εν τέλει. Ή, όπως σημειώνεται στο οπισθόφυλλο: «Ο Μαν αναμειγνύοντας τη φιλοσοφία, την ιστορία, την πολιτική και την αισθητική συνθέτει μια σπαραχτική αλληγορία της ναζιστικής Γερμανίας, μια τραγωδία για την κρίση του σύγχρονου πολιτισμού και την ήττα του ουμανισμού». Και ο Μαν είναι πολύ απαισιόδοξος για την πορεία του κόσμου μας: Ο Λέβερκύν του πεθαίνει άρρωστος και τρελός μέσα στο χάος ενώ ο Φάουστ του Γκέτε αναλήφθηκε στους ουρανούς κι ο Μεφιστοφελής τον κοιτάζει από κάτω.

Επιτρέψτε μου να αναφέρω κι ακόμα δύο σημαντικά συστατικά ετούτου του μυθιστορήματος:

Ο μυθιστορηματικός αφηγητής, ο Ζερένους Τσάιτμπλομ, γράφει ενώ βομβαρδίζεται το Μόναχο και μεταφέρει στον αναγνώστη τον μεταφυσικό τρόμο της τραγικής του καθημερινότητας. Έτσι, και παρά το γεγονός ότι γράφτηκε στις Η.Π.Α., το βιβλίο έχει την αξία ενός χρονικού. Αλλά πέρα από τον ήχο των εκρήξεων, ο «Δόκτωρ Φάουστους» του Μαν είναι πλημμυρισμένος από την μουσική. Η αγάπη του Μαν για την μουσική είναι γνωστή και από άλλα του έργα. Άλλωστε η μουσική και οι μουσικολογική θεωρία έχει επηρεάσει τον τρόπο γραφής και σύνθεσής του, όπως έχει κι ο ίδιος επισημάνει.

Αυτό το σημείωμα δεν θα είναι πλήρες αν δεν αναφερθούμε στον μεταφραστή του έργου Θόδωρο Παρασκευόπουλο και την έκδοση.

Ο Τ. Μαν δεν έγραψε τον «Δόκτωρα Φάουστους» χρησιμοποιώντας μια γλώσσα, αλλά πολλές παλαιογερμανικές και σύγχρονές του διαλέκτους για να αποδώσει τις ατμόσφαιρες και τα νοήματα ενός αρρωστημένου κόσμου που ψυχομαχεί. Δεν είναι λοιπόν μόνο ο όγκος που καθιστά το έργο δυσμετάφραστο, ούτε τα νοήματα και οι έννοιες. Είναι και η ίδια η γλώσσα. Ο Θ. Παρασκευόπουλος χρησιμοποίησε «λέξεις, φράσεις και σύνταξη δημώδεις και λόγιες από διάφορες εποχές», όπως σημειώνει στην εισαγωγή του. Και πέτυχε. Μας έδωσε μια από τις σημαντικότερες μεταφράσεις στην Ελληνική, αντάξια του έργου και του συγγραφέα του. Οι Έλληνες αναγνώστες του χρωστάμε πολλά ευχαριστώ. Και ας θυμόμαστε να τα δίνουμε, για να έχει μια ηθική αμοιβή, γιατί με την κατάσταση που επικρατεί στην ημετέρα βιβλιαγορά, πολύ αμφιβάλλω για το αν υπάρχει άλλη.

Κι ένα μπράβο στις εκδόσεις Πόλις. Γιατί μας δίνουν ετούτο το σπουδαίο έργο πλήρες σε έναν καλαίσθητο τόμο, που χαίρεσαι να τον έχεις στη βιβλιοθήκη σου, συνοδευμένο μάλιστα με δύο κατατοπιστικά δοκίμια, του Θ. Χατζόπουλου και της Ο. Ψυχοπαίδη, στο επίμετρο.

Advertisements

11 thoughts on “Τόμας Μαν: Δόκτωρ Φάουστους

  1. unclescrooge 14/01/2009 στο 10:51 πμ Reply

    οι εκδόσεις Πόλις έχουν πολύ καλές μεταφράσεις. και πολύ προσεγμένες. θα έλεγα ότι είναι λίγο ακριβά τα βιβλία τους, αλλά χαίρομαι που έχουν μεταφράσει τον Κόου στα ελληνικά. και μάλιστα με ιδιαίτερη επιτυχία! Καλημέρες!

  2. Μάρκο Τ 15/01/2009 στο 10:50 πμ Reply

    Αυτό πραγματικά είναι εκδοτικό γεγονός για τα ελληνικά δεδομένα (και έχει δίκιο ο unclescrooge για τις εκδόσεις «Πόλις», έχω αρκετά βιβλία τους, ιστορικού περιεχομένου, και κάνουν καλή δουλειά, ίσως παρουσιάσω κανένα από αυτά στο ιστολόγιό μου εν καιρώ). Η γλώσσα του Τόμας Μανν είναι έτσι κι αλλιώς δύσκολη, στρυφνή, οπότε φαντάζομαι θα χρειάζεται πολύ ταλέντο ο μεταφραστής. Θα το αγοράσω το βιβλίο.

    Μία συλλογή δοκιμίων του Τόμας Μανν είχαν εκδοθεί πριν από κάμποσα χρόνια με τίτλο «Ο Βάγκνερ και η εποχή μας» (Printa). Ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλιαράκι και το έχω, μάλλον όμως είναι εξαντλημένο.

  3. fvasileiou 15/01/2009 στο 5:46 μμ Reply

    @unclescrooge
    Θίγεις ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα της ελληνικής βιβλιοαγοράς: Τα ελληνικά βιβλία είναι πανάκριβα. Σε σχέση με τα γερμανικά ή τα γαλλικά είναι σχεδόν στην διπλάσια τιμή. Δεν ξέρω γιατί. Δεν ξέρω τι κέρδος έχουν οι εκδότες, είμαι όμως σίγουρος ότι λίγα πηγαίνουν σε συγγραφείς και ακόμα λιγότερα στους μεταφραστές.

    Να μιλήσουμε για τον Κόου.

    @Μάρκο Τ
    Ζούμε σε μια ωραία εποχή που έχουν μεταφραστεί τα περισσότερα του Τ. Μανν. Ακόμα και τα δοκίμιά του (οι «Σημειώσεις ενός απολίτικου» είναι πολύ σημαντικό κείμενο).

    Ναι, οι εκδόσεις Πόλις έχουν έναν πολύ ενδιαφέροντα κατάλογο. Περιμένουμε να μας παρουσιάσεις τα ωραιότερα βιβλία τους που διάβασες.

  4. Θανάσης 24/01/2009 στο 5:59 μμ Reply

    Δεν ξέρω αν το διάβασες. Θα σου πω μόνο τούτο: απ’ τη στογμή που το τέλειωσα δεν σταμάτησα να μιλάω γι’ αυτό και να το αναλύω για τρεις μέρες. Το κακό είναι πως δεν κράτησα καμιά σημείωση απ’ όλα όσα είχα στο μυαλό μου. είναι αριστούργημα!!!

  5. Pas Mal 11/08/2009 στο 11:12 πμ Reply

    Από τότε που διάβασα Τόμας Μαν (μαγικό βουνό) συγκλονίστηκα με την πληρότητα και την σπάνια ομορφιά του λόγου του. Βέβαια εδώ σημαντικό ρόλο έχουν παίξει οι μεταφράσεις του Παρασκευόπουλου οι οποίες στο Μαγικό Βουνό, στο Η Λότε στη Βαιμάρη και βέβαια στο Δόκτωρ Φάουστους είναι εξαιρετικές.

    Το βιβλίο Δίκτωρ Φάστους είναι το τελευτάιο που διάβασα και μου άρεσε πολύ αν και δεν κρύβω ότι δυσκολεύτηκα αρκετά. Ο πλούτος του περιεχομένου και η πολυπραγμοσύνη του είναι σπάνια.

    Ο Μάν ήταν ένας εκπληκτικός διανοούμενος και η προσωπική του ιστορία (υπάρχει ντοκιματέρ που προβλήθηκε από την ΕΤ1) είναι συγκλονιστική.

    Αυτό που πραγματικά είναι σπάνιο στα έργα του είναι η εμβάθυνση που πραγματοποιεί σε όλες τις πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης, της πολιτικής, της φιλοσοφίας, της κοινωνιολογίας, του έρωτα, των ανθρωπίνων σχέσεων, τα οποία βρίκσομται σε απόλυτη τάξη και δομή εντός των κειμένων

  6. fvasileiou 11/08/2009 στο 3:13 μμ Reply

    @Pas Mal
    Είναι πιο δύσκολο βιβλίο ο «Φάουστους» από το «Μαγικό Βουνό» και κουβαλάει όλο το σκοτάδι της εμπειρίας του ναζισμού και του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Είμαστε τυχεροί που μπορούμε πλέον να διαβάζουμε αυτά τα έργα στη γλώσσα μας σε τόσο καλές μεταφράσεις.

    Ο Μανν είναι ένας ογκόλιθος του ευρωπαϊκού πνεύματος, από τους πιο αγαπημένους μου συγγραφείς. Ελπίζω σιγά-σιγά να αναφερθώ και στα άλλα έργα του και κάποια στιγμή να γράψω ένα σημείωμα και για τον ίδιο.

  7. Δύτης των νιπτήρων 13/08/2009 στο 8:09 μμ Reply

    Ε, εμένα πάντως μου άρεσε και η παλιά μετάφραση του Άρη Δικταίου. Χαίρομαι, γιατί τα γούστα μας για άλλη μια φορά συμπίπτουν -μ’ αρέσει πάρα πολύ ο Μαν. Και «Μπούντενμπροκ», και ο «Ιωσήφ», και όλα. Παρεμπιπτόντως, υπάρχει ένα πολύ ωραίο δοκίμιο της Γιουρσενάρ για τον Μαν, δεν ξέρω αν το’χεις υπόψη σου (στον τόμο «Με την επιφύλαξη της εξακρίβωσης», νομίζω).

  8. fvasileiou 18/08/2009 στο 12:28 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων
    Όχι, δεν το ήξερα αυτό το δοκίμιο του Μαν κι ευχαριστώ που μου το λες. Ένα σημαντικό μέρος του έργου του είναι η δοκιμιογραφία, που μόλις τα τελευταία χρόνια έγινε γνωστή στη χώρα μας -τουλάχιστον σε όσους δεν διαβάζουμε γερμανικά.

    Θέλω να επανέλθω στον Μαν και σαν αναγνώστης και στο «Σημειωματάριο». Ελπίζω να τα πούμε…

  9. Αλκης 16/01/2010 στο 7:39 μμ Reply

    Υπαρχει ενα μικρο δοκιμιο-διαλογος μεταξι Φαουστ και Μεφιστοφελη για τη ζωη και το πως τα χρονια που ζουμε ειναι καλυτερα απ την αθανασια. Το ειχα διαβασει παλιοτερα και δεν θυμαμαι τον τιτλο του. Εχει κανει σας καμια ιδεα πως μπορει να λεγεται?

  10. GD 28/08/2012 στο 11:56 πμ Reply

    Το διάβασα εντέλει. Φαίνεται ότι η δουλεία του μεταφραστή είναι όντως πολύ καλή. Δυσκολεύτηκα αρκετά να το τελειώσω.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: