Μαρκήσιος Ντε Σαντ, Η Φιλοσοφία στο Μπουντουάρ

Στα 1795, πέντε χρόνια μετά την αποφυλάκισή του και έξι πριν φυλακιστεί ξανά από τον Βοναπάρτη, ο Μαρκήσιος Ντε Σαντ δημοσίευσε το έργο του Η φιλοσοφία στην κρεβατοκάμαρα (για κάποιον περίεργο λόγο οι Έλληνες μεταφραστές προτιμούν την γαλλική λέξη boudoir -τέλος πάντων).

Η υπόθεσή του είναι απλή:

Διαδραματίζεται εξολοκλήρου στην κρεβατοκάμαρα της κυρίας Ντε Σεντ-Ανζ, μιας 26χρονης λιμπερτίνας, η οποία μυεί στα μυστικά της σεξουαλικότητας την δεκαπεντάχρονη φίλη της Ευγενία. Στο έργο της την συνδράμουν ο 36χρονος ομοφυλόφιλος Ντολμανσέ και ο αμφισεξουαλικός αδερφός και εραστής της, ιππότης Ντε Μιρβάλ. Όλα διαδραματίζονται σε ένα και μόνο εικοσιτετράωρο*, στην διάρκεια του οποίου η Ευγενία μεταμορφώνεται από αθώο κορίτσι σε διεστραμμένη προσωπικότητα, η οποία διατάζει και επιβλέπει τον βιασμό της μητέρας της και την καταστροφή της μήτρας της σε μια απαράμιλλη λογοτεχνική απεικόνιση του συνδρόμου της Ηλέκτρας.

Η εκπαίδευση που υφίσταται η Ευγενία δεν της παρέχει δεξιότητες ή γνώσεις αλλά από τη μια την απελευθερώνει από τις παραδοσιακές αξίες, συνήθειες, τρόπους ζωής, της αλλάζει την ψυχολογία και, εν τέλει, την αντίληψη που έχει για τον κόσμο, τον τρόπο που βλέπει τα πράγματα. Από την άλλη, το κορίτσι υφίσταται μια διαδικασία μύησης, ένα βάπτισμα που την εντάσσει σε μια ιδιαίτερη κοινότητα ανθρώπων, σε έναν τρόπο ζωής που πάντα ένιωθε ότι υφίσταται, αλλά δεν τον είχε συνειδητοποιήσει.

Στη Φιλοσοφία στην κρεβατοκάμαρα έχουμε δηλαδή την κλασική θεματική του de Sade: Σε ένα περιορισμένο και απάνθρωπο περιβάλλον ο αθώος διαφθείρεται και τρομοκρατείται από τους διεστραμμένους. Και εδώ, όπως και στα άλλα έργα που ο «θεϊκός» Μαρκήσιος  έγραψε εκείνη την περίοδο παίζει με τα όρια της πορνογραφίας. Οι περιγραφές του εστιάζουν στα σώματα, τα γεννητικά όργανα, στις ακραίες (και βίαιες) σεξουαλικές σκηνές, στο αχαλιναγώγητο πάθος, αλλά η γλώσσα του είναι πάντα ελεγχόμενη και κλασικίζουσα. Αυτό το σημείο έχει μεγάλη σημασία για την κατανόηση του έργου και της φιλοσοφίας, της στάσης ζωής, του Ντε Σαντ: Ο Μαρκήσιος, αν και φαίνεται να μάχεται την παραδοσιακή ηθική, τις αξίες, τον τρόπο ζωής, την κατανόηση του κόσμου, της κοινωνίας και του σώματός μας, επιδίωκε να ενταχθεί στην λογοτεχνική παράδοση, την λογοτεχνική ιστορία της χώρας του και του δυτικού κόσμου κατ’ επέκταση. Δεν ήταν μηδενιστής, ήθελε να κερδίσει την αθανασία, γι’ αυτό και θρήνησε τόσο την (υποτιθέμενη) απώλεια των 120 ημερών στα Σόδομα, το έργο που θεωρούσε ως το αριστούργημά του.

Όμως οι φιλοδοξίες του Μαρκησίου δεν ήταν μόνο λογοτεχνικές. Όπως φαίνεται και από τον τίτλο του έργου, ο Sade φιλοδοξούσε να παρουσιάσει ένα νέο αξιακό κώδικα, μια διαφορετική ηθική φιλοσοφία, αντίστροφη της παραδοσιακής. Έτσι το έργο του είναι γραμμένο σε διαλογική μορφή, παραπέμποντας ευθέως στους αρχαίους φιλοσοφικούς διαλόγους.

Όπως ίσως θα περίμενε κανείς, στο έργο αυτό, όπως και στα άλλα που συνέγραψε ο συγγραφέας δικαιολογεί και δικαιώνει την διαστροφή και την βιαιότητα ενώ επιτίθεται και καταδικάζει κάθε αρετή. Αλλά το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό. Ο Bataille έχει απόλυτο δίκιο όταν παρατηρεί ότι «δεν υπάρχει μεγαλύτερη ματαιοπονία από το να πάρουμε τον Sade κατά γράμμα, στα σοβαρά. Απ’ όποια πλευρά και αν τον εξετάσουμε, μας έχει εκ των προτέρων ξεφύγει» (Η λογοτεχνία και το Κακό, μτφρ. Ελένη Βαρίκα, Πλέθρον 1979).

Η ανακολουθία της σκέψης του Μαρκησίου είναι καταφανής στην Φιλοσοφία στην κρεβατοκάμαρα. Από τη μια οι ήρωές του διακηρύσσουν την αθεΐα τους κι από την άλλη δεν μπορούν να αγνοήσουν τον Θεό και ηδονίζονται με τις βλασφημίες και τις ιεροσυλίες τους -συμπεριφέρονται με άλλα λόγια σαν μικρά παιδιά που δοκιμάζουν την υπομονή του κηδεμόνα τους. Και η Φύση που ανακηρύσσεται ως μέτρο των πάντων,  όταν δεν συναινεί στις ορμές και τα όρια των ηρώων, παρακάμπτεται και βιάζεται. Εν τέλει, σκοτώνοντας τον Θεό ο Sade, σκοτώνει και οτιδήποτε θεϊκό υπάρχει στη φύση και τον άνθρωπο. Έτσι το έργο του διερευνά τα όρια ενός κόσμου χωρίς Θεό: Βασανιστήρια, ακρωτηριασμοί, βιασμοί, παιδεραστία, δολοφονίες, κτηνωδία, υποταγή των πάντων στην άνευ όρων και ορίων επίτευξη της ατομικής ηδονής -το έργο του Μαρκησίου δικαιώνει απόλυτα την ντοστογιεφσκική ρήση: Χωρίς Θεό όλα επιτρέπονται.

Η λατρεία του Κακού, του χυδαίου, του διαστροφικού, του βρώμικου είναι ίσως η μοναδική σταθερά στο έργο του Μαρκησίου και είναι αυτό  και το όριο της σκέψης του. Και όχι μόνο γιατί το Κακό -και ειδικά στο δυϊστικό σύμπαν του Σαντ- χρειάζεται το Καλό για να υπάρξει -όπως ακριβώς η αθεΐα του έχει ανάγκη από τον Θεό.

Το πρόβλημα είναι ότι το Κακό καταστρέφει και τους ίδιους τους ήρωές του. Όσο εκείνοι το αγαπούν, όσο του παραδίδονται τόσο εκείνο τους αποδομεί και τους εξαθλιώνει. Έτσι οι ήρωές του Sade ξεκινάν ως τρομακτικοί gothic βασανιστές για να καταλήξουν σε γκροτέσκο φιγούρες δειλών και θλιβερών γεροπαραλυμένων…

.

* Σημειώνει ο T. Airaksinen, The Philosophy of the Marquis De Sade, Routledge 1995, την παράξενη αίσθηση του χρόνου την οποία είχε ο Μαρκήσιος. Ας μη μας παραξενεύει. Δεν πρέπει να ξεχνάμε την προσπάθεια για επαναπροσδιορισμό της σχέσης του ανθρώπου με τον χρόνο που επιδίωξαν οι Γάλλοι Επαναστάτες: Μια από τις πρώτες πράξεις τους ήταν να καταστρέψουν τα ρολόγια και να θεσπίσουν νέο χρονολογικό σύστημα.

 

 

Advertisements

Tagged: , ,

8 thoughts on “Μαρκήσιος Ντε Σαντ, Η Φιλοσοφία στο Μπουντουάρ

  1. mahler76 25/08/2011 στο 10:30 μμ Reply

    είναι μέσα στις μελλοντικές αγορές μου εδώ κι καιρό 🙂

    • fvasileiou 25/08/2011 στο 10:33 μμ Reply

      Το δίνει το ΒΗΜΑ την επόμενη Κυριακή στα πλαίσια του αφιερώματος που κάνει στην ερωτική λογοτεχνία. Βρήκα κι εγώ αφορμή να ξεδιπλώσω τις γνώσεις μου επί του θέματος 🙂

  2. hfaistiwnas 25/08/2011 στο 11:47 μμ Reply

    Δεν το έχω διαβάσει αλλά μια φίλη όταν το διάβασε μου το εξιστόρησε όλο χαχαχαχα, θα το διαβάσω όμως και εγώ, μπορεί να το πα΄ρω από την εφημερίδα.. 🙂

    • fvasileiou 26/08/2011 στο 12:44 πμ Reply

      Καλά περνάτε, παλιόπαιδα 😀 😛

  3. Δύτης των νιπτήρων 26/08/2011 στο 12:27 πμ Reply

    Μου θύμισες μια ρήση του Ραούλ Βανεγκέμ, που διάβαζα παλιά: ο φεουδαρχικός κόσμος που θέλει να αναβιώσει (ή κάτι τέτοιο) ο ντε Σαντ: αφέντες με δούλους. Ο σημερινός κόσμος: δούλοι χωρίς αφέντες. Ο κόσμος όπως πρέπει να είναι: αφέντες χωρίς δούλους.

    • fvasileiou 26/08/2011 στο 12:48 πμ Reply

      Δεν είμαι σίγουρος ότι θέλει να αναβιώσει τον φεουδαρχικό κόσμο – έτσι κι αλλιώς οι ιδέες του είναι μάλλον μπερδεμένες επί του θέματος, πότε μιλούσε υπέρ της Επανάστασης, πότε υπέρ του βασιλιά, άλλη φορά ονειρευόταν επανασύσταση της αριστοκρατίας, κι άλλοτε έπλεκε το εγκώμιο του βρετανικού συστήματος.
      Πέρα όμως από την πρακτική διάσταση του θέματος, κάποιες βασικές αρχές της σαδιστικής σκέψης φαίνεται να έχουν περάσει στη μετανεωτερική πολιτική φιλοσοφία -θα άξιζε ίσως κάποια στιγμή να γράψουμε κάτι γι’ αυτό.

  4. lascapigliata 05/09/2011 στο 12:04 πμ Reply

    Είχα γράψει κάτι σχετικό με αφορμή τη σύλληψη του Στρος Καν ….τώρα βέβαια ελευθερώθηκε,,,χαχαχα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: