Η μελαγχολία του Μάνου Χατζιδάκι

Τις προάλλες μια φίλη μού έλεγε πως  ο τρίχρονος γιος της, όταν πρωτάκουσε μουσικές του Μάνου Χατζιδάκι, είπε πως είναι «λυπημένες».

Αυτό το χαρακτηριστικό του χατζιδακικού έργου, που κι ένα νήπιο το αντιλαμβάνεται, εμένα μου πήρε χρόνια, πολλά χρόνια να το συνειδητοποιήσω. Πάντα πρόσεχα άλλα στοιχεία του: Την λαϊκότητα και την παράδοση, την οδοιπορία, τον έρωτα και τον αισθησιασμό, την μοναξιά, την ενοχή, το παιχνίδι, την σχέση με τον χρόνο και την ιστορία.

Η μελαγχολία του Μάνου Χατζιδάκι παρέμενε εκτός του οπτικού μου πεδίου.

Κι όταν επιτέλους την διέκρινα, πριν από λίγο καιρό, πολύ με προβλημάτισε.

Βλέπετε, η μελαγχολία του Μάνου Χατζιδάκι δεν είναι η επιφανειακή μελαγχολία που συναντάμε στις μπαλάντες των «έντεχνων». Και δεν είναι ούτε η βαριά, κλινική, κατάθλιψη που διακρίνει κάποια παλιά λαϊκά τραγούδια. Η χατζιδακική θλίψη είναι βαθιά, ενδημική, υποδόρια, διαβρωτική και διαπερνά όλο του το έργο, ασχέτως με τις επιμέρους θεματικές.

Δεν μπορώ να το υποστηρίξω με λογικά επιχειρήματα, αλλά για μένα η χατζιδακική μελαγχολία είναι η μελαγχολία του μετά-.

Η μελαγχολία μετά τον έρωτα.

Η μελαγχολία μετά την ηδονή.

Η μελαγχολία μετά το τέλος.

Όπως όταν είσαι ξαπλωμένος στο κρεβάτι και κοιτάς με τα μάτια μισόκλειστα την οροφή και είτε είναι κάποια ή κάποιος δίπλα σου είτε όχι, εσύ νιώθεις ότι κάτι έχει τελειώσει, κάτι έχει πεθάνει, κάτι δεν θα έρθει ποτέ-ποτέ ξανά, ότι πλέον θα είσαι διαφορετικός αλλά και ίδιος, κι είσαι απολύτως μόνος, ξεκομμένος απ’ τον κόσμο, χωρίς καμιά γέφυρα επαφής ή επικοινωνίας.

Ίσως, τελικά, εδώ να βρίσκεται το μυστικό:

Επειδή αυτές οι μουσικές χαρτογραφούν ένα αέναο και διηνεκές μετα-, γι’ αυτό παραμένουν τόσο σύγχρονες -κι ας έχουν περάσει 40 χρόνια από τον Μεγάλο Ερωτικό ή τριάντα από τις Μπαλάντες της Οδού Αθηνάς και την Εποχή της Μελισάνθης.

Advertisements

15 thoughts on “Η μελαγχολία του Μάνου Χατζιδάκι

  1. hfaistiwnas 13/10/2010 στο 3:24 μμ Reply

    Προσπαθώ να καταλάβω..

  2. Σοφία 13/10/2010 στο 3:37 μμ Reply

    Όντως ο Χατζιδάκις σου αφήνει μια γλυκιά μελαγχολία. Δεν ξέρω αν είναι η μελαγχολία του μετά ή του πριν… Σίγουρα όμως είναι μια μελαγχολία που την απολαμβάνω!
    Καλησπέρα Φώτη μου!

    • fvasileiou 13/10/2010 στο 11:29 μμ Reply

      Καλησπέρα Σοφάκι.
      Είναι όπως το λέει το τραγούδι του «η πίκρα σήμερα δεν έχει σύνορα» 🙂

  3. γρηγόρης στ. 13/10/2010 στο 4:44 μμ Reply

    Μελαγχολικό και τραγικό το «Χαμόγελο της Τζοκόντα»
    Μελαγχολία και τραγική ειρωνία στην «Οδό Ονείρων».
    Πολύ ωραία προσέγγιση, Φώτη!

    • fvasileiou 13/10/2010 στο 11:30 μμ Reply

      Να ένα καλό ερώτημα: Η τραγικότητα έχει μελαγχολία; Και το αντίστροφο.
      Ενστικτωδώς απαντώ όχι…

  4. Δύτης των νιπτήρων 13/10/2010 στο 9:37 μμ Reply

    Και η μελαγχολία της Ιστορίας στη «Μελισσάνθη».

    • fvasileiou 13/10/2010 στο 11:31 μμ Reply

      Χμμμμ…. Νομίζω ότι η μελαγχολία εκεί εντάσσεται στις γυναίκες του ΜΧ.

      Να δούμε ποιος θα γράψει τελικά για αυτό το έργο…

  5. Αθανασία 13/10/2010 στο 9:45 μμ Reply

    Γειάσου καλέ μου…ε,εμ αυτό που λες το χω παρατηρήσει,κ γώ πολλές φορές ειδικά στο ‘Χαμόγελο’ (της Τζοκόντα) ε,ναί τα έργα του βγάζουν κυρίως στο Χαμόγελο μιά έντονη,λύπη…έναν έντονο πόνο…που όμως βγαίνει με απίστευτη,περηφάνεια,επίπεδο κ με απίστευτη συγκράτηση παρ αυτά…ποιός ξέρει τί μπορεί να τον βασάνιζε,τόσο βαθιά τον Μάνο μας…εκείνος μόνο το ξέρει αυτό κ,δυστυχώς? εμείς δε θα το μάθουμε πο-τέ…επειδή πήρε μαζί του,εκτός από την όμορφη κ λαμπερή παρουσία του στον άλλο,κόσμο κ το μεγάλο αυτό μυστικό του…εμείς πάντως τον α γα πάμε,κ ας ήταν λυπημένος κ χαμένος,στις σκέψεις του (τις δικές του) πολλές φορές…εκείνος ήξερε τι σκεφτόταν..κ συνήθως αυτά που σκεφτόταν,ήταν απόλυτα σωστά… όσα μοιράστηκε μαζί μας, δημοσίως εννοώ μέσα από γραπτά του ή από,κατά καιρούς συνεντέυξεις του…πολύ ωραίο ποστάκι μ άρεσε…αφού έχει σχέση με το Μάνο!! που υπέραγαπώ….καλησπέρες…

    • fvasileiou 13/10/2010 στο 11:32 μμ Reply

      Ναι, ποτέ σίγουρη απάντηση κανένας μας δεν θα δώσει. Νομίζω πως ούτε ο ίδιος δεν θα μπορούσε να το εξηγήσει.
      Καλησπέρα!

  6. Χαρά Μο 13/10/2010 στο 10:29 μμ Reply

    Δεν είμαι πολύ σίγουρη για το τι ακριβώς νιώθω όταν ακούω μουσικές του Χατζιδάκι… Ναι μεν σε πρώτη φάση διαχέεται μια μελαγχολία αλλά σίγουρα διακρίνονται ελπιδοφόρες νότες και ανάλαφρα «ονειροπερπατήματα» στις μύτες των ποδιών με αποτέλεσμα αυτή «η μελαγχολία του μετά-» κάποιες φορές να παίρνει άλλο σχήμα: ο έρωτας μετά την μελαγχολία, η ηδονή μετά τη μελαγχολία, το τέλος μετά τη μελαγχολία, που όπως και να το κάνουμε, είναι και πάλι λυτρωτικό!! 🙂

  7. omikrosnautilos 24/10/2010 στο 4:58 πμ Reply

    επειδή όπως καταλαβαίνεις έχω εντρυφήσει στη μελαγχολία που περιγράφεις, αυτό το χαρακτηριστικό της μουσικής του Χατζιδάκι ήταν το πρώτο μου με τράβηξε στη μουσική του, κάμποσα χρόνια πριν. σημειωτέον, απόψε πέρασα αρκετή ώρα κοιτώντας το ταβάνι, ακούγοντας διάφορα δισκάκια του σκεπτόμενος κάτι που τελείωσε..

    • fvasileiou 24/10/2010 στο 10:26 μμ Reply

      Έχω περάσει κι εγώ αυτή τη φάση κι όχι μόνο μια φορά.
      Και τις τελευταίες μέρες ακούω ξανά και ξανά τους δίσκους του. Σκέφτομαι να γράψω και κάτι ακόμα για τον Χατζιδάκι, απλώς πρέπει να βρω λίγο χρόνο…

  8. Belbo 13/11/2010 στο 11:14 πμ Reply

    Φώτη καλημέρα, είχα αρκετά κείμενά σου να διαβάσω οπότε επιστρέφω σ’ αυτό το παλιότερο. Σκέφτομαι μήπως η μελαγχολία του Χατζιδάκη είναι αυτή που χαρακτηρίζει ένα μεγάλο κομμάτι της κουλτούρας μας και πηγάζει που αλλού αλλά στην περίφημη χαρμολύπη, φιλικά,

    • fvasileiou 13/11/2010 στο 8:02 μμ Reply

      Η χαρμολύπη αναφέρεται στο αίσθημα της Μεγάλης Εβδομάδας και της Σαρακοστής και περιγράφει ένα παρόν λύπης αναμένει ένα μέλλον χαράς. Νομίζω ότι στον Χατζιδάκι το πράγμα λειτουργεί αντίστροφα. Αλλά ετοιμάζω κάτι πιο συγκεκριμένο για τον χατζιδακικό έργο και θα μπορέσουμε να το συζητήσουμε με πιο συγκεκριμένα παραδείγματα και πιο αναλυτικά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: