Γ. Παπάζογλου: Ονείρατα της άκαυτης και της καμμένης Σμύρνης. Τα χαΐρια μας εδώ – Αγγέλα Παπάζογλου

Ο μεγάλος ο καμός είναι να σε φλοΐζουνε, να σε τσιτσιρίζουνε, να σε σφάζουνε, να σε καταστρέφουνε, κι όταν ξαναγεννηθείς και σε ρωτήσουνε: «Τι θες να γένεις;» Εσύ ν’ απαντήσεις: «Πάλι Ρωμιά… πάλι Σμυρνιά… πάλι Αγγελική Παπάζογλου… κι όταν ξαναπεθάνω, ξαναβάλτε μου πικροδάφνη στο στόμα,

για το ινάτι πούμουνα Ρωμιά

για το ινάτι πούμουνα Σμυρνιά

που δεν έβλεπα…

Οι λέξεις ετούτες από τον επίλογο συνοψίζουν με τον καλλίτερο τρόπο το αίσθημα και την ουσία του βιβλίου του Γιώργη Παπάζογλου, όπου συγκέντρωσε τις αφηγήσεις της μάνας του.

Η Αγγελική Παπάζογλου γεννήθηκε στην Σμύρνη το 1899. Κόρη του σπουδαίου βιολιστή Δημήτρη Μαρωνίτη ή Χιωτάκη, ανεβαίνει στο πάλκο σε ηλικία 11 ετών. Το 1922 με την Μεγάλη Καταστροφή και το κάψιμο της Σμύρνης εγκαθίσταται στην Κοκκινιά και συνεχίζει να τραγουδάει συμβάλλοντας κι αυτή στην μεταφορά του αρχαίου Ιωνικού πολιτισμού στην Παλιά Ελλάδα. Το 1924 γνωρίζεται με τον Ευάγγελο Παπάζογλου ή Αγγούρη και τρία χρόνια αργότερα παντρεύονται. Το 1929 η Αγγελική χάνει εντελώς την όρασή της. Ο Παπάζογλου, αν κι ήταν από τους πιο χαρισματικούς σμυρνιούς συνθέτες του ρεμπέτικου –έχει γράψει τραγούδια όπως το Βάλε με στην αγκαλιά σου, τον Ξέμαγκα, το Πέντε χρόνια δικασμένος, το Αργιλέ μου παινεμένε –δεν είχε σε μεγάλη υπόληψη το επάγγελμά του και της ζήτησε να σταματήσει το τραγούδι. Ο ίδιος σταμάτησε να ηχογραφεί τραγούδια το 1936 αρνούμενος να συμμορφωθεί με τις επιταγές της λογοκρισίας κι εγκατέλειψε κάθε ενασχόληση με την μουσική το 1940, όταν κηρύχτηκε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος. Ο Ευάγγελος πέθανε το 1943 κι η Αγγελική σαράντα χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1983, χωρίς ποτέ της να ξεχάσει τον άντρα της, τα τραγούδια του, τα βάσανά της και, φυσικά, την Σμύρνη.

Ο γιος τους, ο Γιώργης, συγκέντρωσε τις αφηγήσεις της σε έναν τόμο πολύτιμο, όχι μόνο για τους ειδικούς μελετητές της σύγχρονης ιστορίας και του λαϊκού πολιτισμού, αλλά για όλους όσους αγαπούν το λαϊκό τραγούδι και νιώθουν στην καρδιά τους ό,τι ονομάζανε οι παλιοί καημό της ρωμιοσύνης.

Στο πρώτο βιβλίο η Κυραγγέλα ανασταίνει την άκαυτη και την καμένη Σμύρνη: Οι γειτονιές, οι άνθρωποι και το ήθος τους, οι γιορτές, τα μαγαζιά, η συμβίωση με τους Τούρκους, τα τραγούδια και οι μουσικοί, η έλευση του Ελληνικού στρατού και η καταστροφή, ο ερχομός στην Ελλάδα. Ένας κόσμος χαμένος, πολύχρωμος και ζωντανός, εξιδανικευμένος, αλλά πιστευτός, ζωντανεύει μέσα από τα λόγια της. Το αποκορύφωμα είναι η περιγραφή της πυρκαγιάς της Σμύρνης. Το πώς δυο γυναίκες μόνες, η μάνα της και η ίδια, που μεταμφιέστηκε σε γριά για να μην δουν οι Τούρκοι ότι ήταν νέα και την καταστρέψουν, πορεύτηκαν μέσα στις φωτιές και τους καπνούς, κυριολεκτικά πάνω σε πτώματα, είναι από τις πιο συγκλονιστικές και αγριευτικές σελίδες που έχω διαβάσει. Και μετά το πλοίο της φυγής, η παλαιά πατρίδα που έγινε νέα, η εχθρότητα και η αθλιότητα των ντόπιων, οι δυσκολίες, το ρίζωμα.

Στο δεύτερο βιβλίο μεταφερόμαστε στα προσφυγικά του Πειραιά, ακούμε για τα δύσκολα προπολεμικά χρόνια, για τον πόλεμο και την Κατοχή, τα παράπονά της για τις συστηματικές κλοπές που υπέστη το έργο του συζύγου της μετά τον θάνατό του. Εδώ κυριαρχεί ο Ευάγγελος Παπάζογλου, αρχετυπικός ρωμιός, ακέραιος σε βαθμό αυτοκαταστροφής. Αλλεργικός σε εξουσίες κι αρχές, φύτρωνε πάντα εκεί που δεν τον έσπερναν, υπερασπιζόταν πάντα εκείνο που θεωρούσε δίκαιο, επιτίθονταν χωρίς ενδοιασμούς στους ισχυρούς, έπραττε το σωστό κι ας μην ήταν προς το συμφέρον του, κι ας τον σκότωνε. Και μαζί ερωτικός και τρυφερός, χιουμορίστας, πιστός φίλος, γενναιόδωρος άνθρωπος. Συγκλονιστικές είναι και οι σελίδες που περιγράφουν την σκληρή ζωή στις λαϊκές συνοικίες του Πειραιά κατά την διάρκεια της Κατοχής από την πλευρά της τυφλής χήρας: Η πείνα, τα συσσίτια, οι αρρώστιες, οι θάνατοι, η μαύρη αγορά, οι γερμανοτσολιάδες, το ΕΑΜ, η αφάνταστη για μας δυστυχία και σκληρότητα.

Η Κυραγγέλα αφηγείται την ζωή της παράλληλα με τα μεγάλα αυτά γεγονότα. Καλλίτερα: Η σύγχρονη ελληνική ιστορία φαίνεται να είναι μέρος της ζωής της Κυραγγέλας και αντίστροφα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το βιβλίο αυτό μας λέει την απόλυτη αλήθεια σχετικά με τα όσα συνέβησαν. Τόσο η Κυραγγέλα που μιλάει, όσο και ο Γιώργης καταγράφει και συνθέτει, δεν ενδιαφέρονται να λειτουργήσουν σαν ιστορικοί. Δεν προσπαθούν να φωτίσουν τα γεγονότα από όλες τις πλευρές. Καταγράφεται η εμπειρία της Αγγελικής, το αίσθημά της, η τοποθέτησή της απέναντι σε ό,τι την αγγίζει και την επηρεάζει, από τον βασιλιά και τον Βενιζέλο, μέχρι την γειτόνισσα και τον μητριό της. Έτσι μας προσφέρεται μια οπτική γωνία που συχνά λησμονούμε, αν δεν την έχουμε προσπεράσει εντελώς. Και μας δείχνει τον αντίκτυπο όλων αυτών των μεγάλων γεγονότων στις ζωές καθημερινών, απλών, φτωχών, μικρών ανθρώπων. Κι όλα αυτά σε μια ζεστή, λαϊκή και γεμάτη ιδιωματισμούς γλώσσα, που δεν διστάζει στη μια αράδα να είναι σκληρά ρεαλιστική και στην αμέσως επόμενη τολμηρά λυρική.

Ξέρω ότι μπορεί κάποιοι να το νομίσουν υπερβολικό, αλλά θα ήθελα να υπάρχει αυτό το βιβλίο σε κάθε σπίτι, ακριβώς δίπλα από τα Απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη. Τόσο πολύτιμο είναι. Γι’ αυτό ψάξτε το.

To βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ταμιείου Θράκης και σε αποσπάσματά του στηρίχτηκε ο ομώνυμος πετυχημένος μονόλογος της Άννας Βαγενά.

Advertisements

20 thoughts on “Γ. Παπάζογλου: Ονείρατα της άκαυτης και της καμμένης Σμύρνης. Τα χαΐρια μας εδώ – Αγγέλα Παπάζογλου

  1. theoprovlitos 15/11/2010 στο 7:13 μμ Reply

    Τι να υποθεσω τώρα;

    • fvasileiou 15/11/2010 στο 7:23 μμ Reply

      Μην υποθέτεις τίποτα σε σχέση με το βιβλίο. Είναι ακριβώς όπως τα λέω. Ένα βιβλίο για μια Ελλάδα, την Ρωμιοσύνη, που φαίνεται πως έχει χαθεί κι αν υπάρχει κάπου, είναι σε τέτοιες ακριβώς αναμνήσεις.

      Ούτε για τα υπόλοιπα χρειάζεται να υποθέσεις κάτι. Είναι όλα ακριβώς όπως τα ήξερες και όπως τα έχουμε συζητήσει πολλές φορές.

  2. Σοφία 16/11/2010 στο 2:45 πμ Reply

    Δεν ήξερα ότι είναι βιβλίο, νόμιζα ότι είναι θεατρικό έργο… Κοίτα τι μαθαίνει κανείς! Μου ακούγετε πραγματικά ενδιαφέρον, αλλά ήθελα να σε ρωτήσω για τον τρόπο γραφής: είναι δυσκολοδιάβαστο, έχει ροή; Γιατί «φοβάμαι» λιγάκι τα βιβλία με ξύλινη γραφή!
    Καλό βράδυ Φώτη μου!

    • fvasileiou 16/11/2010 στο 9:44 μμ Reply

      Δεν είναι καθόλου δυσκολοδιάβαστο και η γραφή του δεν είναι σε καμιά περίπτωση ξύλινη. Είναι σαν να ακούς την γιαγιά σου να σου λέει ιστορίες από τα παλιά. Αν το ανοίξεις, δεν θα χάσεις 🙂

  3. hfaistiwnas 16/11/2010 στο 7:16 πμ Reply

    Καλημέρα,
    Τώρα γνωρίζω τα ανόματα αυτά και το έργο τους..

    • fvasileiou 16/11/2010 στο 9:43 μμ Reply

      …και αν σκύψεις πάνω τους, θα γνωρίσεις καλλίτερα μιαν Ελλάδα που την ξέρουμε μόνο μέσα από τις διηγήσεις των πολύ παλιών.

      Καλησπέρα!!!

  4. kitsosmitsos 17/11/2010 στο 10:06 πμ Reply

    Ενδιαφέρουσα παρουσίαση. Ομολογουμένως δεν τα γνώριζα αυτά.

    • fvasileiou 18/11/2010 στο 11:29 μμ Reply

      Αν σε ενδιαφέρει η ιστορική περίοδος ή το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγουδι, το βιβλίο αυτό θα γίνει από τα αγαπημένα σου.

  5. γρηγόρης στ. 17/11/2010 στο 6:23 μμ Reply

    Από τα μοναδικά και συγκλονιστικά βιβλία/μαρτυρίες!

    • fvasileiou 18/11/2010 στο 11:30 μμ Reply

      Και να φανταστείς ότι περίμενε από το 2005 σε ένα ράφι της βιβλιοθήκης μου για να το ανοίξω…

  6. Xρήστος Καρχαδάκης 02/04/2012 στο 2:34 μμ Reply

    που μπορω να βρω το βιβλιο? απο ποιες εκδοσεις κυκλοφορει? Μπορειτε να με βοηθησετε? σας ευχαριστω…

    • fvasileiou 02/04/2012 στο 2:46 μμ Reply

      Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ταμιείον Θράκης». Αν δεν υπάρχει στα βιβλιοπωλεία, δεν ξέρω πώς αλλιώς θα μπορούσες να το αποκτήσεις…

    • fvasileiou 02/04/2012 στο 2:56 μμ Reply

      Αν δεν υπάρχει στα βιβλιοπωλεία, μπορείτε να απευθυνθείτε στον εκδότη, αλλά δεν έχω τα στοιχεία επικοινωνίας του.

      • Χρήστος Καρχαδάκης 02/04/2012 στο 6:35 μμ Reply

        ποιος ειναι ο εκδοτικός οικος? για να το βρω…

        • fvasileiou 02/04/2012 στο 6:43 μμ Reply

          Μα αναφέρω τον εκδοτικό οίκο και στο κείμενό μου και στην απάντησή μου: Λέγεται «Ταμιείον Θράκης»!

          • Xρήστος Καρχαδάκης 03/04/2012 στο 1:45 πμ Reply

            efxaristo poli

            • tolis199@hotmail.gr 13/12/2012 στο 10:00 μμ Reply

              παιδια ειναι πολυ δυσκολο να βρεθει,εγω το βρεικα κατα τυχη ,νομιζω ειναι πλεον πολυ σπανιο,θα ελεγα συλεκτικο

  7. […] Γεννήθηκε στην Σμύρνη το 1899.Κόρη του σπουδαίου βιολιστή Δημήτρη Μαρωνίτη ή Χιωτάκη, ανεβαίνει στο πάλκο σε ηλικία 11 ετών. Το 1922 με την Μεγάλη Καταστροφή και το κάψιμο της Σμύρνης εγκαθίσταται στην Κοκκινιά και συνεχίζει να τραγουδάει συμβάλλοντας κι αυτή στην μεταφορά του αρχαίου Ιωνικού πολιτισμού στην Παλιά Ελλάδα. Το 1924 γνωρίζεται με τον Ευάγγελο Παπάζογλου ή Αγγούρη και τρία χρόνια αργότερα παντρεύονται. Το 1929 η Αγγελική χάνει εντελώς την όρασή της. Ο Παπάζογλου, αν κι ήταν από τους πιο χαρισματικούς σμυρνιούς συνθέτες του ρεμπέτικου –έχει γράψει τραγούδια όπως το Βάλε με στην αγκαλιά σου, τον Ξέμαγκα, το Πέντε χρόνια δικασμένος, το Αργιλέ μου παινεμένε –δεν είχε σε μεγάλη υπόληψη το επάγγελμά του και της ζήτησε να σταματήσει το τραγούδι. Ο ίδιος σταμάτησε να ηχογραφεί τραγούδια το 1936 αρνούμενος να συμμορφωθεί με τις επιταγές της λογοκρισίας κι εγκατέλειψε κάθε ενασχόληση με την μουσική το 1940, όταν κηρύχτηκε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος. Ο Ευάγγελος πέθανε το 1943 κι η Αγγελική σαράντα χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1983, χωρίς ποτέ της να ξεχάσει τον άντρα της, τα τραγούδια του, τα βάσανά της και, φυσικά, την Σμύρνη. Πηγή: fvasileiou.wordpress.com […]

  8. Alex 16/01/2016 στο 7:59 μμ Reply

    Το βιβλίο το διαθέτουν στο Θέατρο Μεταξουργείο, όπου και παίζεται η παράσταση..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: