Στ. Κραουνάκης: Επιλύχνιος Ευχαριστία

Ξέρουμε ότι το Κυκλοφορώ κι οπλοφορώ είναι ένας δίσκος σε στίχους Λ. Νικολακοπούλου και μουσική Στ. Κραουνάκη κι αυτό είναι σωστό (τα ονόματα των δημιουργών γράφονται με μεγάλα-μεγάλα γράμματα πάνω από τον τίτλο), αλλά όχι απόλυτα. Γιατί τα λόγια σε πέντε από τα τραγούδια έχουν γραφτεί από τον ίδιο τον συνθέτη και δη τα τέσσερα τελευταία.

Μετά τον ανέμελο Άδωνι ακολουθεί ο Γιώργος, η τραγική ιστορία ενός λαϊκού παιδιού από την Ξάνθη / ενός φτωχοδιάβολου / μιας αγάπης που δεν πρόλαβε ν’ ανθίσει / ενός νταβατζή / ενός παλιού σουξέ -διαλέξτε όποια εκδοχή σας ταιριάζει. Η ιστορία αυτή, ενώ κυλάει σε τρίτο πρόσωπο, στο τελευταίο κουμπλέ γίνεται αίφνης πρωτοπρόσωπη, προσωπική (αγάπησε κι εμένα κτλ) και μας προετοιμάζει για το επόμενο, το τελευταίο και πιο προσωπικό τραγούδι του δίσκου, την Επιλύχνιο Ευχαριστία, ένα κρυφό τραγούδι του Κραουνάκη.

Αν και στο τέλος ενός από τους πλέον επιτυχημένους δίσκους της δεκαετίας του ’80, λίγοι το ξέρουν κι ακόμα λιγότεροι το θυμούνται. Η Επιλύχνιος Ευχαριστία είναι ένα αργό ζεϊμπέκικο, εσωτερικό κι υπόγειο, παιγμένο μόνο με πιάνο και φωνή -δεκαπέντε χρόνια σχεδόν πριν το Αυτή η νύχτα μένει, ένα άλλο ζεϊμπέκικο με πιάνο και φωνή, που όμως έγινε πολύ μεγάλη επιτυχία. Έτσι το τραγούδι αυτό έμελε να μείνει κρυφό από τα πλήθη που τραγουδούσαν την Μαλάμω (δεν είναι τυχαίο ότι δεν το βρήκα στο youtube), αν και έχει διασκευαστεί δυο ακόμα φορές: Από τους Στέρο Νόβα ως Δική σου Εικόνα και από τον ίδιο τον δημιουργό ως Τραγούδι του Δημήτρη στο Τρίτο στεφάνι.

τρελαίνεται τα βράδια

Το τραγούδι είναι ακριβώς αυτό που δηλώνει ο τίτλος: Μια νυχτερινή ευχαριστία / μια ευχαριστία για όσα όσα συμβαίνουν τη νύχτα, για τον κόσμο της νύχτας. Γιατί, όπως όλοι καλά γνωρίζουμε, όλα τη νύχτα αλλάζουν, μεταμορφώνονται, κι ο Κραουνάκης εκφράζει εδώ την ευγνωμοσύνη του ακριβώς για τον δικό του προσωπικό, παράξενο, απροσδόκητο, μεταλλαγμένο, αντεστραμμένο, τρελό κόσμο της νύχτας του. Έτσι η φράση τρελαίνεται τα βράδια επαναλαμβάνεται επίμονα.

Το άλλο στοιχείο που τονίζεται σε κάθε στροφή (εκτός της τελευταίας) είναι ο κλειστός, περιορισμένος, ο ιδιωτικός χώρος: Διάδρομος / υπόγεια / κελάρι -χώροι κρυμμένοι, απόκοσμοι κι απρόσιτοι από το κοινό, το ξένο μάτι.

Η μάνα μου τρελαίνεται τα βράδια

κι ανάβει στο διάδρομο κεριά

διαβάζει λόγια σ’ ένα συναξάρι

και μου κρεμάει στο στήθος μου φλουριά

Το πρώτο στοιχείο (στοιχειό;) ετούτου του νυχτερινού, μεταμορφωμένου κόσμου είναι η Μάνα. Όχι ο Πατέρας, αυτός απουσιάζει εντελώς από το τραγούδι κι, αν δεν κάνω λάθος, από το όλο έργο του Κραουνάκη. Μια μάνα που αγρυπνά (παράβαλε τη μάνα στις Τύψεις του Χριστιανόπουλου) και η οποία μεταμορφώνεται σε ιέρεια. Αλλά εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με μιαν Αγαύη – ετούτη η μάνα δεν κατασπαράσσει τον Γιο. Το αντίθετο, τον χρυσώνει, του κρεμάει φλουριά, χαϊμαλιά, φυλαχτά για να τον προστατεύουν. Μια μάνα χωρίς (δική της) σάρκα, χωρίς (δική της) επιθυμία. Όλο της το είναι δοσμένο στην υπηρεσία, τη λατρεία του θεού, του Γιου της.

Οι φίλοι μου τρελαίνονται τα βράδια

πουλάνε κι αγοράζουνε παιδιά

κοιμούνται σαν ποντίκια στο κελλάρι

και το πρωί μοιράζουν τη σοδειά

Αν η μάνα εκφράζει το ασώματο και το όσιο, οι φίλοι μοιάζουν να στέκουν στον αντίποδα: το σωματικό και το ανόσιο. Το απολύτως χοϊκό και χθαμαλό. Καθόλου παράξενο που ο στιχουργός τους βλέπει σαν ποντίκια στο κελλάρι, σαν ανόσιους εισβολείς. Παρά το δέσιμο και τη σχέση που έχει μαζί τους -δεν χρειάζεται, νομίζω, να επισημάνουμε την σημασία που έχει στο κραουνακικό έργο η έννοια του φίλου.

Η αγάπη μου τρελαίνεται τα βράδια

και στα υπόγεια ψάχνει να με βρει

μασάει μαστίχα κάτω απ’ το φεγγάρι

και μέσα από μια γυάλα με θωρεί

Ανάμεσα στη Μητέρα και τους Φίλους, ανάμεσα στο πνεύμα και το σώμα, το ουράνιο και το επίγειο, το μεταφυσικό και το φυσικό, το άγιο και το βδελυρό, βρίσκεται η Αγάπη μου. Η Αγάπη μου, που μασάει μαστίχα κάτω απ’ το φεγγάρι είναι ένα εξιδανικευμένο λαϊκό πρόσωπο ή μήπως η προσωποποιημένη επιθυμία του ίδιου του συνθέτη; Με άλλα λόγια, ψάχνει να με βρει ή εγώ την αναζητώ; Είναι  ένα άλλο πρόσωπο, που με τραβάει απ’ το μανίκι, ή ένας ακατανίκητος πόθος, με τον οποίο δεν μπορώ να ταυτιστώ απόλυτα; Αυτή η ασάφεια, η θολούρα, δεν υπάρχει ποιητική αδεία, ούτε είναι αποτέλεσμα της νύχτας, που καθιστά τα όρια και τα πράγματα έτσι κι αλλιώς δυσδιάκριτα, αλλά της αδυναμίας του ίδιου να δει τα πράγματα καθαρά, άμεσα. Χρειάζεται, για τον ένα ή άλλο λόγο, την διαμεσολάβηση της γυάλας, του μύθου, του τραγουδιού ίσως, για να μιλήσει, να την αντιμετωπίσει.

Τα χέρια μου τρελαίνονται τα βράδια

σκαρώνουν τραγουδάκια στο χαρτί

εμπόροι τα σκοτώνουν στο παζάρι

και το πρωί με πνίγουν στην ακτή

Τα τραγουδοποιΐα για τον Κραουνάκη είναι μια χειρωνακτική τέχνη -πολλοί από τους σπουδαίους μας ποιητές θεωρούσαν τη δουλειά τους παρόμοια με κείνη του ξυλουργού. Μόνο που ενώ οι συνηθισμένοι χειρώνακτες εργάζονται την ημέρα, τα τραγούδια του Κραουνάκη κατασκευάζονται τη νύχτα. Και μάλιστα άθελά του -μοιάζει εδώ και ο ίδιος να παρακολουθεί με απορία τα χέρια του ενώ σκαρώνουν τραγουδάκια μέσα στο σκοτάδι. Στο φως της μέρας λειτουργούν οι έμποροι, οι οποίοι δεν αρκούνται απλώς στο σκότωμα των τραγουδιών, αλλά κάνουν και κάτι παραπάνω: Πνίγουν τον δημιουργό στην ακτή. Όλοι μπορούμε να αντιληφθούμε το αίσθημα πνιγμού που μπορούν να προκαλέσουν στο δημιουργό οι ανάγκες και οι απαιτήσεις της αγοράς, αλλά εδώ δεν δηλώνεται μόνο αυτό. Ο πνιγμός στο νερό, στο υγρό, σκοτεινό και μυστικό στοιχείο σημαίνει και την επιστροφή -(κατ)αναγκαστική ίσως- στη μήτρα. Στη Μάνα. Στην ασφάλεια της μητρικής αγκαλιάς. Μέχρι, φυσικά, τη νύχτα, που όλοι τρελλαίνονται και ο ατελείωτος μαίανδρος του τραγουδιού, του κόσμου, θα συνεχίζεται…

Advertisements

5 thoughts on “Στ. Κραουνάκης: Επιλύχνιος Ευχαριστία

  1. Theorema 19/11/2011 στο 1:38 μμ Reply

    Κειμενάρα!

  2. antiphono 19/11/2011 στο 3:23 μμ Reply

    Πολύ ωραίο ποστ για ένα πολύ ωραίο κι αγαπημένο τραγούδι. Μπράβο που το θυμήθηκες και το «διάβασες» έτσι

  3. Academy 20/11/2011 στο 9:49 μμ Reply

    Συγκλονιστικό φινάλε ενός υπέροχου album.ΠΙστεύω πως αυτό το τραγούδι εκφράζει τον Κραουνάκη την συγκεκριμενη περίοδο που άρχισε να έρχεται σε επαφή με τον κόσμο των δισκογραφικών εταιρειών γνωρίζοντας επιτυχία και γενικότερα με τον περίγυρο του.

  4. Redalen 04/11/2012 στο 2:13 πμ Reply

    Στις 11/10/2012, δημοσιεύτηκε…http://www.youtube.com/watch?v=2jnVQzS653w

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: