Ένα αερόστατο με αίμα

Ο Μάνος Χατζιδάκις είναι ο πιο ερμητικός από τους συνθέτες μας.

Αντιπαθούσε την μαζικότητα κι επιθυμούσε να απευθύνεται σε μικρά κοινά –ει δυνατόν να έχει προσωπική σχέση με κάθε ακροατή του. Έτσι δυσκόλευε τις μουσικές του για να αποθαρρύνει τους εύκολους και τους περίεργους και να προσελκύσει τους πιο τολμηρούς. Γι’ αυτό και οι πιο απλές μελωδίες του κρύβονται πίσω από παράξενες ενορχηστρώσεις και φωνές –η περίπτωση του Χειμωνιάτικου Ήλιου είναι χαρακτηριστική.

Από την άλλη ο Χατζιδάκις δεν αρκούταν να γράφει απλώς ωραίες μουσικές και τραγούδια. Ήθελε μέσω της τέχνης του να εκφράσει κάτι ευρύτερο, υψηλότερο, ολιστικότερο –ειδικά από τον Μεγάλο Ερωτικό και μετά.

Τι είναι αυτό το περισσότερο για το οποίο ήθελε να μιλήσει;

Για να είμαι ειλικρινής δεν είμαι έτοιμος να το προσδιορίσω με σαφήνεια τώρα. Νομίζω όμως ότι επιθυμούσε να περιγράψει την ζωή –εσωτερική και εξωτερική– του ανθρώπου της πόλης. Και μάλιστα του λαϊκού ανθρώπου –όπως δηλαδή εννοούσε τον λαϊκό άνθρωπο εκείνος.

Με άλλα λόγια, και για να καταφύγω στην ευκολία της συνθηματολογίας, αν τα τραγούδια της σειράς παίζουν με το συναίσθημα, ο Χατζιδάκις ήθελε να μιλήσει για το βαθύτερο αίσθημα. Αν τα άλλα χαϊδεύουν την χαρά και την μελαγχολία μας, εκείνος ήθελε να εκφράσει την ευτυχία και κυρίως την λύπη μας –πράγματα δηλαδή καθολικά και βαθιά ριζωμένα μέσα μας και γύρω μας.

Γι’ αυτό ο Χατζιδάκις, που ποτέ δεν έγραψε ολυμπιακούς ύμνους, αλλά μουσικές για τα όνειρα των παιδιών της γειτονιάς, είναι πιο οικουμενικός από άλλους συναδέλφους του –όπως ακριβώς κι ο Σεφέρης, που περιορίστηκε στον καημό της ρωμιοσύνης και δεν ασχολήθηκε με μεγάλα θέματα, την παγκόσμια ειρήνη ή το αφοπλισμό.

………………………

Μετά από πολύ καιρό –μετά από χρόνια ίσως– ξανακούω τις τελευταίες εβδομάδες τους δίσκους του –ό,τι δηλαδή έχω μαζί μου εδώ πέρα. Και πιο πολύ απ’ όλους τις Μπαλάντες της Οδού Αθηνάς, ένα έργο που ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις ξέρω ότι πολύ το αγαπούσε. Αλλά, αν ο δίσκος έκανε λίγο-πολύ τις αναμενόμενες πωλήσεις, ποτέ δεν εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από την κριτική και το κοινό –εξαιρείται, φυσικά, ένας στενός κύκλος αφοσιωμένων.

Ναι, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, έφταιγε γι’ αυτό και η πολιτική θέση του Χατζιδάκι (το ένδοξο ’83 δεν σήκωνε «φιλελεύθερους αστούς» σαν και του λόγου του), κυρίως όμως φταίει η ερμητικότητα που περιέγραψα στην αρχή. Και η πρόθεση του συνθέτη να ασχοληθεί με δυσάρεστα θέματα, αυτά που απωθούνται από την κοινή συνείδηση. Τι τύχη να έχει ένας δίσκος που τα τραγούδια του μιλάνε για την βία και τον θάνατο και τον έρωτα και την καταγωγή σε σχέση με την βία;

Οι Μπαλάντες της Οδού Αθηνάς παραμένει ένας από τους πιο τολμηρούς ελληνικούς δίσκους, όχι μόνο γιατί ακουμπάει συνειδητά αυτά τα δυσάρεστα θέματα και φέρνει στην επιφάνεια το Κωσταλέξι που κρύβεται εντός μας. Κυρίως εξαιτίας του τρόπου του: Ο Χατζιδάκις δεν θέλει να προκαλέσει, όσο να δείξει. Δεν τον ενδιαφέρει η κόντρα, αλλά η συζήτηση.

Ωραία, θα μου πείτε, αυτή ήταν η πρόθεσή του. Πέτυχε όμως; Έδεσε η συνταγή;

Να σας πω την αλήθεια δεν ξέρω. Είναι καιρός τώρα που ψάχνω χρόνο –συγγνώμη αν γίνομαι μονότονος– να κάτσω και να το σκεφτώ, αλλά δεν τα καταφέρνω.

Γι’ αυτό, αντί να ακολουθήσω την πεπατημένη και να αντιγράψω κι εγώ το κείμενο του Χατζιδάκι που συνοδεύει τον δίσκο, ανεβάζω ένα σημείωμα με τον προβληματισμό και το ερώτημά μου. Ελπίζω κάποτε να το απαντήσω, χωρίς να καταφύγω στους εύκολους και άνευ όρων και ορίων ύμνους στους νεκρούς μεγάλους.

Μαζί κι ένα τραγούδι απ’ τις Μπαλάντες, από κείνα που δεν ξεκολλάνε από το μυαλό…

Advertisements

19 thoughts on “Ένα αερόστατο με αίμα

  1. Academy 11/11/2009 στο 9:34 μμ Reply

    we love μανο χατζηδάκι,λυρισμός,ποίηση,όλα,έτη φωτός μπροστά απο την εποχή του.Respect.

  2. Δύτης των νιπτήρων 12/11/2009 στο 2:28 μμ Reply

    Φώτη, θα συμφωνήσω στο πνεύμα, θα διαφωνήσω στο γράμμα. Νομίζω ο Χατζιδάκις δεν επεδίωξε να περιγράψει τη ζωή του λαϊκού ανθρώπου της πόλης, αλλά το ΔΙΚΟ ΤΟΥ βλέμμα στον άνθρωπο, στον εαυτό του, και σε όλα. Θέλω να πω (και τώρα που το σκέφτομαι κάτι παρόμοιο λες, δεν διαφωνούμε) υπήρξε καλλιτεχνικά (και από άλλες απόψεις) βαθύτατα ατομιστής, με την έννοια ότι δεν θέλησε ούτε προσπάθησε να εκφράσει κανέναν πέρα από τον εαυτό του (ίσως μόνο, τη γενιά του ή ό,τι θεωρούσε γενιά του -τα «παιδιά της γαλαρίας»- στην Εποχή της Μελισσάνθης). Και όντας άνθρωπος τέτοιας ηθικής και αισθητικής μεγαλοφυίας, το έκανε τόσο καλά που σβήνει -κατά την ταπεινή γνώμη μου- άλλες μεγαλοφυίες όπως του Θεοδωράκη, που συνειδητά προσπάθησε να εκφράσει τις μάζες…
    (Δεν ξέρω αν το έθεσα καλά, ζω μέρες πανικού…)

  3. fvasileiou 13/11/2009 στο 5:27 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων
    Γενικά συμφωνούμε – διαφωνούμε σε ένα-δυο ειδικά. Ας πούμε, εγώ νομίζω ότι ο Χατζιδάκις δεν μπορούσε να ταυτιστεί με ό,τι θα ονομάζαμε «γενιά του». Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι οι φίλοι του -τουλάχιστον απ’ όσο ξέρουμε- ήταν άνθρωποι ή μεγαλύτεροί του σε ηλικία ή νεώτεροι. Προσπάθησε να εκφράσει κάτι διαφορετικό, κάτι ευρύτερο κάτι που ο ίδιος το ονόμαζε «λαϊκό σώμα» ή κάπως έτσι. Θυμήσου ότι χαρακτηρίζει τον «Μεγάλο Ερωτικό» ως κύκλο λαϊκών τραγουδιών! Βέβαια θα είχε ενδιαφέρον να προσδιορίσουμε τι είναι λαϊκό κατά τον Χατζιδάκι – ο Θεοδωράκης χρησιμοποιεί τον ίδιο όρο, αλλά μάλλον περιγράφει διαφορετικά πράγματα.

  4. Belbo 13/11/2009 στο 8:41 μμ Reply

    Φώτη, νομίζω το περιγράφεις καλά, αυτό που νομίζω ότι προσπαθούσε να βγάλει στην επιφάνεια είναι την αυθεντικότητα, ότι κι αν ήταν ήταν υπέροχος πάντως!

  5. μούργος 13/11/2009 στο 10:40 μμ Reply

    ο Χατζιδακις φωτη ειναι σαν το καλο κοκκινο κρασι.
    με την παλαιωση στα δρυινα βαρελια της καρδιας μας γινεται ολο και καλυτερος.
    και το ποσο «πετυχαν» οι προθεσεις του ο χρονος θα το δειξει [που ολος με το μερος του].

  6. fvasileiou 14/11/2009 στο 2:46 πμ Reply

    @Belbo

    Λοιπόν, νομίζω ότι πρέπει να επανέλθουμε στο θέμα. Απ’ ό,τι βλέπω και ενδιαφέρει κι έχουμε πολλά να πούμε.

    @μούργος

    Δεν διαφωνώ.
    Αλλά ακριβώς επειδή έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τον Μ.Χ. προτιμώ να ξεκινώ αμφισβητώντας τον κι όπου με βγάλει ο δρόμος. Που, όπως λες κι εσύ, είναι όλος με το μέρος του.

  7. ο μικρός ναυτίλος 16/11/2009 στο 1:56 πμ Reply

    πραγματικά, ούτε εγώ ξέρω αν το ΜΧ θα μπορούσε να ταυτιστεί με τον λαικό άνθρωπο, ή όντως, με τη γενιά του. επίσης δυσκολεύομαι να δω ποια ήταν η θέση του στην Ελλάδα. και εξηγούμαι γιατί αυτό ακούγεται ύποπτο, πώς μπορούσε να χωρέσει αν θες, σε αυτό το χάος που ήταν η χώρα του. που, αμφιβάλλω πόσοι μπορούσαν να τον καταλάβουν. ίσως η γενιά μας που δεν τον έζησε ιδιαίτερα μιας και πέθανε νωρίς τον καταλαβαίνει περισσότερο. αυτό που ξέρω ωστόσο είναι ότι λείπει από τη χώρα ένας άνθρωπος σαν το Χατζιδάκι. όπως λείπει και ο Ελύτης. κάποιος να πει κάτι μήπως και ξυπνήσει κάτι..

  8. Δύτης των νιπτήρων 16/11/2009 στο 10:35 πμ Reply

    Μάλλον πρέπει να τονίσω πως αναφέρθηκα σε ό,τι ΘΕΩΡΟΥΣΕ γενιά του ο Μ.Χ. Βλ. για παράδειγμα και το κείμενό του «Τα παιδιά της γαλαρίας» στο «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι»:
    «Εκατομμύρια ελληνικά παιδιά που πίστεψαν στην απελευθέρωση, αλλά βρέθηκαν ευθύς αμέσως απέναντι στον ίδιο χωροφύλακα, στον ίδιο δικαστή, στα ίδια ανάλγητα αρμόδια πρόσωπα που αντιμετώπιζαν πριν λίγο κιόλας χρόνο, όταν ακόμη υπήρχαν Γερμανοί. Και θέλησαν, πριν αποκλειστούν στη γαλαρία τους, να διαμαρτυρηθούν κραυγάζοντας για τελευταία φορά. Κι ύστερα να σωπάσουν – σαράντα χρόνια τώρα (σαράντα χρόνια τώρα τα περιέχω μέσα μου και τα δουλεύω για να τα πω κάποια φορά)».

  9. fvasileiou 16/11/2009 στο 10:42 πμ Reply

    @ο μικρός ναυτίλος

    Ξεκινάω από το τέλος: Ναι, ο Χατζιδάκις συνήθιζε να μιλάει δημόσια για τα θέματα της επικαιρότητας, να παίρνει θέση για τα ζητήματα – ο Ελύτης όμως όχι (μόνο μια φορά, αν δεν κάνω λάθος, έκανε δήλωση για θέμα επικαιρότητας). Θέλω να πω, δεν ξέρω πόσο θα μας ξύπναγε ο ένας και πόσο ο άλλος.

    Έχω όμως την εξής εντύπωση για το άλλο θέμα που θίγεις: Ο Χατζιδάκις, όπως και ο Σεφέρης, ήταν άνθρωποι που είχαν θέση στην Ελλάδα -ήθελαν να έχουν θέση, την διεκδικούσαν- κι από την άλλη ήταν Ευρωπαίοι, δυτικοί, παγκόσμιοι. Αυτό, δυστυχώς, το έχουμε χάσει. Σήμερα όλοι μας, πολίτες, πολιτικοί, καλλιτέχνες, μοιάζουμε αφόρητα βαλκάνιοι.

    @Δύτης των Νιπτήρων

    Ευχαριστώ για το απόσπασμα. Ναι, ο Χατζιδάκις ταυτιζόταν με αυτά τα παιδιά, αλλά, έχω την αίσθηση, όχι διαχρονικά και άνευ όρων, όπως ο Σαββόπουλος με την γενιά του, παρά μόνο σε σχέση με την κοινή εμπειρία της Κατοχής.

    Δεν γράφεις κάτι για την Μελισάνθη;

  10. Δύτης των νιπτήρων 16/11/2009 στο 10:53 πμ Reply

    Παλιό όνειρο μπλογκικό η Μελισσάνθη, θέλει χρόνο και δουλειά… Εσύ δεν γράφεις; 🙂

  11. fvasileiou 16/11/2009 στο 10:57 πμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων

    🙂 Μα γιατί νομίζεις ότι σου πασάρω την… δουλειά;

  12. Δύτης των νιπτήρων 16/11/2009 στο 7:38 μμ Reply

    Μια και αναφέραμε την άλλη κοινή μας αγάπη, το Διονύση, δεν ξέρω αν είδες αυτό (εγώ τώρα το είδα):
    http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=34&artId=299422&dt=15/11/2009

  13. fvasileiou 16/11/2009 στο 8:52 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων

    Δεν το ήξερα, αλλά φαίνεται ότι ο Σ. κάτι θα ετοιμάζει γιατί είχε και συνέντευξη στην χτεσινή Ελευθεροτυπία (την οποία δεν διάβασα).
    Συμπέρασμα: Ο ΔΟΛ κάνει τις καλλίτερες προσφορές με διαφορά.
    Ερώτημα: Η δισκογραφία του Σ. είναι τόσο μικρή, που όλοι λίγο-πολύ την έχουμε. Οπότε σε ποιους απευθύνεται αυτή η συλλογή;

  14. Δύτης των νιπτήρων 16/11/2009 στο 9:05 μμ Reply

    Λοιπόν, όταν το πρωτοείδα κατάλαβα ότι επρόκειτο για ανέκδοτες ηχογραφήσεις. Τώρα που το ξαναδιαβάζω υποψιάζομαι ότι θα είναι μια ακόμα ανθολογία γνωστών εκτελέσεων, οπότε απευθύνεται ε… ξέρω γω… σε όσους νεότερους τον ξέρουν από το ράδιο ή την τηλεόραση, ή σε όσους τον έχουν μόνο σε βινύλιο ή κασέτες. Εγώ για παράδειγμα, τον Σ. σε CD τον απέκτησα μπαμ και κάτω πριν από καμιά πενταετία, όταν η Λύρα έδινε μια ογκώδη κασετίνα-βιβλίο μέσω τηλεπωλήσεων.
    Την Κυριακή θα δούμε λοιπόν τι ακριβώς προσφέρει ο καταραμένος ΔΟΛ…

  15. fvasileiou 17/11/2009 στο 12:42 πμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων

    Εικάζω: Τέσσερα CD των 10-12 τραγουδιών + ο Πυρήνας σε CD και DVD. Αλλά θα δούμε.

    Εγώ αυτή την κασετίνα δεν την έχω, διότι όταν πια προσφέρθηκε σε λογική τιμή, είχα ήδη τους περισσότερους δίσκους του ΚΑΙ σε CD.
    Τέλος πάντων, ευκαιρία να ξανακούσουμε Σαββόπουλο, είτε έτσι, είτε αλλιώς. Αφού δεν κυκλοφορεί τίποτα καινούργιο της προκοπής…

  16. Δύτης των νιπτήρων 22/11/2009 στο 5:34 μμ Reply

    Μην το πάρεις (σε πρόλαβα; ), είναι όντως επιλογή από τις γνωστές ηχογραφήσεις των δίσκων. Σημειώνω όμως ότι το δεύτερο σιντί, της επόμενης Κυριακής υποθέτω, έχει τον δυσεύρετο «Καθρέφτη» του Μπαγιαντέρα (ντουέτο με τον Σ.), που είχε βγει σε σιγκλάκι μαζί με τον «Πολιτευτή».
    .
    Μια και σημείωσες ότι ο ΔΟΛ κάνει τις καλύτερες προσφορές, είμαι αναγκασμένος (παρά την απέχθειά μου προς το περιεχόμενο των εφημερίδων του) να συμφωνήσω. Διαβάζω για το (πολύ) άμεσο μέλλον: συνέχεια του Σαββόπουλου + «Άννα Καριένινα» + όλες οι μεγάλου μήκους του Τσάπλιν. Δυστυχώς θα πλουτίσω το Λαμπράκη το μήνα που έρχεται.

  17. fvasileiou 22/11/2009 στο 7:54 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων

    Κοίταξε, όταν είμαι στην Κύπρο, όπως τώρα, δεν παίρνω τίποτα και όταν επιστρέφω στην Ελλάδα, περνάω από Χρήστου Λαδά και τα παίρνω όλα μαζεμένα. Απ’ ό,τι μου λες καταλαβαίνω πως είναι ό,τι περιμέναμε και τίποτα παραπάνω -λίγο θλιβερό, έτσι δεν ειναι;

  18. Δύτης των νιπτήρων 22/11/2009 στο 8:10 μμ Reply

    Έχω ακούσει κάποια από τα ελάχιστα ανέκδοτα παλιά τραγούδια ή ηχογραφήσεις του Σ., είχαν παιχτεί κάποτε στο Τρίτο νομίζω. Υποθέτω μόνο κάποιος πολύ ανιδιοτελής εκδότης θα τα μοίραζε, και το να τα βάλει ο ίδιος σε κάποιο καινούργιο δίσκο το βρίσκω απίθανο.
    Νομίζω πως, από ανέκδοτο υλικό, το πιο ενδιαφέρον ήταν το φιλμάκι του Λάκη Παπαστάθη από τις παραστάσεις του ’72 (παιζόταν σε μια τουρνέ του Διονύση γύρω στο 2000).

  19. fvasileiou 22/11/2009 στο 8:16 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων

    Κι αυτό το φιλμάκι ανασύρθηκε πριν από μερικά χρόνια ελλείψει άλλου υλικού και πολυπαίχτηκε. Ο Σ. δεν είναι Dyllan, γι’αυτό και η πιο έξυπνη κίνησή του τα τελευταία 15-20 χρόνια ήταν η απόφασή του να σταματήσει να βγάζει καινούργιους δίσκους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: