Το παιδί με το ταμπούρλο

Ζοῦσε κάποτε στὸν κόσμο τὸν ἀγιάτρευτο

Στα τραγούδια του Νίκου Γκάτσου η ομορφιά και το καλό στον κόσμο αναφέρονται πάντα σε ένα παρελθόν, το οποίο αντιδιαστέλλεται από το σκοτεινό και άσχημο παρόν:

Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα (…)

τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα (…)

Κάποτε, σε χρόνο ανύποπτο ο Γκάτσος τοποθετούσε την αλλαγή, που συνήθως την περιέγραφε με την δριμύτητα και το αναπόφευκτο των φυσικών φαινομένων:

Με βασιλικό γιαρέμ γιαρέμ και δυόσμο

στόλισε ο Θεός γιαρέμ γιαρέμ τον κόσμο

μά ‘ρθε συννεφιά γιαρέμ γιαρέμ και μπόρα

κι έπεσε κακό γιαρέμ γιαρέμ στη χώρα

Παράλληλα όμως υπάρχει στα τραγούδια του και η προσδοκία για μια ουσιαστική αλλαγή του κόσμου:

Μα θα ‘ρθούνε άλλα χρόνια

μ’ όνειρα κι οράματα

.

ἕνα ἀγόρι ξεχασμένο κι ἀπροστάτευτο

Οι συλλογικότητες, πέραν του λαού, που όμως έχει μια μεταφυσική διάσταση, δεν συγκινούσαν τον Γκάτσο. Μόνο στο Νυν και Αεί, τον δίσκο που κυκλοφόρησε μετά την πτώση της Χούντας, βρίσκουμε δυο τραγούδια που αναφέρονται με έναν τρόπο σε συλλογικές προσπάθειες. Το Ήρθε ο καιρός αποτελεί προσκλητήριο εσείς που χρόνια δε σηκώσατε κεφάλι/ και καλοσύνη δεν σας άγγιξε καμιά –/(…) ήρθε ο καιρός ήρθε ο καιρός να ξαναχτίσετε τη γη Το δεύτερο, Ο δράκος, περιγράφει μια συλλογική προσπάθεια να γκρεμιστεί ένας τύραννος, η οποία κάθε άλλο παρά ηρωική είναι: Είχαμε ένα δράκο/ μα σαν τα σκυλιά/ σκάψαμε ένα λάκκο/ στην ακρογυαλιά./ Για να πέσει μέσα/ με τρικλοποδιά. Γρήγορα όμως η ελπίδα ότι είχε φτάσει ο κατάλληλος καιρός για αλλαγές διαψεύστηκε κι ο ποιητής δυο χρόνια αργότερα, στην Ελλαδογραφία, αναρωτιέται:

Πότε θ’ ανθίσουνε τούτοι οι τόποι
πότε θα ‘ρθούνε καινούργιοι ανθρώποι

Αυτό που όμως που συγκινούσε τον Γκάτσο ήταν η προσωπική προσπάθεια, ο ατομικός αγώνας, η μορφή του επαναστάτη. Ήδη στην Μυθολογία, τον πρώτο ολοκληρωμένο κύκλο τραγουδιών που έγραψε, συναντάμε Έναν ευαίσθητο ληστή, και στους Αντικατοπτρισμούς τον περίφημο Κεμάλ. Ο επαναστάτης περιγράφεται επίσης στα Δόκανα, το Κοίτα με στα μάτια, τον Σταυρό και φυσικά στο Παιδί με το ταμπούρλο.

.

τί ψυχὴ βασανισμένη νά ‘ταν ἄραγε

Οι επαναστάτες του Γκάτσου δεν λειτουργούν με βάση το προσωπικό τους συμφέρον. Το αντίθετο, οι ίδιοι προέρχονται μάλλον από ένα ασφαλές κι ευνοημένο περιβάλλον. Θυμηθείτε ότι ο Κεμάλ ήταν ένας νεαρός πρίγκιπας της Ανατολής. Κι ο ευαίσθητος ληστής λέει στη μάνα του ότι τους κακούς εσύ μονάχα τους ακούς/ κι ο νους σου δεν τους πιάνει, δεν έχει δηλαδή προσωπική εμπειρία.

Το ίδιο και το παιδί με το ταμπούρλο: Κι αυτό φαίνεται πως ανατράφηκε σε ένα προνομιακό περιβάλλον. Η δυστυχία του κόσμου, ο πόλεμος, δεν τον άγγιζε, αλλά τον μικρό η γειτονιά του δεν τον κράταγε, τους δρόμους πήρε και περπάταγε κι έτσι, όπως και ο αφηγητής στα Δόκανα έμαθε την αλήθεια.

Ας θυμηθούμε εδώ πως κάπως έτσι αρχίζει και η ιστορία του Ντέμιαν του Χ. Χέσσε. Ο Εμίλ Σίνκλερ, ο ήρωας του βιβλίου, ζει σε ένα φωτεινό ξέφωτο ενός κατά τ’ άλλα σκοτεινού κόσμου. Κι εκείνος νιώθει μια ακατανίκητη έλξη από τα «αποκρουστικά, τα άγρια και φριχτά πράγματα που γίνονταν ολόγυρά του, στο διπλανό δρόμο, στο γειτονικό σπίτι». Τι ψυχές βασανισμένες!

.

Τί τὰ θέλει τὰ βιβλία καὶ τὰ γράμματα

Στην πραγματικότητα βέβαια απορούμε για την επιλογή του αγοριού, μόνο και μόνο επειδή δεν καλοεξετάζουμε τις άλλες επιλογές. Θα μπορούσε ο μικρός να σπουδάσει και να γίνει ένας ακόμα επιστήμονας ή να ασχοληθεί με τις επιχειρήσεις και να πλουτίσει. Επιλογές αυτονόητες κι εύλογες και, μπροστά στην προδιαγεγραμμένη θυσία, εύκολες. Ο Γκάτσος όμως τις μετράει διαφορετικά: Τι τα θέλει τα βιβλία και τα γράμματα/ σ’ όλους έρχονται μια μέρα τα γεράματα/ τι τα θέλει τα παλάτια τα μαλάματα/ η ζωή κυλάει με δάκρυα και με κλάματα. Η κατά κόσμον επιτυχία ούτε την φθορά σταματάει, ούτε τον πόνο μαλακώνει. Μια ζωή που ακολουθεί την γραμμικότητα που επιβάλλει ο αστικός καθωσπρεπισμός και οι συνήθεια, είναι ζωή ξοδεμένη, ζωή χωρίς νόημα.

.

Νύχτα μέρα περπατοῦσε ἀσταμάτητα

Ο Γκάτσος αποφεύγει να αναφερθεί στη βία που ασκεί ο επαναστάτης. Ο Ευαίσθητος ληστής είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που αναφέρεται με θετικό τρόπο στη βία, ή μάλλον την δικαιολογεί: Εκεί ο νέος χρησιμοποιεί το σπαθί του για να υπερασπιστεί αδύνατους κι αδικημένους. Ο Κεμάλ πολεμάει το άδικο με τα κηρύγματά του και ο γκατσικός τυμπανιστής πορεύεται σε έναν άγριο κόσμο παίζοντας μουσική. Η μουσική του ταμπούρλου δεν είναι απλώς ένα δώρο άξιο για τον Νεογέννητο Βασιλιά, αλλά και μια δύναμη αναγέννησης του κόσμου.

.

ἔτσι πέρασε στὴ χώρα τοῦ ἀμίλητου

Πάντα, σε όλα τα τραγούδια του Γκάτσου, ο νέος πληρώνει με το αίμα του την αποκοτιά του. Ο θάνατός του είναι πάντα βίαιος κι οδυνηρός, τιμωρία για τον επαναστάτη και παραδειγματισμός για τους υπόλοιπους που γοητεύονται απ’ το παράδειγμά του. Και η αδικία συνεχίζει να υπάρχει. Η ρωγμή που τα παιδιά κατάφεραν, γρήγορα θεραπεύεται από τους κρατούντες.
Η θυσία τους όμως ήταν μάταιη;

Όπως ο Κεμάλ, έτσι κι ο μικρός τυμπανιστής, ανελήφθη στους ουρανούς:

Έτσι πέρασε στη χώρα του αμίλητου
και τ’ αγρίμια του άλλου κόσμου γίναν φίλοι του.

Ταμ-ταμ ταμ-ταμ της γης ο κόρφος δεν τον χώρεσε
ταμ-ταμ ταμ-ταμ στον ουρανό βαθιά προχώρησε
ταμ-ταμ ταμ-ταμ ταμπούρλο πια δεν ακουγότανε
ταμ-ταμ ταμ-ταμ μα πάντα πόλεμος γινότατε.

Αν σε κοινωνικό επίπεδο το αποτέλεσμα του αγώνα των παιδιών είναι μηδαμινό, αν η Ιστορία δεν αλλάζει ρότα με την θυσία των αμνών, τουλάχιστον εκείνοι δικαιώθηκαν μετά θάνατον. Κέρδισαν την ζωή, αφού πρώτα την θυσίασαν, όπως λέει και το Ευαγγέλιο.

…………………

Οι στίχοι γράφτηκαν αρχικά πάνω σε μια μελωδία του Δ. Μούτση. Τελικά τους μελοποίησε με σεβασμό ο Γ. Χατζηνάσιος και τους τραγούδησε η Ν. Μούσχουρη στην Ενδεκάτη Εντολή.

Οι στίχοι και αυτού του τραγουδιού βρίσκονται στον τόμο Όλα τα τραγούδια που επιμελήθηκε η Αγαθή Δημητρούκα και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

Δες ακόμα για το Δάκρυ με το δάκρυ, τον Χειμωνιάτικο Ήλιο, το Blue.

Advertisements

5 thoughts on “Το παιδί με το ταμπούρλο

  1. hfaistiwnas 28/02/2011 στο 9:58 μμ Reply

    Καλησπέρα!!!
    Ωραίο είναι! Είναι και η Μούσχουρη όμως, το λέει καταπληκτικά!!!

    • fvasileiou 28/02/2011 στο 10:05 μμ Reply

      Ήταν πολύ καλός δίσκος εκείνος. Και, ναι, η Μούσχουρη εδώ δείχνει την κλάση της.

  2. roadartist 01/03/2011 στο 6:08 μμ Reply

    ..και δυστυχώς..πάντα.. επίκαιρος..
    Υπέροχο τραγούδι!

    • fvasileiou 01/03/2011 στο 11:51 μμ Reply

      Είδες πώς τα πράγματα κάνουν κύκλους;
      Και πώς, παρά τα θρυλούμενα, η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται πάντα σαν φάρσα;

  3. Academy 03/03/2011 στο 12:03 πμ Reply

    Δεν το πιστεύω!Σήμερα σιγοψυθίριζα το ταμπούρλο στην δουλειά.Το έχω συνδέσει με την παιδική μου ηλικία που το είχε ο θείος μου σε δίσκο της Νάνα.Θυμάμαι ακόμα και το εξώφυλλο…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: