Ρεμβάζοντας με τον κυρ-Αλέξανδρο τον Δεκαπενταύγουστο

Το έρημο ξωκλήσι, ο φιλέρημος γέροντας, οι πανηγυριστές που αναμένονται, ένα πρόωρα χαμένο κοράσιον, τα απαραίτητα γραΐδια… Όλα τα παπαδιαμαντικά υλικά είναι εδώ για να γιορτάσουν την Παναγία και ξεδιπλώνονται αργά και νωχελικά, σε ρυθμούς ύστερου καλοκαιριού προς τέρψιν και γαλήνευση του αναγνώστη.

Αν θά ‘πρεπε να διαλέξουμε ένα μόνο χρώμα για να βάψουμε το έργο του Παπαδιαμάντη, το πιο κατάλληλο, νομίζω, θα ήταν εκείνο το άχρονο κι ακύμαντο χρυσαφί, που φωτίζει τον κάμπο των Βυζαντινών εικόνων.

Κι όμως, τίποτα στον Παπαδιαμάντη δεν είναι ακύμαντο κι άχρονο. Το αντίθετο μάλλον. Πάρτε για παράδειγμα τον Ρεμβασμό του Δεκαπενταύγουστου:

  • Τοποθετείται στα 186…, μια περίοδο που ο ιστός της παραδοσιακής κοινότητας αποσαρθρωνόταν. Οι παλαιοί προεστοί χάνουν το κύρος και την δύναμή τους. Τα κτήματά τους περνάνε στους φερτούς, τους νέους ανθρώπους που εμφανίστηκαν από το πουθενά και πλουτίζουν με πρωτάκουστες μεθόδους: Βιοτεχνία, εμπόριο, τοκογλυφία.
  • Ο ίδιος ο ήρωας του διηγήματος, ο Φραγκούλης Κ. Φραγκούλας στα 55 του έχει αρχίσει να αισθάνεται τον χρόνο και τις επιλογές του να βαραίνουν πάνω του.
  • Σκηνικό είναι ένα εγκαταλελειμμένο κι ερειπωμένο χωριό απ’ το οποίο μόνο ο ναΐσκος της Παναγίας της Πρέκλας διασώζεται.

Προσθέστε σ’ όλα αυτά και τα ανθρώπινα πάθη –τον έρωτα, το πείσμα, τον εγωισμό, την οργή- και το άθροισμα σκοτεινιάζει επικίνδυνα.

Όμως το φως είναι εκεί, πανταχού παρόν, σε κάθε σελίδα, σε κάθε αράδα που έγραψε ο κυρ-Αλέξανδρος.

Από πού προέρχεται;

Διαβάζοντας τα διηγήματά του, ένα πράγμα εντυπωσιάζει τον αναγνώστη:

Η δύναμη, η ζωντάνια και η ακρίβεια όταν περιγράφει Ιερές Ακολουθίες και ανθρώπινα πάθη. Ο καπνός απ’ τη μακράν τσιμπούκαν με ηλέκτρινον μαμόν συμπλέκεται αρμονικά με τα μοσχολίβανα κι ο ήχος του μακρού κομβολογίου με εκείνον του αυτοσχέδιου σήμαντρου.

Όπως συνυπάρχει στον Φραγκούλη η ταπείνωση που τον ωθεί να κατοικήσει εις ευτελές δωμάτιον, όταν εγκαταλείπει την γυναίκα του, με τον εγωισμό, που τον κάνει να κοιτάζει αλλού όταν εκείνη τον πλησιάζει και να καμώνεται ότι δεν τη βλέπει.

Χάσματα, αντιφάσεις κι ανακολουθίες:

Ἀλλ’ ὅσον τρυφερὸς ἦτο εἰς τὸν ἔρωτα, τόσον εὐεπίφορος εἰς τὸ πεῖσμα, καὶ τόσον γοργὸς εἰς ὀργήν. Ὤ! ἀτέλειαι τῶν ἀνθρώπων.

αναφωνεί ο συγγραφέας κι όλοι αναγνωρίζουμε την άδολη, την χωρίς προϋποθέσεις αγάπη που είχε για τους ήρωές του.

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία το πνεύμα πορεύεται ισότιμα με το σώμα. Η ψυχή δεν υπερτερεί και δεν μπορεί ν’ αγιαστεί ή να σωθεί ξεχωριστά και χωρίς την σάρκα. Έτσι και στον Παπαδιαμάντη οι άνθρωποι παρουσιάζονται με τα καλά και τα κακά τους, την μεγαλοσύνη και την μικρότητά τους, τα προτερήματα και τα ελαττώματα. Ο γερο-Φραγκούλης, όπως και τόσοι άλλοι που παρελαύνουν στα διηγήματα του κυρ-Αλέξανδρου, δεν είναι αλάθητος και δεν διαθέτει τίποτα από αυτά που συνήθως νομίζουμε ως δείγματα αγιότητας. Δεν είναι καν καλός. Είναι ένας άνθρωπος ασθενής, που όμως ἐπίστευεν καὶ ἐκλαιεν (…) ἠγάπα καὶ ἡμάρτανε καὶ μετενόει. Παρόλα αυτά έχει όλη την αγάπη του συγγραφέα του, αυτού του ατσούμπαλου που μας τον παρασταίνουν συνήθως σκυθρωπό κι ανθρωποδιώχτη.

Όμως ο Παπαδιαμάντης δεν αγαπούσε μόνο τους ήρωές του, αλλά και μας, τους αναγνώστες του –αυτό πια κι αν είναι δυσεύρετο. Ήξερε πολύ καλά ότι θα ταυτιζόμασταν με την ασθένεια του Φραγκούλη, ότι θα αναγνωρίζαμε σ’ αυτήν δικά μας πάθη και λάθη και δεν ήθελε να μας εγκαταλείψει σ’ αυτήν την συναίσθηση. Με τρόπο απαράμιλλο μας παρασέρνει και μας κάνει μέτοχους της πίστης και της μετάνοιάς του, που σημαίνει ότι ακόμα κι αν δεν αναθερμαίνει την πίστη μας, αν δεν παρακινεί κι εμάς στη δική μας μετάνοια, μας υποβάλει όμως την βεβαιότητα και την ελπίδα ότι κι εμείς μπορούμε κάποτε να την πετύχουμε.

Μέχρι τότε μας μένουν οι απλές χαρές της ζωής: Το κομπολόι, το τσιμπούκι, η αναμονή της εορτής…

—————————-

Τα αποσπάσματα από το διήγημα Ρεμβασμός του Δεκαπενταύγουστου προέρχονται από τον Δ΄ τόμο της μνημειώδους κριτικής έκδοσης των Απάντων του Αλ. Παπαδιαμάντη, που επιμελήθηκε ο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Δόμος.

Advertisements

Tagged: , , , ,

2 thoughts on “Ρεμβάζοντας με τον κυρ-Αλέξανδρο τον Δεκαπενταύγουστο

  1. Belbo 14/08/2009 στο 11:10 πμ Reply

    Το ότι ταυτιζόμαστε με τους ήρωές του και παραμένουν ζωντανοί τόσα χρόνια μετά λέει πολλά για τη διαχρονικότητα του έργου του. Πολύ ενδιαφέροντα και τα σημεία σου για τον «Ρεμβασμό» που δεν τα ήξερα, αναφερόμαστε πολλές φορές στον Παπαδιαμάντη σαν να ζούσε σε μια εποχή στατική, αλλά έχεις δίκιο, δεν ήταν καθόλου. Μαγικός πραγματικά συγγραφέας και ίσως το καλύτερο ανάγνωσμα γι’ αυτές τις ημέρες, να είσαι καλά,

  2. fvasileiou 18/08/2009 στο 12:24 μμ Reply

    @Belbo
    Να σου πω την αλήθεια, ο Παπαδιαμάντης είναι από τους λίγους Έλληνες πεζογράφους που μπορώ να πω ανεπιφύλακτα ότι μου αρέσουν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: