Φ. Ντοστογιέβσκι: Αδελφοί Καραμάζοφ

Τέτοια εποχή, που όλοι ετοιμάζονται για διακοπές, η ερώτηση έρχεται και ξανάρχεται:

«Τι βιβλίο λες να πάρω;»

Φίλοι και γνωστοί ξέρουν την βουλημία μου στην κατανάλωση βιβλίων και προσπαθούν να την εκμεταλλευτούν για εγγυημένη διασκέδαση ή για να ανακαλύψουν κάποιον παραγνωρισμένο συγγραφέα κι ένα άγνωστο βιβλίο.

Οι απαντήσεις μου ωστόσο είναι τόσο κοινότοπες, που καταντούν πρωτότυπες:

«Έχεις διαβάσει Ντοστογιέφσκι; Πάρε τους Αδελφούς Καραμάζοφ

Κακά τα ψέματα: Ο Ντοστογιέφσκι, όπως ο Μπαλζάκ, ο Μέλβιλ, ο Τ. Μανν, δεν καθιερώθηκαν ως μεγάλοι συγγραφείς εξαιτίας κάποιας συνωμοσίας. Εκατομμύρια αναγνώστες σε όλον τον κόσμο τους διάβαζαν και τους διαβάζουν ασταμάτητα, τους απολαμβάνουν, για ένα αιώνα και περισσότερο.

Συνεπώς, αν θέλετε κάτι εγγυημένα καλό, δεν χρειάζεται να ρωτάτε. Πηγαίνετε κατευθείαν στα ράφια με τους κλασικούς. Και αν δεν έχετε διαβάσει τους Αδελφούς Καραμάζοφ -ή αν τους ρίξατε καμιά ματιά σαν έφηβοι- πάρτε τους.

Ξέρω τι σκέφτονται κάποιοι διαβάζοντας ετούτες τις γραμμές:

«Μα δεν είναι βαρύ βιβλίο; Δύσκολο;»

Όχι, είναι συναρπαστικό.

Γενιές και γενιές μαγεύτηκαν από το αποκορύφωμα της ντοστογιεφσκικής τέχνης, το οποίο αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και θαυμασμού για ανθρώπους όπως ο Τ. Μανν, ο Φρόιντ, ο Κάφκα, o Αϊνστάιν, ο Τζόις.

Στο κέντρο του βιβλίου βρίσκεται η δολοφονία του διεφθαρμένου, μέθυσου και φιλήδονου  Φιοντόρ Παύλοβιτς Καραμάζοφ.

Κεντρικός χαρακτήρας ο γιος του Αλιόσα Καραμάζοφ, αγγελική φύση, μοναδική στο έργο του ρώσου.

Ο αδελφός του Μίτια, παράφορος και βίαιος, μοιάζει πολύ στον χαρακτήρα με τον πατέρα τους -φιλονικούν άλλωστε για την ίδια γυναίκα- και προσωποποιεί τις «αμόλυντες δυνάμεις της ζωής».

Ο Ιβάν Καραμάζοφ, φαινομενικά ο πιο ήσυχος και αδιάφορος από όλους, είναι ο πιο σκοτεινός. Ίσως ο πιο ερεβώδης ήρωας του Ντοστογιέφσκι. Οι ιδέες του οπλίζουν το χέρι του Σμερντιάκοφ επιβεβαιώνονας ότι «πάνω από το κεφάλι κάθε ιδεολόγου, γνέφουν, αόρατα για τους πολλούς, κάποια αιματοβαμμένα χέρια». Επειδή:

Ο δρόμος της αθεΐας και της αυθαιρεσίας καταλήγει αναγκαστικά στην πατροκτονία, στην άρνηση του πατέρα. Η επανάσταση είναι πάντοτε πατροκτονία. Η παράσταση των σχέσεων ανάμεσα στον Ιβάν Καραμάζοφ και τα άλλα κατώτερα «εγώ» -τον Σμερντιάκοφ λόγου χάρη- ανήκει στις πιο μεγαλοφυείς συλλήψεις του Ντοστογιέφσκι. Ο δρόμος της αυθαιρεσίας που σέβεται την ιδέα του υπερανθρώπου οδηγεί στη μορφή του Σμερντιάκοφ, την πιο φρικτή τιμωρία για τον άνθρωπο. Ύστερα δηλαδή από την προσπάθεια θεοποιήσεως του ανθρώπου, στο τέρμα προβάλλει η αποκρουστική και φρικτή γελοιογραφία του Σμερντιάκοφ.(Μπερντιάγιεφ)

Ναι, οι Αδελφοί Καραμάζοφ είναι μια ιστορία πατροκτονίας. Και ο συγγραφέας ενοχοποιεί όλους τους ήρωές του γι’ αυτήν.

Δεν είναι μόνο οι ιδέες του Ιβάν ή το χέρι του Σμερντιάκοφ. Ακόμα και ο γλυκούλης Αλεξέι, ο δόκιμος μοναχός, πρώτος αυτός μάλιστα, σκότωσε τον Ιβάν Φιοντόροβιτς. Στη συνείδησή του: Στο πρώτο μέρος του βιβλίου η δυσλειτουργική οικογένεια συναντάται στο μοναστήρι όπου διαβιεί ο Αλιόσα σε μια προσπάθεια συμφιλίωσης. Κι εκεί, βλέποντας τον πατέρα του να συνομιλεί με τον στάρετς Ζωσιμά, ο Αλιόσα τον απορρίπτει οριστικά. Σώζεται όμως γιατί υιοθετεί τον στάρετς ως πνευματικό του πατέρα. Πιστεύει σ’ αυτόν και μάλιστα ελεύθερα, χωρίς την τυραννία του θαύματος.

Ο Μίτια όχι απλώς απορρίπτει τον πατέρα του, αλλά έφτασε σε σημείο να αναρωτηθεί: «Γιατί να ζει ένας τέτοιος άνθρωπος.» Η εξιλέωσή του έρχεται μέσω του πόνου και της αδικίας που υφίσταται.

Πέρα όμως από αυτά, ο αναγνώστης θα γνωρίσει κι άλλες αξέχαστες μορφές, όπως τον στάρετς Ζωσιμά και τις δυο αξέχαστες γυναίκες, την Κατερίνα και την Γκρούσενκα.

Και φυσικά θα διαβάσει τον μύθο του Μεγάλου Ιεροεξεταστή, την σκοτεινή προφητεία του καιρού μας.

Και δυο παρατηρήσεις για το τέλος:

1. Δεν χρειάζεται να διαβάσετε το βιβλίο σαν πολεμική απέναντι στον μηδενισμό και την αθεΐα του σοσιαλισμού ή κάποιο άλλο δοκίμιο. Μπορείτε να το διαβάσετε και να το χαρείτε σαν αστυνομικό μυθιστόρημα. Άλλωστε η ιστορία που αφηγείται είναι πολύ δυνατή.

2. Επειδή ακούω παράπονα από φίλους για τις διάφορες εκδόσεις του Ντοστογιέφσκι που κυκλοφορούν: Προτιμήστε εκείνη των εκδόσεων Γκοβόστη με την μετάφραση του Α. Αλεξάνδρου. Είναι εγγυημένη.

——————

Για να γραφτεί ετούτο το σημείωμα χρησιμοποίησα τα βιβλία:

Ν. Μπερντιάγιεφ, Το πνεύμα του Ντοστογιέφσκι, μτφρ. Ν. Ματσούκα, εκδ. Πουρνάρα.

Κ. Παπαγιώργη, Ντοστογιέφσκι, εκδ. Καστανιώτη.

Οι φράσεις που είναι σε εισαγωγικά προέρχονται από αυτά.

Advertisements

16 thoughts on “Φ. Ντοστογιέβσκι: Αδελφοί Καραμάζοφ

  1. Δύτης των νιπτήρων 22/07/2009 στο 12:38 μμ Reply

    Εμένα πιο πολύ μου έχει μείνει εκείνη η φοβερή, μακριά σκηνή του γλεντιού του Μήτια με την Γκρούσενκα, τη νύχτα πριν τον συλλάβουν. Αντίθετα, ο Αλιόσα (όπως και ο Μίσκιν στον «Ηλίθιο») μου μοιάζει κάπως μονοδιάστατος χαρακτήρας, γενικά μου φαίνεται ότι ο Ντ. καλύτερα περιγράφει τους, ας πούμε, «κακούς». Συγκρίνεται σαν χαρακτήρας ο Μίσκιν με τον Ραγκόζιν;
    Αλλά από τότε που ξανάρχισα τον Τολστόι, για κάποιο λόγο μ’ αρέσει περισσότερο. Μου φαίνεται πιο, πώς να το πω, διεισδυτικός, σε σχέση με τον Ντοστογέφσκι που είναι κάπως «προγραμματικός» ας πούμε. Βέβαια και ο Τολστόι επιμένει να βάζει ένα χαρακτήρα-φερέφωνό του ο οποίος κατά τα άλλα δεν έχει λόγο ύπαρξης.
    Άντε, τα’πα και ξαλάφρωσα!

  2. ELGRECO 22/07/2009 στο 12:54 μμ Reply

    Για βιβλίο στις διακοπές, πάντοτε King, Brown ή Agatha Christie. Τι να κάνουμε, γούστα είναι αυτά!!

  3. fvasileiou 22/07/2009 στο 1:31 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων
    Διονυσιακή νύχτα στην παγωμένη μητέρα-Ρωσία!

    Έχει επισημανθεί από πολλούς η μη-λειτουργικότητα του Αλιόσα ως μυθιστορηματικού ήρωα. Δεν εξελίσσεται σαν χαρακτήρας αφότου πιστεύει στον στάρετς Ζωσιμά. Αυτό είναι βέβαιο. Αλλά κατά κάποιο τρόπο, στοιχειώνει το μυθιστόρημα η αγγελική του φύση κι ας μην δρα ουσιαστικά. Όπως και ο σιωπηλός Ιησούς στον Μεγάλο Ιεροεξεταστή.

    Ένα είναι βέβαιο: Ότι σε αυτά τα θέματα υπάρχουν γούστα διαφορετικά, αλλά όχι σωστά και λάθη.

    @ELGRECO
    Εντάξει, περί ορέξεως…

    Όπως και νά ‘χει καλό διάβασμα.

    • Δύτης των νιπτήρων 22/07/2009 στο 2:07 μμ Reply

      «Ένα είναι βέβαιο: Ότι σε αυτά τα θέματα υπάρχουν γούστα διαφορετικά, αλλά όχι σωστά και λάθη.»

      Εννοείται! Προς θεού δεν την πέφτω στον Ντοστογέφσκι!

  4. fvasileiou 22/07/2009 στο 2:50 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων

    Εννοείται, αγαπητέ μου. Δεν το εξέλαβα έτσι. Απλώς παρέθεσα και την άλλη άποψη και σημείωσα στο τέλος το αυτονόητο, γιατί έχουν δει πολλά τα ματάκια μου ‘δω μέσα…

  5. Belbo 22/07/2009 στο 5:16 μμ Reply

    Αγαπητή Φώτη,

    Εξαιρετικό βιβλίο, φοβερή επιλογή για καλοκαίρι (ιδιαίτερα γιατί πρέπει να διαβαστεί μια κι έξω, λόγω μεγέθους). Μία-δύο παρατηρήσεις σε συνέχεια των σκέψεών σου:
    – Αποτέλεσε το αγαπημένο βιβλίο και σημείο αναφοράς για πάρα πολλές προσωπικότητες (όπως το αναφέρεις). Ο καθένας έβρισκε μέσα του μια διαφορετική διάσταση (υπάρχει άραγε πιο καλός ορισμός για το κλασσικό;). Για παράδειγμα: ο Φρόϋντ έβλεπε οιδιπόδειο (πατροκτονία γαρ και μάλιστα ο γιος τα φτοιάχνει με την ερωμένη του πατέρα!), οι θεολόγοι τη σχέση με το Θεό και αναφορές στην Αθεϊα («χωρίς Θεό όλα επιτρέπονται») κτλ κτλ.
    – Οι χαρακτήρες του Ντοστογιέφσκυ είναι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους που δίνουν την αίσθηση ότι εκφράζουν μια ολόκληρη ιδεολογία αντί για ένα χαρακτήρα. Το κάθε ένα από τα αδέλφια στην ουσία του νομίζω ότι εκφράζει μια διαφορετική ανθρωποθεωρία και προσέγγιση στη ζωή, απίστευτο έτσι;

    εξαιρετική επιλογή και πάλι, φιλικά,

  6. fvasileiou 22/07/2009 στο 5:58 μμ Reply

    @Belbo
    Έτσι είναι: Στα μεγάλα έργα τέχνης ο καθένας βρίσκει και ένα κομμάτι που να του ταιριάζει.
    Όσο για τους χαρακτήρες, κάθε αδερφός έχω την εντύπωση ότι εκφράζει και ένα κομμάτι της τότε ρωσική πραγματικότητας, και μια πιθανότητα για το μέλλον της. Ο Ντοστογιέφσκι ήταν ρώσος, αλλά, όπως τονίζει κι ο Μπερντιάγιεφ, «κάθε μεγαλοφυΐα είναι εθνική κι όχι διεθνής, συνάμα όμως πανανθρώπινη», οπότε το έργο του, ο ίδιος ο συγγραφέας, μας αφορά απόλυτα.

  7. Belbo 24/07/2009 στο 12:22 μμ Reply

    Φώτη,

    Δεν διαβάζει συχνά κανείς στα blogs αναφορές στο Μπερντιάγιεφ, ούτε συζητήσεις για τον Ντοστογιέφσκυ σαν τις δικές σου, νομίζω ενδεικτικά και τα δύο ότι δεν είναι όλα τα blogs η ρηχή ιδεολογικο-πολιτική σούπα που βρίσκει κανείς στο el.wordpress.gr, ένας από τους λόγους που σε διαβάζω συστηματικά και βρίσκω το λόγο σου πολύ ενδιαφέρον, φιλικά,

  8. fvasileiou 24/07/2009 στο 8:47 μμ Reply

    @Belbo
    Σε ευχαριστώ, φίλε μου, για τα καλά σου λόγια και την στήριξή σου.

  9. giota 25/07/2009 στο 2:48 μμ Reply

    Λατρεύω τον Ντοστογιέφσκι αν και η αλήθεια είναι πως δεν τον θεωρώ συγγραφέα για όλα τα γούστα. Πιστεύω πως τα βιβλία του δεν είναι εύκολα για κάποιον που η γραφή του δεν του είναι οικεία η ευχάριστη.
    Από τα αγαπημένα μου πάντως είναι το «Υπόγειο».
    1η Λυκείου πήγαινα όταν το διάβασα και όμως… ακόμα το λατρεύω!

  10. george 01/10/2010 στο 6:45 μμ Reply

    Παιδια διαβασα την πραγματικα εξαισια συνομιλια σας και θελω να δωσω την δικη μου αποψη για τον αλιοσα.Πιστευω λοιπον πως ο αλεξει αποτελει τον ακρογωνιαιο λιθο στο μυθιστορημα.

  11. george 01/10/2010 στο 7:00 μμ Reply

    και αυτο διοτι ο Αλιοσα αποτελει αντιβαρο προς την αθεια που εκφραζει ο ιβαν.ειναι κατα καποιο τροπο η αλλη εκδοχη…αυτο ειναι συνιθισμενο φαινομενο στο Ντοστογιεφσκι αν λαβει κανεισ υποψη του,τον ρασκολνικοβ και την σονια στο εγκλημα και τιμωρια..καθε αδερφος εκφραζει κατι το διαφορετικο…αν απουσιαζε ο αλιοσα το μυθιστορημα θα ηταν καπως κενο..Τωρα οσο για τον λογο που ο Ντοστογιεφσκι τον θετει ως τον κεντρικο ηρωα αυτο ειναι κατι το υποκειμενικο,ο ιδιοσ μαλιστα ο Ντοστογιεφσκι ειχε αναφερει πωσ πρσγματι πολυ μπορουν να θεωρησουν πως εκανα λαθος(που εβαλε ωσ κεντρικο ηρωα τον αλιοσα)παρολα αυτα πιστευω πως τοθ δινει αυτο τον ρολο για 2 λογους αφενος διοτι ο αλιοσα εκφραζει την σταθεροτητα και την γαληνη(πραγμα που ηρεμει τον αναγνωστη απο τις συνεχεις ιντριγκες)και αφετερου διοτι ο αλεξει αποτελει φερεφωνο του ιδιου του συγγραφεα.

  12. Sakura 11/03/2013 στο 5:54 μμ Reply

    Μπορει να κολλαω σε λεπτομερεις αλλα… με την Λιζα και τον Αλιοσα τι εγινε τελικα; Το μονο που με απογοητευσε σε αυτο το βιβλιο ηταν αυτο: δεν ξεκαθαριζεται τι εγινε με την Λιζα. Λεπτομερειες αλλα θα ηθελα τον Αλιοσα να παντρευοταν μαζι της σαν φιναλε ή εστω να ξεκαθαριζονταν η κατασταση με τον Ιβαν και αυτη. Νομιζω οτι του αξιζε να εχει ενα πιο »χαρουμενο» τελος σε σχεση με τους αδελφους του.

    • fvasileiou 12/03/2013 στο 1:25 μμ Reply

      Ο Ντοστογιέφσκι ήθελε οι «Αδελφοί Καραμάζοφ» να είναι το πρώτο μέρος ενός έργου που θα ολοκληρωνόταν σε δύο μέρη. Το δεύτερο μέρος δεν πρόλαβε να το γράψει – εκεί ίσως να ξεκαθάριζαν κάποιες από τις σχέσεις των ηρώων.

      Έχω στα υπόψη να γράψω κάτι πιο αναλυτικό για το έργο αυτό. Μόλις βρω χρόνο…

      • Sakura 12/03/2013 στο 4:53 μμ Reply

        Καταλαβα… Απο τη μια κριμα που δεν προλαβε να το γραψει, αλλα απο την αλλη ισως και αυτος να ειναι ενας λογος που γοητευει αυτο το βιβλιο, περα απο τους διαφορετικους του χαρακτηρες και τη φιλοσοφια τους.
        Ελπιζω να βρεις τον χρονο να γραψεις κατι.. Θα ηθελα να δω μια εκτενεστερη αποψη, ισως και καποιες οικασιες για το »μελλον» των ηρωων.

        • fvasileiou 12/03/2013 στο 5:47 μμ Reply

          Θέλει αρκετή δουλειά, χρειάζεται να αφιερώσω μέρες για να βγει κάτι σωστό…
          Με την πρώτη ευκαιρία…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: