Monthly Archives: Φεβρουαρίου 2012

Δυο λόγια περί ιδιωτικότητας στην Ύστερη Αρχαιότητα

Στον φίλο Πάνο Κ.

Το Ευαγγέλιο της Κυριακής της Τυρινής είναι ένα απόσπασμα από την Επί Όρους Ομιλία, όπου υπάρχει και η εξής ενδιαφέρουσα εντολή:

σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψαί σου τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, 18 ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων, ἀλλὰ τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ

Αυτή η μικρή φράση, η οποία διέρχεται από τα αυτιά του σημερινού ακροατή μάλλον αδιάφορα, συνέβαλε στη δημιουργία της νεώτερης αντίληψης περί ιδιωτικής ζωής, η οποία άρχισε να διαμορφώνεται κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Όπως ξέρουμε, η αγορά βρισκόταν στο κέντρο της ζωής του ανθρώπου της Κλασικής εποχής. Η έννοια της ιδιωτικότητας ουσιαστικά δεν υφίστατο στην αρχαία πόλη – δεν είναι τυχαίο ότι στην αρχαία τραγωδία ακόμα και οι πιο ιδιωτικές στιγμές των ηρώων, η συνομιλία δύο συζύγων για παράδειγμα, εκτυλίσσονται όχι μέσα σε κλειστά δωμάτια, αλλά δημόσια, ενώπιον του χορού, ο οποίος παρεμβαίνει και σχολιάζει. Στο ρωμαϊκό δίκαιο υπάρχει διάκριση ανάμεσα στα Res publica και τα Res privata, αλλά αφορά την ιδιοκτησία και όχι την ιδιωτική ζωή, όπως εμείς την εννοούμε σήμερα. Αυτή άρχισε να διαμορφώνεται κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Έτσι, εκείνο που επικρίνει ο Ιησούς, το να επιδεικνύεις στην κοινότητα τι κάνεις και τι δεν κάνεις, εν προκειμένω νηστεία, δηλαδή τη σχέση με τον Θεό, ήταν το σύνηθες, το κανονικό στον Ελληνορωμαϊκό κόσμο, ενώ εκείνο που προτείνει, μια εσωτερική ζωή κρυφή από τους άλλους, απρόσβλητη και θωρακισμένη από την κοινωνία, η οποία αφορά μόνο τον άνθρωπο και τον Θεό, χωρίς την διαμεσολάβηση της κοινότητας, ήταν κάτι το συγκλονιστικά καινούργιο. Κι όπως όλες οι πολύ καινούργιες ιδέες, δεν μίλησε αμέσως στις ψυχές των ανθρώπων, αλλά χρειάστηκε να περάσει χρόνος και να βρεθεί το κατάλληλο έδαφος.

Μετά το 240 μΧ ο Ελληνορωμαϊκός κόσμος βίωσε μια μεγάλη κρίση, η οποία απείλησε την ίδια ύπαρξή του. Η κοινωνία αυτή όμως είχε τις απαιτούμενες αντοχές, βρήκε τις εσωτερικές δυνάμεις και εν τέλει διασώθηκε. Σε πολιτικό επίπεδο η σωτηρία αυτή συντελέστηκε χάρη στη στρατιωτική επανάσταση του τέλους του 3ου αιώνα, η οποία παραμέρισε την παλαιά, συντηρητική αριστοκρατία, που διοικούσε μέχρι τότε την Αυτοκρατορία και ανέδειξε νέες κοινωνικές δυνάμεις. Ο Peter Brown παρατηρεί ότι «σπάνια μια κοινωνία βάλθηκε να αποκόψει με τέτοια αποφασιστικότητα τα νεκρωμένα μέλη της άρχουσας τάξης της» -αλλά γι’ αυτό μια άλλη φορά ίσως.

Σε πνευματικό επίπεδο, η σωτηρία συντελέστηκε με έναν ριζικό επαναπροσδιορισμό των αξιών και των προτεραιοτήτων της ζωής, η οποία εκφράστηκε με την επικράτηση του Χριστιανισμού.

Σε αυτό, το πνευματικό επίπεδο, μια από τις μεγάλες αλλαγές που συντελέστηκαν στις συνειδήσεις των ανθρώπων είναι και η διαμόρφωση μιας νέας αντίληψης περί ιδιωτικότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι, ενώ κατά την προηγούμενη περίοδο χτίζονταν δημόσια κτήρια (το Ωδείο του Ηρώδου του Αττικού είναι ένα καλό παράδειγμα), από το τέλος του 3ου αιώνα στις πόλεις και την επαρχία της Αυτοκρατορίας ξεφυτρώνουν πολυτελή ιδιωτικά μέγαρα, βίλες και εξοχικές κατοικίες.

Αυτή η νέα αντίληψη περί ιδιωτικού χώρου αποτυπώθηκε και στη λογοτεχνία της εποχής και ιδιαίτερα στις Χριστιανικές αφηγηματικές βιογραφίες, τα έργα που μας είναι γνωστά ως Βίοι Αγίων, σαν διπλή ζωή.

Κατά κανόνα, οι άγιοι της Ύστερης Αρχαιότητας διάγουν μια έντονη ιδιωτική ζωή, αθέατη στην κοινότητα, παράλληλη με την δημόσια. Με άλλα λόγια, διαθέτουν και μια κρυφή ταυτότητα πέρα από την δημόσια εικόνα τους. Αυτό σε ένα πρώτο επίπεδο σημαίνει ότι η βιογραφία παύει να είναι η αφήγηση της δημόσιας δράσης ενός ήρωα, αλλά καταπιάνεται ακόμα και με τις πλέον ιδιωτικές στιγμές της ζωής του· εξελίσσεται εν τέλει σε ένα δράμα δωματίου.

Ακόμα πιο ενδιαφέρον όμως είναι το γεγονός ότι η διπλή ζωή του Χριστιανού ήρωα, η δημόσια και η ιδιωτική, γίνεται το όχημα για να επαναπροσδιοριστούν ή για να εκλαϊκευτούν και μάλιστα με ριζικό τρόπο, παραδοσιακές αξίες, αρχές και αντιλήψεις, όπως η αυθεντία της εξουσίας, η οικογένεια, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η έννοια της ιερότητας, ακόμα-ακόμα και αυτή η αντίληψη περί φύλου!

Ο Βίος της οσίας Μακρίνας, που συνέγραψε ο αδελφός της Γρηγόριος Νύσσης, είναι ένα λαμπρό τέτοιο παράδειγμα. Εκεί τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται – τα πάντα έχουν διπλό (τουλάχιστον) νόημα. Έτσι η ηρωίδα είναι για τον κόσμο χήρα, ενώ μυστικά είναι ασκήτρια και μάλιστα παρθένα, είναι μαθήτρια και ταυτόχρονα πνευματικός οδηγός της μητέρας της, αδελφή και μητέρα για τα αδέλφια της, κυρία και συνάδελφος των υπηρετών της και πάνω απ’ όλα, μια ανδρεία γυναίκα. Αν εξωτερικά ο οίκος τους φαίνεται σαν ένα συνηθισμένο υποστατικό της εποχής, με τα παιδιά, τους δούλους και τα προστατευόμενα μέλη, από μέσα είναι μία αυτοσχέδια μονή, όπου δεν υπάρχει ελεύθερος και δούλος, αλλά που ακόμα και η ίδια η κυρία του σπιτιού, είναι ντυμένη με ράκη κάνει χειρωνακτικές εργασίες και κοιμάται σε μια κουρελού.

Ο Βίος του Συμεών του Σαλού, γραμμένος από τον Λεόντιο Νεαπόλεως σχεδόν δυο αιώνες αργότερα, είναι ένα ακόμα χαρακτηριστικό –και αναμφίβολα, πιο διασκεδαστικό– παράδειγμα.

Η ιστορία ξεκινά συμβατικά, περιγράφοντας την ιστορία δυο νεαρών της εποχής του Ιουστινιανού που αποφασίζουν να αφήσουν τον κόσμο και να ασπαστούν τον μοναχισμό. Αρχικά καταφεύγουν στη μονή του αββά Γερασίμου, στην έρημο του Ιορδάνη, και αργότερα αποσύρονται στην έρημο. Εκεί θα ζήσουν για 20 χρόνια με τον συνήθη τρόπο που ζούσαν οι αναχωρητές και οι αββάδες της εποχής, κάποια στιγμή όμως ο Συμεών θα ανακοινώσει στον συμμοναστή του ότι θα φεύγει για να εμπαίξει τον κόσμο.

Μετά από μια σύντομη επίσκεψη στους Αγίους Τόπους, πηγαίνει στην Έμεσα, όπου διαδραματίζεται το συναρπαστικό, δεύτερο μέρος του Βίου. Από την μνημειώδη είσοδό του (σέρνοντας ένα ψόφιο σκυλί ενώ οι πιτσιρικάδες τρέχουν από πίσω του και τον ξυλοκοπούν φωνάζοντας: Ἐ, ἀββᾶς μωρός), μέχρι τον θάνατό του ο Συμεών πρωταγωνιστεί σε μια σειρά από σκανδαλιστικά περιστατικά, που τον φέρνουν αντιμέτωπο με τα θέσμια και τους ανθρώπους μιας ελληνορωμαϊκής πόλης του τέλους της αρχαιότητας και συνήθως καταλήγουν στο ξυλοφόρτωμά του. Για παράδειγμα, μια Κυριακή ανέβηκε στον άμβωνα και πετούσε καρύδια στις γυναίκες, με αποτέλεσμα να διακοπεί η Θεία Λειτουργία. Κι ακόμα έπαιζε μουσική, τραγουδούσε και χόρευε στους δρόμους, συναναστρεφόταν πόρνες και αλλόθρησκους, φιλούσε τις υπηρέτριες των πλουσίων, σύχναζε στο θέατρο και την αγορά, στα καπηλειά και τις ταβέρνες, έκανε στη μέση του δρόμου την ανάγκη του –ο δημόσιος βίος του, δηλαδή, όχι μόνο δεν δήλωνε κάποια ιερότητα ή πνευματικότητα, αλλά μάλλον ακροβατούσε ανάμεσα στην ακολασία, την τρέλα και την ξεδιαντροπιά. Εσωτερικά βέβαια ο Σαλός διατηρούσε ακέραια την οσιότητά του, απρόσιτη στο βλέμμα των πολλών. Αυτοί κατάφεραν να την διακρίνουν μόνο μετά τον θάνατό του. Όταν πλέον πέθανε, όλοι οι πολίτες της Έμεσας σαν να ξύπνησαν από βαθύ λήθαργο, συνειδητοποίησαν την αγιότητα του Συμεών και τι προσπαθούσε να πετύχει με τη σαλή συμπεριφορά του…

Advertisements

Γιάννης Κότσιρας: Η Σμύρνη του έρωτα

Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε ο δίσκος της Εστουδιαντίνας Νέας Ιωνίας Μαγνησίας και του Γιάννη Κότσιρα με τίτλο «Η Σμύρνη του έρωτα», που περιλαμβάνει 23 τραγούδια και ορχηστρικά σμυρνιών δημιουργών.

Η ενασχόληση του Γιάννη Κότσιρα με το σμυρναίικο τραγούδι μας εξέπληξε λίγο-πολύ όλους και σίγουρα θα υπάρχουν πολλοί κακοπροαίρετοι που πιστεύουν ότι προχώρησε σε αυτή, γιατί αντιμετώπισε κάποια κρίση ρεπερτορίου ή κοινού. Επειδή όμως έτυχε να παρακολουθήσω τη συναυλία που έδωσε στα Γιάννενα τον περασμένο μήνα, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Τα εισιτήρια είχαν εξαντληθεί από νωρίς και πολλοί συμπολίτες μας δεν κατάφεραν να τον δουν. Πέρα όμως από αυτό, εκείνο που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση είναι η επικοινωνία του τραγουδιστή με το κοινό του, ζεστή, άμεση, ανεπιτήδευτη και αβίαστη.

Συνεπώς, αλλού θα πρέπει να αναζητήσουμε τις αιτίες της συγκεκριμένες ηχογράφησης. Πρώτα-πρώτα στη σχέση του Κότσιρα με το συγκεκριμένο υλικό: Όπως επισημαίνει και ο Π. Κουνάδης στο σημείωμα που έγραψε για τον δίσκο, ο Γ. Κότσιρας ξεκίνησε την καριέρα του στις αρχές της δεκαετίας του ’90 δίπλα «στους σημαντικότερους συνεχιστές του ρεμπέτικου».

Επιπλέον, τα τραγούδια που περιέχονται στο CD αποτελούν ένα από τα σπουδαιότερα κομμάτια της Ελληνικής μουσικής παράδοσης –αποτελούν, θα λέγαμε, standard του κλασικού ελληνικού songbook. Είναι λοιπόν θεμιτή η φιλοδοξία του τραγουδιστή, καθώς εισέρχεται στην πιο ώριμη φάση της καριέρας του, να καταπιαστεί με αυτά ακριβώς τα τραγούδια. Να αναμετρηθεί, αν θέλετε, με τις μεγάλες φωνές του παρελθόντος, τους τραγουδιστές που αγαπάει και τον εμπνέουν.

Νομίζω όμως ότι θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και έναν τρίτο λόγο:

Στη δεδομένη ιστορική στιγμή, που ο Ελληνικός λαός λοιδορείται και τιμωρείται από τους δυνατούς του πλανήτη, είναι πολύ ισχυρή η ανάγκη να στραφούμε προς τα μέσα, να ατενίσουμε την παράδοση και τον πολιτισμό που κουβαλάμε, να αντλήσουμε την δύναμη για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε. Συνειδητά ή ανεπίγνωστα ο Κότσιρας και η Εστουδιαντίνα κάνουν, πιστεύω, ακριβώς αυτό το πράγμα: Σε μια εποχή που η ντόπια δισκογραφία παραπαίει, βουτάνε προς τα μέσα και φέρνουν στην επιφάνεια διαμάντια.

Τα τραγούδια του δίσκου δεν χρειάζονται συστάσεις. Η Σμύρνη του έρωτα περιέχει τραγούδια όπως το Πού να βρω γυναίκα να σου μοιάζει, Το γελεκάκι, τη Μισιρλού ή το Μήλο μου και μανταρίνι, που είναι επιτυχίες για 100 ή και περισσότερα χρόνια (ο Κουνάδης χρονολογεί τον Μπαρμπαγιαννακάκη στα τέλη του 19ου αιώνα!)

Θα μπορούσε μάλιστα να αποτελεί ένα πανόραμα της δημιουργίας των Σμυρνιών συνθετών, αν δεν απουσίαζε ο Ε. Παπάζογλου, ένας από τους σπουδαιότερους μουσικούς και συνθέτες της Σμύρνης, ο οποίος αποτελεί και σχολή από μόνος του.

Αυτό όμως που έχει σημασία σε τέτοιους δίσκους είναι η ερμηνεία των τραγουδιών, η δουλειά που έχει γίνει από τους μουσικούς και τους τραγουδιστές.

Η Εστουδιαντίνα Νέας Ιωνίας Μαγνησίας είναι γνωστή σε όσους αγαπούν το παλιό λαϊκό τραγούδι από δίσκους όπως Σμύρνη (η παραγωγή ήταν του Γ. Νταλάρα και τραγουδούσαν εκτός από τον ίδιο ο Χρ. Αηδονίδης, ο Χρ. Τσιαμούλης, ο Π. Θαλασσινός, η Γλυκερία κ.α.) ή τα Τραγούδια με ουσίες. Ο ήχος της εδώ είναι πλούσιος, ευφάνταστος, βαθύς, σύγχρονος. Σοφά δεν μιμείται τις παλιές ηχογραφήσεις, δεν προσφέρει αναπαλαιωμένες συγκινήσεις, αλλά παίζει τα χιλιοπαιγμένα αυτά τραγούδια με έμπνευση και μεράκι, σαν να πρόκειται για καινούργιο υλικό.

Ο Γιάννης Κότσιρας είναι εξαιρετικός. Τα τραγούδια που επιλέχθηκαν καλύπτουν ένα ευρύτατο υφολογικό φάσμα, από το χιουμοριστικό Η πεθερά μου, στο μποέμικο Πού να βρω γυναίκα να σου μοιάζει κι από τη λάγνα Μισιρλού, στο παραπονιάρικο Κουκλί της Κοκκινιάς, αλλά η ζεστασιά της φωνής του δένει απόλυτα με την γλύκα της ανατολής που κουβαλάνε οι μελωδίες και τα λόγια και γίνεται το στοιχείο που συνέχει τις διαφορετικές ψηφίδες. Προσωπικά, μου θύμισε τον Στελλάκη Περπινιάδη, έναν από τους σημαντικότερους τραγουδιστές μας όλων των εποχών, ο οποίος είναι μάλλον ξεχασμένος πλέον από το ευρύτερο κοινό. Μου άρεσε δε ιδιαίτερα στα τραγούδια του Π. Τούντα (Αμάν Κατερίνα μου, Εγώ θέλω πριγκιπέσσα, Κουκλί της Κοκκινιάς) και εύχομαι κάποια στιγμή να κυκλοφορήσει ένα δίσκο αποκλειστικά με τραγούδια του.

Εξαιρετικές είναι οι συμμετοχές του Μπάμπη Τσέρτου, της Α. Στρατηγού, του Θ. Μέρμηγκα και της Δ. Σβερώνη.

Πρέπει να σας ομολογήσω ότι όταν κυκλοφορούν τέτοιοι δίσκοι χαίρομαι. Όχι μόνο γιατί αγαπημένα μου τραγούδια μου χαϊδεύουν τα αυτιά και τα μεράκια με φρέσκο αεράκι, αλλά και γιατί είμαι βέβαιος ότι πολλοί πιτσιρικάδες, που αγαπάνε τον Κότσιρα ή που ο ήχος της Εστουδιαντίνας τους φαίνεται πιο οικείος σε σχέση με τις παλιότερες ηχογραφήσεις, θα τα ανακαλύψουν και θα τα αγαπήσουν και η σκυτάλη θα περάσει έτσι στην επόμενη γενιά.

Σκοτεινή ατμόσφαρα: Ο Μεσαιωνισμός του «Game of Thrones»

Από το 1973, που ο Ουμπέρτο Εκο παρατήρησε το αυξανόμενο ενδιαφέρον του κοινού για τον Μεσαίωνα, ώς το 2011 και το Game of Thrones έχουν προβληθεί πολλές μεσαιωνικές ιστορίες στη μικρή και τη μεγάλη οθόνη. Τόσο πολλές, που σήμερα θεωρείται ότι αποτελούν ένα διακριτό είδος, το οποίο δεν εντάσσεται αναγκαστικά στην κατηγορία της ιστορικής αφήγησης. Και δικαίως ίσως, καθώς ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά τους είναι η ανιστορικότητα, αφού οι δημιουργοί τους σπανίως επιχειρούν να ανασυστήσουν μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Πιο πολύ ενδιαφέρονται να δημιουργήσουν «μεσαιωνική» ατμόσφαιρα, η οποία δεν είναι παρά μια ατμόσφαιρα σκοτεινών χρόνων.

Στο Game of Thrones συναντάμε όλα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν ένα σύγχρονο μεσαιωνικό έπος: κλειστοφοβία, απαισιόδοξοι τόνοι, παραμυθένιοι και εξωτικοί κόσμοι, σεξ, βία, πανοπλίες, φανταστικά πλάσματα και αξίες, όπως η τιμή, που η σύγχρονη ζωή έχει αποβάλει, αλλά που επανέρχονται με αξιοσημείωτη επιμονή. Παρ’ όλα αυτά, ο Μεσαίωνας της σειράς έχει πολλά πρόσωπα. Από τον παγωμένο Βορρά στον ηλιόλουστο Νότο, από την ύπαιθρο στα αστικά κέντρα και από τον στεγνό ρεαλισμό της πολιτικής στην πλούσια φαντασία των δράκων, οι δημιουργοί της σειράς μοιάζουν να έχουν βαλθεί να συγκεντρώσουν όλους τους ποπ μύθους για την εποχή.

Οι διαγκωνισμοί και οι μάχες για την εξουσία, που συχνά καταλήγουν σε μάχες για την επιβίωση, είναι το στοιχείο που συνέχει όλες αυτές τις ψηφίδες. Περισσότερο: Είναι εκείνο που διαβρώνει τα πάντα. Ακόμα και οι διαπροσωπικές σχέσεις, ο έρωτας και το σεξ, δεν είναι παρά μέσα για τη διεύρυνση της επιρροής, όπλα για την κατάκτηση του Σιδηρού Θρόνου.

Σε αυτόν τον αγώνα, τελικά, θυσιάζεται και η ίδια η προσωπικότητα του ατόμου. Οι ήρωες καλούνται να εγκαταλείψουν τις ατομικές τους αξίες, να υποταχθούν και να συμμετάσχουν στον αγώνα της φαμίλιας τους. Ακόμα και τα φυσιογνωμικά τους χαρακτηριστικά αφομοιώνονται από ένα σημείο και μετά με εκείνα των συγγενών τους, με αποτέλεσμα οι αριστοκρατικοί οίκοι να μοιάζουν με πολυκέφαλα τέρατα…

Εν κατακλείδι, η απάντηση στο ερώτημα «τι μας λέει το Game of Thrones» για τον Μεσαίωνα είναι: «Τίποτα». Οπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, μας λέει πολλά, πάρα πολλά ίσως, για μας σήμερα.

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 19.2.12

————

Για το Game of Thrones δες και ΕΔΩ

Ένα βαλεντίνικο απόγευμα

Μπορεί κανείς να με κατηγορήσει για πολλά, αλλά όχι ότι δεν προσπάθησα.

Έφτιαξα ένα ωραίο ζεστό εσπρέσο κι έβαλα το My Funny Valentine με τον Chet Baker να παίζει στο μισοφωτισμένο δωμάτιο. Έλεγα να σας πω μια βαλεντίνικη ιστορία από τα παλιά, αλλά με όλα όσα συμβαίνουν, δεν μου βγαίνει. Έτσι απλά.

Για ένα μυστήριο λόγο το επόμενο τραγούδι που έβαλα ήταν η Ρόζα του Θ. Μικρούτσικου και του Α. Αλκαίου, έτσι όπως τη λένε τα Υπόγεια Ρεύματα.

Είναι ερωτικό τραγούδι η Ρόζα;

Ναι, αλλά όχι βαλεντίνικο.

Στη Ρόζα μιλάει ένας άνθρωπος που τρώγεται με τα ρούχα του, που προσπαθεί να βγάλει άκρη με όσα συμβαίνουν στον κόσμο και στον ίδιο. Αν ήταν μονόλογος, θα ήταν ένας υπαρξιακός μονόλογος.

Αλλά απευθύνεται σε κάποιον, απευθύνεται σε κείνη που τον κοιτάζει όλη αυτή την ώρα, τη Ρόζα. Είναι συγκλονιστικός ο τρόπος που γυμνώνεται μπροστά της ο αφηγητής, που βγάζει κάθε προστατευτική πανοπλία, καταρρίπτει κάθε εγωιστική άμυνα, παραμερίζει κάθε ρομαντική ωραιοποίηση ή αφέλεια. Όπως πέρα από κάθε ωραιοποίηση και αφέλεια είναι και η σχέση του με την Ρόζα, όπως περιγράφεται στη συνέχεια. Ακατάλληλη για ανηλίκους και ταυτοχρόνως παιδιάστικη, η σχέση με τη Ρόζα είναι ένα συνεχές ρίσκο, ένα αέναο τζογάρισμα, με τέλος κάθε άλλο παρά απρόβλεπτο: Με παίζεις στη ρουλέτα και με χάνεις.

Κι όλα αυτά στο νουάρ σκηνικό μιας πολιτείας μαγικής, με τα την ομίχλη, τους βροχερούς δρόμους, τα καμπαρέ, τα τροχοφόρα που περνάνε δίπλα μας. Ή μήπως πάνω μας;

Το πιο κρυπτικό κομμάτι αυτού του τραγουδιού έμελε να μας αποκαλυφθεί αυτή ακριβώς την περίοδο που ζούμε τώρα:

Η ανάγκη γίνεται ιστορία. Η ιστορία γίνεται σιωπή.

Το πώς νομίζω σύντομα θα το δούμε…

Έτσι κι αλλιώς χαμένοι…

Με τη συντριπτική πλειοψηφία του Ελληνικού λαού να επιθυμούμε την παραμονή της χώρας στην Ευρωζώνη, γιατί το Σύστημα Εξουσίας (επιχειρηματίες, κόμματα, ΜΜΕ, Τρόικα) δυσκολεύονται τόσο πολύ να μας πείσουν για την χρησιμότητα και την αναγκαιότητα του Νέου Μνημονίου;

Για τον απλούστατο λόγο ότι δεν διασφαλίζει και δεν εγγυάται τίποτα, αλλά μοιάζει πιο πολύ με την συνταγή που θα επισπεύσει εκείνα που υποτίθεται ότι αποτρέπει.

Και κυρίως: Γιατί δεν δημιουργεί καμιά προοπτική για το μέλλον.

Έχουμε λοιπόν το αποδεδειγμένης πλέον αποτυχίας και αναξιοπιστίας Ελλαδικό Σύστημα Εξουσίας να προσπαθεί να μας πείσει ότι, αν δεν ψηφίσουν το ελεεινό Νέο Μνημόνιο, η πιθανή χρεοκοπία θα είναι μάλλον χειρότερη, ίσως πιο δυσάρεστη, από όσα προτίθενται να μας επιβάλουν με αυτό.

Μένω σε δύο μόνο νούμερα:

Αυτή τη στιγμή η επίσημη ανεργία είναι στο 21%.

Αυτή τη στιγμή το 14% των εργαζομένων ζούνε κάτω από το όριο της φτώχειας.

Το καλό σενάριο, αν το Νέο Μνημόνιο επιτύχει, προβλέπει ότι η ύφεση θα συνεχιστεί ως το 2020. Που σημαίνει ότι η ανεργία θα συνεχίσει να αυξάνεται. Που σημαίνει ότι σε συνδυασμό με τους μισθούς-φιλοδωρήματα που θεσπίζονται, η φτώχεια θα συνεχίσει να εξαπλώνεται.

Έχω μια απορία:

Πώς θα μπορέσουν οι πολιτικοί μας να διαχειριστούν τα εκατομμύρια των φτωχών και των ανέργων που δημιουργεί η Σωτηρία που θα ψηφίσουν αύριο; Και μάλιστα φτωχών και ανέργων, που η Σωτηρία αυτή δεν τους δίνει καμιά προοπτική, καμιά ελπίδα για ένα καλλίτερο αύριο.

Στο δίλημμα που προσπαθούν να μας επιβάλουν, ποια από τις δύο καταστροφές προτιμώ, την καταστροφή που θα φέρει το Νέο Μνημόνιο ή την καταστροφή που, όπως λένε, θα φέρει η χρεοκοπία, εγώ, φίλοι μου, αρνούμαι να μπω. Για τον απλούστατο λόγο ότι οι διαφορές μου φαίνονται αδιόρατες -έτσι κι αλλιώς χαμένοι είμαστε.

Εδώ που έχουμε φτάσει, εδώ που μας έφτασαν δηλαδή, μόνο ένα πράγμα μας απομένει. Να βγούμε από τον μονόδρομο που μας έχουν βάλει και να πάρουμε την άλλη στράτα.

Ο θάνατος του Κομματικού Κατεστημένου

Σήμερα μπήκε μια τελεία.

Ανεξάρτητα από το αν χρειαστούν νέα μέτρα, αν θα υπερβούμε την Κρίση σε 50 χρόνια, όπως είπε χθες ο κ. Καρατζαφέρης, ή σε 30, σήμερα, με την συναίνεση των κ.κ. ΓΑΠ, Σαμαρά και Καρατζαφέρη, τελειώνει η Ελλάδα όπως την ξέραμε, ο Ελληνισμός ίσως, η κοινωνία μας, ο τρόπος ζωής, τα καλά και τα κακά που αγαπούσαμε ή μισούσαμε, που ακολουθούσαμε και μας παίδευαν.

Κι αρχίζει μια πορεία στο σκοτάδι προς το άγνωστο.

Γιατί είναι βέβαιο ότι και το νέο πακέτο μέτρων θα αποτύχει, ακόμα κι αν εφαρμοστεί με θρησκευτική ευλάβεια. Γιατί έχει –άγνωστο για πιο λόγο– την αποτυχία στο DNA του. Όπως αποτυχαίνουν άλλωστε τα αντίστοιχα προγράμματα και στις άλλες χώρες της περιφέρειας, παρότι είναι, όπως μας λένε, ηπιότερα από το δικό μας.

Σήμερα τελειώνει οριστικά και το κομματικό κατεστημένο, όπως διαμορφώθηκε και το γνωρίσαμε τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες.

Το Πασόκ έχει τελειώσει από καιρό.

Στην πραγματικότητα τελείωσε όταν ο ΓΑΠ και το παρεάκι του, με την εγκληματική ελαφρότητα και την αφέλειά τους μας οδήγησαν στην αγκαλιά του ΔΝΤ. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα χρόνο μετά την θριαμβευτική εκλογή του, το φθινόπωρο του 2010 στις Περιφερειακές Εκλογές, ο Πρωθυπουργός ΓΑΠ αναγκάστηκε να απειλήσει με παραίτηση, χρεοκοπία και κατάρρευση του ΕΣΥ για να βγάλει ένα ή δύο δημάρχους παραπάνω. Έφτασε στο σημείο να χαρακτηρίσει αντιπατριώτες όσους διαφωνούσαμε και διαφωνούμε με την υποταγή της χώρας στους δανειστές!

Το 8% που έδιναν στο Πασόκ οι δημοσκοπήσεις των προηγούμενων ημερών ίσως να καθίστανται πλέον άπιαστο όνειρο, καθώς οι πολίτες θα συνειδητοποιούν τις δεσμεύσεις του Νέου Μνημονίου.

Το κυριότερο βέβαια δεν είναι η πτώση των ποσοστών του κόμματος, αλλά η διάλυση του τετραγώνου Κόμμα – Κράτος – Κυβέρνηση – Διαπλοκή, πάνω στο οποίο στηρίχθηκε ολόκληρο το Πασοκικό οικοδόμημα. Είναι αυτό ακριβώς το σχήμα της επιτυχίας που προσπάθησε να μιμηθεί με μερική επιτυχία και η Νέα Δημοκρατία, αλλά και τα πιο μικρά κόμματα.

Η διάσπαση αυτού του τετραγώνου, διασπά και την ίδια την λογική του μεταπολιτευτικού κομματικού κατεστημένου με όσα αυτό συνεπάγεται.

Πολλά μπορούμε να καταλογίσουμε σε αυτό το σύστημα –αν μη τι άλλο, εξαιτίας του οι διάφοροι κύριοι Πάγκαλοι μπορούσαν με τα ξεδιάντροπα «Μαζί τα φάγαμε» να διαχέουν τις ευθύνες τους στην κοινωνία. Μας πρόσφερε πάντως την πολιτική σταθερότητα πάνω στην οποία στηρίχθηκε η εφήμερη ευημερία μας και όλα όσα, καλά ή κακά, ζήσαμε τα τελευταία 40 σχεδόν χρόνια.

Τώρα φαίνεται ότι η θέση του Πασόκ καταλαμβάνεται από την Δημάρ.

Πράγματι, πολλοί Πασόκοι, μεσαία και χαμηλά στελέχη, αναγνώρισαν κάτι το γνώριμο και οικείο στην προσπάθεια του κ. Κουβέλη και έσπευσαν να αγκαλιάσουν (και να αγκαλιαστούν από) το εγχείρημα. Όμως αυτό δεν συνιστά πραγματική δυναμική, ουσιαστικό κοινωνικό ρεύμα, η οποία θα απογειώσει αυτό το κόμμα. Μοιάζει πιο πολύ με μια πρόχειρη λύση μέχρι να συνέλθουμε από την καρπαζιά, για να δούμε πού θα πάμε.

Κακά τα ψέματα, σε μια χώρα φτωχών, ανέργων και αθλίων, ακόμα και ο λόγος της Δημάρ φαντάζει ξένος από τα προβλήματα που απασχολούν και θα απασχολήσουν τα μεγάλα στρώματα του πληθυσμού. Συνεπώς, ανεξάρτητα αν επιβεβαιωθούν στην κάλπη οι δημοσκοπικές επιδόσεις του κόμματος αυτού, πιστεύω ότι η άνοδός του δεν θα έχει ούτε διάρκεια, ούτε βάθος.

Σήμερα όμως φαίνεται ότι τελειώνει και ο άλλος πόλος του Πολιτικού Συστήματος, η Νέα Δημοκρατία_ του Αντώνη Σαμαρά. Μια απλή βόλτα στα διαδικτυακά στέκια των υποστηρικτών του αρκεί για να αντιληφθεί κανείς ότι, μετά την συμφωνία του στο Νέο Μνημόνιο, όλα αλλάζουν και για τον ίδιο και για το κόμμα του.

Τον τελευταίο χρόνο ο κ. Σαμαράς κάνει την μια υποχώρηση μετά την άλλη, διαψεύδεται συνεχώς και έχει καταστεί πλέον αναξιόπιστος στα μάτια και των πιο πιστών οπαδών του. Η αρχική υπόσχεση για επαναδιαπραγμάτευση του Μνημονίου κατέληξε διαφωνία για τις επικουρικές συντάξεις. Αυτή ήταν σανίδα από την οποία επιχείρησε να κρατηθεί ο βυθιζόμενος αρχηγός της Συγκυβερνώσας Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, αλλά ούτε κι αυτό του χαρίστηκε, από τους εταίρους του (εδώ προκύπτει ένα ερώτημα: Έχουν υπολογίσει πώς θα αντιμετωπίσουν την πτώση του Ελλαδικού πολιτικού κατεστημένου οι τοκογλύφοι εταίροι μας; Ή μήπως δεν τους νοιάζει; Μήπως το επιδιώκουν;). Έτσι, ο κ. Σαμαράς αναγκάστηκε να ταπεινωθεί και να υποκύψει και σε αυτό, τσακίζοντας τις ελπίδες, τις αυταπάτες, που έτρεφαν για τον ίδιο οι οπαδοί τους.

Η ΝΔ_ λογικά θα συνεχίσει να προηγείται στις δημοσκοπήσεις και μάλλον θα είναι πρώτο κόμμα στις εκλογές, αλλά η νίκη της θα είναι πολύ πιο κουτσουρεμένη, από εκείνη που αρχικά υπολόγιζε. Αν συνεκτιμήσει κανείς και το γεγονός ότι, σε περίπτωση νίκης, το κόμμα του Α. Σαμαρά θα είναι η ραχοκοκαλιά της Κυβέρνησης, που θα κληθεί να εφαρμόσει τα μέτρα, μπορούμε να μιλάμε για Πύρρειο Νίκη. Νίκη που μάλλον θα σημάνει την εξαφάνιση από το πολιτικό σκηνικό και του κόμματος του Κων. Καραμανλή.

Το παράξενο πάντως είναι πως η πτώση του Αντώνη Σαμαρά οφείλεται στο γεγονός ότι η στρατηγική του στηριζόταν στη λογική παρόμοια με εκείνη που οικοδόμησε η κα Μπακογιάννη τη δική της. Έγραφα τον περασμένο Οκτώβριο ότι:

Η κα Μπακογιάννη πόνταρε όλα (όπως φαίνεται) τα φράγκα της στο κουτσό άλογο ΓΑΠ. Η επιτυχία του κόμματός της εξαρτιόνταν αποκλειστικά και μόνο από την επιτυχία του Μνημονίου, την επιτυχία δηλαδή του κυρίου ΓΑΠ ως κυβερνήτη.

Ο κος Σαμαράς από την άλλη στήριξε όλη του την στρατηγική στην λελογισμένη και περιορισμένη αποτυχία του ΓΑΠ. Παρότι οι αναλυτές του προέβλεψαν εξαρχής πχ την διάλυση της Μεσαίας Τάξης (και χλευάζονταν για τις εκτιμήσεις τους αυτές από διάφορους δημοσιογράφους-οπαδούς της τροϊκανής πολιτικής), φαίνεται ότι ούτε οι ίδιοι μπορούσαν να φανταστούν το μέγεθος ή τις επιπτώσεις, που θα είχε μια τέτοια διάλυση στο κοινωνικό γίγνεσθαι και το πολιτικό κατεστημένο. Ή δεν μπόρεσαν να σχεδιάσουν μια στρατηγική, που θα επέτρεπε και στους ίδιους να διαχωρίσουν τη θέση τους από τα Μνημόνια και στο λαό να δώσουν ελπίδα και προοπτική. Έτσι φτάσαμε στο σημερινό χαστούκι.

Η φιλοδοξία του κ. Καρατζαφέρη να μετακινηθεί ο ίδιος και το κόμμα του στο κέντρο της πολιτικής σκακιέρας είναι γονατίζει το Λάος. Ο κ. Καρατζαφέρης υπερτίμησε την ικανότητά του στους ελιγμούς και υποτίμησε την μνήμη και την λογική των οπαδών του. Οι οποίοι στο κάτω-κάτω της γραφής, αν ήθελαν να ψηφίζουν ένα κόμμα με συμβατικές, κεντρώες απόψεις, δεν θα επέλεγαν τον ίδιο.

Τις τελευταίες ώρες ο κ. Καρατζαφέρης και οι επιτελείς του κόμματός του, επιδίδονται σε ρητορικές ακροβασίες (καημένε Καβάφη!), για να επανασυσπειρώσουν την κομματική τους βάση. Η Χρυσή Αυγή όμως ήδη εμφανίστηκε στο προσκήνιο και όλα όσα διαδραματίζονται αυτές τις ώρες, αποτελούν βούτυρο στο ψωμί της. Η είσοδός της στη Βουλή, που αυτή τη στιγμή θεωρείται πολύ πιθανή, θα είναι η ύστατη απόδειξη ότι οι αξίες και οι αρχές, βεβαιότητες, τα ταμπού ακόμα της μεταπολίτευσης πέθαναν.

Ο επιθανάτιος ρόγχος του Κομματικού Συστήματος είναι ένα κέρδος για τους πολίτες. Αν μη τι άλλο δημιουργείται ένα κενό, το οποίο μπορούμε να καλύψουμε με φορείς και σχηματισμούς που θα προωθούν τα δικά μας συμφέροντα και όνειρα.

Ας μη γελιόμαστε όμως: Ουσιαστική νίκη θα είναι αν καταφέρουμε να συντρίψουμε το μακρύ χέρι του Συστήματος Εξουσίας. Εκείνο που κινεί τα ΜΜΕ.

Αλλαγή Πλαισίου

Την Δευτέρα το Μαξίμου διέρρευσε ότι ο τεχνοκράτης και Πρωθυπουργός τραπεζίτης κος Παπαδήμος ζήτησε στοιχεία για το τι θα σημάνει ενδεχόμενη χρεοκοπία.

Θα είχε ενδιαφέρον να μας λέγανε τα ΜΜΕ, αν τα στοιχεία αυτά μετρούσαν τις συνέπειες της χρεοκοπίας στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό. Το λέω αυτό, γιατί όπως διαβάζουμε, πολλοί οικονομολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες θεωρούν ότι μια ενδεχόμενη χρεοκοπία της Ελλάδας θα έχει άμεσες καταστροφικές συνέπειες για τις οικονομίες και των άλλων χωρών της περιφέρειας, αλλά και της ίδιας της Γαλλίας.

Παρόλα αυτά, ο κύριος Παπαδήμος ετοιμάζεται, όπως αναφέρουν πάλι τα ΜΜΕ, να εκβιάσει για μια ακόμα φορά τον λαό περιγράφοντας σε βραδινή τηλεοπτική του εμφάνιση τις συνέπειες της χρεοκοπίας. Σαν απάντηση στις τρομερές αυτές συνέπειες ο κύριος Πρωθυπουργός θα προβάλλει το Νέο Μνημόνιο, την «Σωτηρία της Χώρας», που αποτελεί και την προσωπική του κόκκινη γραμμή.

Όμως, όπως έχω ήδη γράψει στην προηγούμενη ανάρτηση, η φράση «Σωτηρία της Χώρας» είναι κενή περιεχομένου. Οι λέξεις μπορεί να φέρουν ειδικό συναισθηματικό βάρος, αλλά πρακτικά, στη συγκεκριμένη συγκυρία, δεν σημαίνουν απολύτως τίποτα.

Αντιθέτως, πίσω από το καθησυχασμό που εμπνέει η φράση «Σωτηρία της Χώρας», υποκρύπτεται ένα εφιαλτικό αύριο:

– Αύξηση της φορολόγησης των χαμηλών εισοδημάτων

– Αύξηση της φορολόγησης της κατανάλωσης

– Μείωση των μισθών και των συντάξεων

– Βάθεμα της ύφεσης

– Περαιτέρω πτώση της κατανάλωσης

– Αύξηση της ανεργίας

– Κατάρρευση του Ασφαλιστικού Συστήματος

– Πώληση για ένα κομμάτι ψωμί μεγάλων και κερδοφόρων κρατικών επιχειρήσεων (όπως ο ΟΠΑΠ)

– Το Σύστημα Υγείας θα εκθεμελιωθεί μέχρι το τέλος του χρόνου, όπως ομολογεί και ο αρμόδιος υπουργός κύριος Λοβέρδος

– Η Δημόσια Παιδεία έχει ήδη αποδιοργανωθεί. Πεινασμένα παιδιά συγκεντρώνονται σε σχολεία χωρίς θέρμανση, χωρίς βιβλία και με ελλείψεις στους εκπαιδευτικούς, ενώ επίκεινται και απολύσεις δασκάλων μέσα στο ’12

– Η κυρία Μέρκελ έχει δηλώσει πως προτίθεται να δεσμεύσει τα έσοδα του Ελληνικού κράτους σε ειδικό λογαριασμό και να τα διαχειρίζεται σύμφωνα με τις δικές της προτεραιότητες

– Οι Γερμανοί απαιτούν την δημιουργία Ειδικών Οικονομικών Ζωνών στην Ελλάδα, όπου θα επικρατούν ειδικοί χαμηλοί φορολογικοί συντελεστές και δεν θα ισχύουν τα κουτσουρεμένα εργατικά δικαιώματα

Δεν ξέρω για σας, αλλά εμένα αυτού του είδους η «Σωτηρία», που εξυφαίνει η Τρόικα με την συνέργεια του κυρίου Παπαδήμου και των τριών κομμάτων, μου μοιάζει πάρα πολύ –αν δεν είναι κιόλας– με καταστροφή. Οι κόκκινες γραμμές έχουν γίνει ανέκδοτο και η διαπραγμάτευση ισοδυναμεί με πραγματεία περί της σκιάς του όνου.

Αν συνυπολογίσουμε μάλιστα και το γεγονός, ότι οι χώρες που πριν 2-3 μήνες εισέπρατταν τα δημόσια συγχαρητήρια της κυρίας Μέρκελ για τις μεταρρυθμιστικές τους επιδόσεις, σύρονται κι αυτές σε Νέα Μνημόνια, σε ένα μόνο συμπέρασμα καταλήγω:

Όσο και να προσπαθούμε, όσο και να αλλάζουμε τα μείγματα και τις δοσολογίες, η συγκεκριμένη συνταγή ΔΕΝ βγαίνει.

Χρειάζεται, συνεπώς, να αλλάξει συνολικά το πλαίσιο μέσα στο οποίο χτίζονται οι πολιτικές για την υπέρβαση της Κρίσης.

Χρειάζεται να αλλάξει συνολικά η λογική με την οποία λαμβάνονται οι αποφάσεις.

Αν, βέβαια, θέλουν να διασώσουν κάτι από τη χώρα και τον λαό της.

Γιατί αν δεν θέλουν, τότε κύριοι και κυρίες Σωτήρες, είσαστε σε καλό δρόμο!