Κωστής Παπαγιώργης: [Η Σάτιρα]

Αντιγράφω από τον Ντοστογιέφσκι του Κ. Παπαγιώργη, εκδ. Καστανιώτη, σελ. 95-96:

Με την ανήλεη ματιά που τη διακρίνει, η σάτιρα έχει κάτι το νεανικό και το προπετές. Όχι μόνο επειδή αμελεί το βαθύτερο ψυχισμό του ήρωα, μια και όλα πρέπει να θυσιαστούν στην εμφατική φαιδρότητα, αλλά επιπλέον επειδή διατηρεί αναγκαστικά μια απόσταση από τη ζωή. Στην κωμωδία ο δημιουργός είναι αλληλέγγυος και συνένοχος με τον αναγνώστη μάλλον παρά με τον ήρωα. Παρότι δεν της λείπει η αίσθηση της αμεσότητας -η μεγάλη αρετή κάθε είδους στη λογοτεχνία, που διακονεί το γέλιο- της είναι ξένη η συμπόνια (ό,τι συμπονάς δεν το περιγελάς) και οι μεγάλοι ανθρώπινοι κλονισμοί. Η σάτιρα είναι μονομερής, άδικη, πειθαναγκαστικά κοντόφθαλμη, χωρίς να αποφεύγει και μια ιδιάζουσα μικροψυχία. Αφού ευθύς εξαρχής επιλέγει τη στάση της διακωμώδησης, δεν μπορεί να μην κατατρύχεται και από ένα αίσθημα ανωτερότητας απέναντι στη ζωή, μια χροιά εχθρότητας που δεν την αφήνει να ωριμάσει. Αν το κλάμα προδίδει την αρχή της συμπαθείας, το γέλιο είναι άρνηση και διάκριση. Ο μπουφόνος και το νευρόσπαστο δύσκολα επιστρέφουν, αν επιστρέφουν ποτέ, στην κατάσταση του ανθρώπου που δε γεννά γύρω του τη θυμηδία…

Advertisements

10 thoughts on “Κωστής Παπαγιώργης: [Η Σάτιρα]

  1. Μιχάλης Τσαντίλας 09/12/2009 στο 8:45 μμ Reply

    Καλησπέρα Φώτη! Τι θες να μας πεις δηλαδή; Τέρμα τα αστεία; lol

  2. nomansland 10/12/2009 στο 2:04 πμ Reply

    Φώτη, η σάτιρα δεν είναι ενός είδους. Υπάρχει αυτή η σάτιρα, η αγενής, η αμετροεπής, η κακοπροαίρετη και καταλαβαίνω ακριβώς τι εννοείς. Είχα αυτή την κουβέντα σήμερα το μεσημέρι, τι σύμπτωση, με ένα φίλο. Μιλούσαμε για το Λαζόπουλο…υπάρχει όμως κι άλλου είδους σάτιρα, αυτή που επισημαίνει, που αφήνει τον άλλο να εκτεθεί όσο έχει αποφασίσει ο ίδιος για τον εαυτό του να εκτίθεται τελικά, η ιλαροτραγωδία της ίδιας της ύπαρξης και της μικρότητάς της.

    Δεν μπορεί κανείς να στερηθεί το γέλιο στο όνομα του καθοσπρεπισμού και εν τέλει από το να μιζεριάζουμε με τα χάλια μας, εμένα μου φαίνεται πιο υγιές να γελάμε με αυτά. Απλώς το «θύμα» της σάτιρας θα πρέπει να έχει ξεπεράσει τη μικρότητά του, κι όχι τη μικρότητα αυτού που τον σατιρίζει για να φτάσει στην αυτογνωσία και να αποτινάξει τα βαρίδια των κοινωνικών στερεοτύπων κάθε είδους.

    Καλημέρες.

    • Τίτος Χριστοδούλου 01/06/2010 στο 12:58 μμ Reply

      Το δικαίωμα της σάτιρας αγοράζεται με το δάκρυ… Καθαρτική ανθρώπινων δεινών η κριτική ματιά της σάτιρας, προϋποθέτει το συμπάσχειν, την συμπόνοια που πηγάζει από την αναγνώριση της κοινής ανθρώπινης κατάστασης. Το να μπορούμε να μπούμε στα πασπούτσια των άλλων, όπως θα έλεγε ο Ρόρτυ, εξαίροντας, ως άλλος Ραμπελαί, την φιλοσοφικότητα της λογοτεχνίας. Εδώ και η φιλοσοφική καθολικότητα της σάτιρας, πίσω από τον γελώντα διδακτισμό της. Κι αυτό την διαφορίζει από την «επιχαιρεκακία», την αφ’ υψηλού κοροϊδία κι εμπαιγμό της πτώσης των άλλων. Ο γέλως των θεών, «άσβεστος» στον Όμηρο, είναι γέλως σκληρός, αμέτοχοι καθώς είναι στα ανθρώπινα βάσανα. Στον Αίαντα, του Σοφοκλή, με την άρνηση του Οδυσσέα να συγκατανεύσει στον γέλωτα της Αθηνάς για τον πεσμένο συνήρωά του, δείχνεται πώς οι «άνθρωποι μπορούν να δείξουν μια ευγένεια που φέρνει ντροπή στου θεούς» (Walter Kaufmann). Το ανθρώπινο γέλιο έχει αλήθεια και βάθος, εξαγνίζει, γιατί αναβρύζει από τον πόνο.

      • fvasileiou 01/06/2010 στο 3:03 μμ Reply

        Σας ευχαριστώ πολύ για το σχόλιό σας, κ. Χριστοδούλου. Με δυο παραδείγματα μας εξηγείτε και το πρόβλημα και την λύση.

  3. Δύτης των νιπτήρων 10/12/2009 στο 4:04 μμ Reply

    Ε, μια και πάλι για Ρώσους λέμε 🙂 , σκέφτομαι τον Γκόγκολ ή τον Μπουλγκάκοφ: σάτιρα -σαφώς- που δεν νομίζω όμως ότι ταιριάζει στο κείμενο του Παπαγιώργη.

  4. fvasileiou 10/12/2009 στο 5:53 μμ Reply

    @ Μιχάλης Τσαντίλας

    Μα το έχω πει και ξαναπεί: Δεν έχω χιούμορ!

    @nomansland

    Όποια σάτιρα μπορώ να σκεφτώ -ναι, και την περιλάλητη αριστοφανική- μικρόψυχη, κοντόφθαλμη και επιφανειακή είναι. Αλλά όλοι έχουμε βαλθεί να πείσουμε το «θύμα» της σάτιρας ότι πρέπει να ξεπεράσει την μικρότητά του -δεν θα πρέπει να δείξουμε και στον σάτιρο την δική του μικρότητα;

    @Δύτης των νιπτήρων

    Η παράγραφος αυτή έχει γραφτεί για τον Γκόγκολ!

  5. Δύτης των νιπτήρων 10/12/2009 στο 6:09 μμ Reply

    Ουχ! πήγα να πω την εξυπνάδα μου και έκανα γκάφα, λοιπόν. Με παρέσυρε, φαντάζομαι, το ότι ο Μπουλγκάκοφ, τον οποίο σκεφτόμουνα σαν παράδειγμα «συμπονετικής σάτιρας», αν μπορώ να το πω έτσι, είχε τον Γκόγκολ πρότυπο.

  6. kat. 10/12/2009 στο 7:45 μμ Reply

    αγαπώ τον ντοστογιέφσκι..
    το θέμα βέβαια είναι αλλού! πως στην ελλάδα είναι όλα παρεξηγημένα και διογκωμένα! δεν βγάζεις άκρη..
    ξέρεις τι λέω εγώ σε κάθε περίπτωση; παν μέτρον άριστον!

  7. fvasileiou 11/12/2009 στο 6:29 μμ Reply

    @Δύτης των νιπτήρων

    Έλα τώρα… Δεν μπορώ τα δημόσια αυτομαστιγώματα…

    @kat.

    Κανένας δεν παρεξηγεί το γέλιο, το χιούμορ, την σάτιρα φυσικά. Καλό όμως δεν είναι να ξέρουμε τι είναι τι;

  8. hplusk 12/12/2009 στο 8:11 μμ Reply

    Πραγματικά το χαίρομαι όταν διαβάζω Ντοστογιέφσκι. Στον «Παίκτη» είχα καταδιασκεδάσει…

    Το απόσπασμα που παραθέτεις, Φώτη, αποτελεί μια καλή πηγή για να μάθουν, αυτοί που δεν γνωρίζουν, τι σημαίνει σάτιρα…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: