Ο Γιάννης Τσαρούχης για την Ανάσταση

Να προστρέχουμε τέτοιες μέρες σε παλιές αυθεντίες αναζητώντας κάποιο νόημα -ή αίσθημα- για όσα γιορτάζουμε είναι συνήθεια πολλών. Ο Παπαδιαμάντης είναι ένα καλό αποκούμπι. Η ζεστασιά που αναδύεται από τον χαμένο κόσμο που περιγράφει δίνει παρηγοριά κι ελπίδα στον σύγχρονο αναγνώστη. Ίσως και κάποια ουσία.

Δεν ξέφυγα από αυτόν τον κανόνα. Ψάχνοντας κάτι άλλο είναι η αλήθεια, έπεσα χτες πάνω στα δυο κείμενα του Γιάννη Τσαρούχη για το Πάσχα και την Ανάσταση, το «Σκόρπιες σκέψεις για την τέχνη και την Ανάσταση» από τον τόμο Εγώ ειμί πτωχός και πένης και την «Αναστάσιμη συνομιλία» με τον Ματθαίο Μουντέ από το Ως στρουθίον μονάζον επί δώματος. Από αυτό το τελευταίο αποφάσισα να αντιγράψω μερικά αποσπάσματα για πολλούς λόγους, που κάποιοι είναι αυτονόητοι (πχ η επαφή με ένα σημαντικό μέρος του νεοελληνικού πολιτισμού μάλλον ξεχασμένο πια· και φυσικά ο καίριος λόγος του Τσαρούχη ), κάποιοι μπορούν να εξηγηθούν (ας πούμε η διαφορά ύφους και ήθους ανάμεσα στον «ευσεβή» ερωτώντα Μουντέ και τον παιγνιώδη αγνωστικισμό του Τσαρούχη, που όμως είναι βαθιά, καταγωγικά και συνειδητά μπολιασμένος από αυθεντική λαϊκή ευσέβεια· ή η πρόωρη διάγνωση των αιτιών της σημερινής κρίσης -στην κρίση των αξιών αναφέρομαι· ή στην αδυναμία κατανόησης και την φοβία του Ζωγράφου απέναντι στον επερχόμενο καινούργιο κόσμο κτλ) και κάποιοι, φυσικά, βαθιοί και ανεπίγνωστοι σε μένα:

(…) Στη δουλειά σας την εκθαμβωτική, αλλά και στη ζωή σας, νιώθετε να παλιώνουν οι αξίες της Ρωμιοσύνης που είναι και αξίες του λαού μας;

Μια φορά συναντάμε τα πράγματα, όπως λέει ο Νίτσε. Μια φορά μας μιλάει ο έρωτας, η σελήνη. Όλα τ’ άλλα είναι ανιαρό διάλειμμα. Για να μου ξαναμιλήσει η Ανάσταση του Χριστού και η Λαμπρή και να αρθώ στο ύψος των αναμνήσεών μου, χρειάζεται ψυχική αγνότης και συγκέντρωση. Ένας καλλιτέχνης άλλωστε πρέπει να καλλιεργεί πάντα αυτή την αγνότητα, όπως ένας αθλητής τη φόρμα του. Τις αξίες της Ρωμιοσύνης μέσα μου τις αφήνω ελεύθερες να ζήσουν ή να πεθάνουν. Τους δίνω τις καλλίτερες συνθήκες επιβίωσης προσπαθώντας να είμαι αληθινός και ουσιαστικός. Απεχθάνομαι τη φαρισαϊκή συντήρηση των μορφών που δεν έχουν αντίκρυσμα ουσίας.

Εν τούτοις πάντοτε βάφω αυγά, όπου κι αν βρίσκομαι, και γενικά ό,τι μπορώ να διατηρήσω ό,τι έμαθα από τη μάνα μου και τον πατέρα μου το συντηρώ γιατί και μια κουταμάρα να είναι, όταν γίνεται επί πολλούς αιώνες παίρνει αξία και δίνει δύναμη. Κάνω κόλλυβα για τους πεθαμένους, νηστεύω τις μεγάλες μέρες. Όλα αυτά δίνουν καλή φόρμα, χωρίς να τους δίνω και υπέρμετρη αξία γιατί ξέρω πως άλλα είναι τα μεγάλα καθήκοντα του ανθρώπου -«ταυτα ποιείν κακείνα μη αφιέναι». Πρωτιμώ τη συντηρητικότητα από τη χυδαιότητα του δήθεν ελεύθερου στοχαστή. Απεχθάνομαι τις περιττές ελευθερίες όσο μεγάλες και αν είναι.

(…) Μιλήστε μου για τη ζεστασιά και την ακτινοβολία της γιορταστικής ατμόσφαιρας στο έργο σας.

Όχι ειδικά μόνο το Πάσχα, αλλά γενικά όλη η Εκκλησία απ’ τις μικρές ως τις μεγάλες τελετές, μας μαθαίνει πώς να κάνουμε μεγάλο αποτέλεσμα με μικρά μέσα. Το ανθρώπινο σώμα κινούμενο απλά, η ανθρώπινη φωνή και η μεγάλη ποίηση φυσικά, δημιουργούν εντυπώσεις καταπληκτικές, πολύ ανώτερες από κάθε υπερθέαμα με πολύπλοκα μηχανοκίνητα μέσα. Αυτό το υπέροχο θέατρο φωνής που είναι η Εκκλησία (με τη φωνή ως μέσον έκφρασης) είναι για μένα ένα καλό παράδειγμα πώς να φτάνει κανείς σε συγκλονιστικά αποτελέσματα με την πίστη, την αυτοσυγκέντρωση και την ευλάβεια. Φυσικά όπως σε όλα τα καλά πράγματα υπάρχει και η παραποίηση. Αλλά ο νους μας δεν πρέπει να πηγαίνει πάντα στο κακό.

Μιλήστε μου για την «προσωπική» χαρά της Λαμπρής και την «απρόσωπη» κατήφεια του καιρού μας.

Θίγετε ένα γενικότερο θέμα της εποχής μας. Την καταστροφή προαιώνιων συνηθειών που ένωναν λαούς «επί το αυτό». Τα προαιώνια έθιμα καταστρέφονται από βίαιες κατοχές ξένων συμφερόντων. Κατοχή δεν είναι μόνο αυτή που γίνεται με στρατιώτες και με τανκς, αλλά κάθε βιασμός από τα διάφορα μονοπώλια που εισάγει νέες συνήθειες και μανίες. Το αυτοκίνητο, η τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το τηλέφωνο ακόμα, κατάλληλα για επιχειρήσεις και διαφημίσεις, δίνουν μια ενότητα όπως την επιθυμούν οι επιχειρήσεις αυτές και όχι όπως έχει αποκρυσταλλωθεί από πειθαρχίες αιώνων, έστω κι αν οι πειθαρχίες αυτές είναι παράλογες και συχνά άδειες. Αφήνω που δεν είναι πάντοτε ούτε παράλογες, ούτε άδειες.

Οι ελευθερίες που υπάρχουν σήμερα, οι ευκολίες εκδρομής με το αυτοκίνητο ή και με το αεροπλάνο, χωρίς να το καταλαβαίνουμε φτωχαίνουν τον άνθρωπο και πλουταίνουν μόνον τους εμπόρους. Η ανάγκη της φυγής από τον εαυτό μας και τον τόπο μας δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ότι ο εαυτός μας βρίσκεται σε τέτοια ακαταστασία που τον αποφεύγουμε. Βέβαια και η Εκκλησία και οι εορτές «αλλοτριώνουν» τον άνθρωπο, για να μεταχειρισθώ έναν όρο της εποχής μας, αλλά η παλαιότης, η «πατίνα» είναι πράγματα δυναμωτικά που δεν γίνονται επί παραγγελία! Μη θίγεται τα καλώς κείμενα. Παραλίγο να πω και τα κακώς κείμενα. Σ’ αυτόν τον κόσμο που υποφέρουμε από έλλειψη ουσιαστικής ελευθερίας, μας βασανίζουν ένα σωρό ψεύτικες και περιττές ελευθερίες που δυστυχώς θεωρούνται αναπόφευκτες. Η χαρά της Λαμπρής έχει αναχωρήσει με άλλες πολλές χαρές, διωγμένη από τις περιττές ενοχλητικές ελευθερίες, που είναι γνωστό ποιον ωφελούν. Δυστυχώς λίγοι καταλαβαίνουν σε τι παγίδα έχουν πέσει νομίζοντας ότι είναι ελεύθεροι. Σταματώ γιατί μερικοί μπορεί να με εκλάβουν ως ιεροκήρυκα.

Η μαγεία της Ορθοδοξίας – συνυφασμένη με τη στάση σας ως καλλιτέχνη και με τη δουλειά σας…

Δεν συμφωνώ με τη λέξη μαγεία. Ορθοδοξία είναι φως και συνδυασμός της λογικής με την ενστικτώδη γνώση. Όταν λέμε Ορθοδοξία εννούμε σήμερα την αντίθεσή της με τον Καθολικισμό και τον Προτεσταντισμό, ενώ τα αντίθετά της είναι άλλα αντίθετα και επικίνδυνα. Δεν παραγνωρίζω τις διαφορές που έχουν οι διάφορες χριστιανικές ομολογίες. Αλλά ο ύπουλος εχθρός του ορθόδοξου είναι ο μονοφυσιτισμός, που σαν διηθητικός ιός μπαίνει παντού από τα παράθυρα και τους πόρους. Η Κυριακή προσευχή το λέει καθαρά: «Ως εν ουρανώ και επί της γης». Και η ίδια η ενσάρκωση του Χριστού δείχνει φανερά πως ούτε η γη είναι καταραμένο έργο του Σατανά όπως πιστεύουν οι μονοφυσίτες, ούτε το ανθρώπινο σώμα βρωμερό δημιούργημα του διαβόλου. (…)

Μιλήστε μας για το φθαρτό και το άφθαρτο στοιχείο της Ορθοδοξίας.

Μη μου ζητάτε πράγματα ανώτερα των δυνάμεών μου. Πρέπει να είμαι Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως τουλάχιστον για να απαντήσω σε τέτοια μεγάλα ερωτήματα. Μπορώ να πω εν τούτοις ότι και τα πιο άφθαρτα πράγματα γίνονται φθαρτά αν δεν τα ζωογονεί η πίστη. Θίγετε ένα θέμα μορφής και ουσίας. Ο Χριστός απλοποιεί νομίζω το πρόβλημα δίνοντας συγχώρεση σε όλους τους αμαρτωλούς, στην πόρνη, στους τελώνες και στο ληστή, όχι όμως και στους Φαρισαίους. Όποιος είναι Φαρισαίος φθείρει όχι μόνο την Ορθοδοξία αλλά και το κάθε τι που αγγίζει. Φαρισαίος και μονοφυσίτης. Να μελετηθεί για επεξηγήσεις η Σύνοδος της Χαλκηδόνος.

Πρέπει να ξεπεράσει κανείς τον τυφλό φανατισμό και να συλλάβει τα άφθαρτα στοιχεία της Ορθοδοξίας. Αλλά το μεγάλο της οικοδόμημα δεν αποτελείται μόνο από δόγματα και μοναστικούς κανονισμούς. Τόχτισαν ποιητές, μουσικοί, ζωγράφοι, κεντηστάδες, χρυσικοί και καλαϊτχήδες, χτίστες και αρχιτέκτονες. Όλοι αυτοί με τον τρόπο τους εκφράσανε το συνδυασμό του πνεύματος με τη σάρκα, τη θεϊκή ισορροπία ανάμεσα στα δυο, που αποτελεί την ουσία του ορθόδοξου χριστιανισμού. Όλοι αυτοί οι μυημένοι σ’ αυτή την ισορροπία. (…)

Ευχηθείτε μια ευχή αναστάσιμη για τους αναγνώστες μας.

Πάλι θέλετε να γίνω Μητροπολίτης και να δίνω ευχές. Τι ευχή να δώσω; Τους εύχομαι να καταλάβουν βαθιά το «Χριστός Ανέστη», που μέσα στη σιβυλλική ερμητικότητά του τα λέει όλα.

Advertisements

2 thoughts on “Ο Γιάννης Τσαρούχης για την Ανάσταση

  1. γρηγόρης στ. 27/04/2011 στο 12:45 μμ Reply

    «Όλοι αυτοί με τον τρόπο τους» δίχως αποκλεισμούς, ιεραρχίες και εξαιρέσεις.

    Χριστός Ανέστη, Φώτη!

  2. kitsosmitsos 28/04/2011 στο 8:04 μμ Reply

    Να έχουμε ανοιχτό μυαλό και διάθεση να μαθαίνουμε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: