Stephen King, The Stand (Το Κοράκι)

Δεν είμαι φανατικός αναγνώστης του King ή των μυθιστορημάτων τρόμου, μου αρέσει κυρίως η κλασική λογοτεχνία, αλλά πρέπει να ομολογήσω ότι ο συγγραφέας αυτός με μαγνητίζει. Κατάφερε να κατακτήσει τον κόσμο με ιστορίες βγαλμένες από την βαθιά επαρχία της Αμερικής, οι οποίες έχουν αναφορά σε κάποια παιδικότητα –αυτό είναι το οικουμενικό στοιχείο τους.

Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι ο Stephen King είναι σημαντικό συγγραφέας –ο όγκος του έργου του, η επιτυχία και η διάρκειά του είναι ικανές αποδείξεις. Μάλλον δεν πρόκειται να κερδίσει το Nobel, αλλά στοιχηματίζω ότι θα διαβάζεται όταν αρκετοί νομπελίστες των τελευταίων χρόνων θα έχουν ξεχαστεί. Είναι όμως και άνισος: Σε κάποια έργα του η κεντρική ιδέα μένει μετέωρη, άλλες φορές οι χαρακτήρες μπαίνουν και βγαίνουν λες και τους ξεχνάει, αριστουργηματικές σελίδες δίνουν τη θέση τους σε άλλες που φαντάζουν ρουτινιάρικες. Θα μου πει βέβαια κάποιος: Και ο Ντοστογιέφσκι άνισος συγγραφέας είναι –και θα έχει δίκιο. Πολλές φορές στην τέχνη δεν έχει σημασία η τεχνική αρτιότητα, αλλά κάτι άλλο που μπορεί να είναι η μεγάλη ιδέα, οι χαρακτήρες, η ατμόσφαιρα ή κάτι άλλο.

Ξεκίνησα να διαβάζω το The Stand για έναν πολύ απλό λόγο: Ήθελα να διαβάσω ένα μυθιστόρημα και ήταν το μόνο πρόχειρο εκείνη την ώρα –κάποιος φίλος μου είχε χαρίσει την kindle έκδοσή του, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Το μυθιστόρημα είναι ογκώδες. Η πλήρης μορφή του, χωρίς περικοπές και συντομεύσεις που διάβασα εγώ, ξεπερνάει στην έντυπη έκδοση τις 1100 σελίδες. Ο όγκος του είναι ανάλογος της φιλοδοξίας του συγγραφέα: Αν η αρχική του επιθυμία ήταν να γράψει ένα ογκώδες μυθιστόρημα στο πρότυπο του Άρχοντα των Δαχτυλιδιών (έτσι ξεκίνησε να γράφει και τον Μαύρο Πύργο), αυτό που έχουμε στα χέρια μας δεν είναι ένα μυθιστόρημα περιπλάνησης σε έναν εξωτικό κόσμο που καταλήγει σε σύγκρουση του Καλού και του Κακού, αλλά ένα έργο που με κεκαλυμμένο πλην σαφή τρόπο, περνάει συστηματικά απόψεις για την πολιτική, την κοινωνία, τον άνθρωπο και τη φύση, την πίστη και την μεταφυσική.

Η υπόθεση είναι μάλλον απλή: Από κάποιο εργαστήριο ξεφεύγει ένας ιός που εξολοθρεύει όλο τον πληθυσμό του πλανήτη, εκτός από μερικές χιλιάδες επιζώντων, που για αδιευκρίνιστους λόγους έχουν ανοσία. Αυτοί καθοδηγούμενοι από όνειρα κι οράματα συγκεντρώνονται σε δύο στρατόπεδα, ένα στο Boulder υπό την καθοδήγηση μιας υπεραιωνόβιας γραίας, της μητέρας Abigail, και το άλλο, το κακό, στο Las Vegas υπό την εξουσία του Randall Flagg. Ο King περιγράφει με συναρπαστικό τρόπο τις προσπάθειες ανασυγκρότησης της ανθρώπινης κοινωνίας, ιδιαίτερα στο στρατόπεδο των καλών, πριν καταλήξει η ιστορία στη σύγκρουση των δύο κόσμων.

Οι αφηγηματικές ικανότητες του Κινγκ είναι απίστευτες. Από την πρώτη κιόλας σελίδα σε τραβάει στον κόσμο του έργου του και σε κάνει κομμάτι του –είναι μάλλον αδύνατο να ξεφύγεις από την γοητεία του. Και μάλιστα δεν χρειάζεται να καταφύγει καν στις σκηνές φρίκης και τρόπου, που τον έκαναν διάσημο, για να κρατήσει καθηλωμένους τους αναγνώστες του. Το The Stand, όπως και τα άλλα βιβλία του Κινγκ κατά τη γνώμη μου, είναι κατά κύριο λόγο ένα βιβλίο χαρακτήρων. Μερικές δεκάδες ανθρώπων κινούνται, αλληλεπιδρούν και πράττουν μέσα σε συγκεκριμένες καταστάσεις.

Κι εδώ βρίσκεται ένα ακόμα ταλέντο του: Όσο ακραίες ή εξωπραγματικές κι αν είναι οι συνθήκες που αντιμετωπίζουν, οι ήρωες του Κινγκ δεν είναι χάρτινοι ή προσχηματικοί, αλλά παραμένουν ανθρώπινοι, ρεαλιστικοί, προσγειωμένοι, προσιτοί. Και μάλιστα αναπτύσσονται και εξελίσσονται. Τελικά, εδώ βρίσκεται το κλειδί της τεράστιας επιτυχίας του: Η βία, ο τρόμος, η φρίκη είναι το όχημα για να μιλήσει για την Αμερική του καιρού του. Κύριο θέμα του έργου του είναι ο μέσος πολίτης των ΗΠΑ.

Είναι φυσικά αδύνατο να μιλήσει κανείς αναλυτικά για ένα τέτοιο βιβλίο μέσα σε μια ιστολογική ανάρτηση. Θα ήθελα όμως εν συντομία να επισημάνω 3 βασικές συνιστώσες, που διατρέχουν όλο το έργο:

  • Πολιτική διάσταση: Όπως ανέφερα και πιο πάνω, οι ήρωες του Κινγκ είναι απλοί άνθρωποι. Μετά βίας επιβιώνουν 2 γιατροί και ένας Πανεπιστημιακός από την πανδημία. Έτσι η επιβίωση της ανθρωπότητας και η συνέχιση του πολιτισμού πέφτει στις πλάτες μικροκακοποιών, επαγγελματιών, ατόμων με ειδικές ανάγκες (ο Nick Andros για παράδειγμα, ένας από τους πιο βασικούς χαρακτήρες του βιβλίου είναι κωφάλαλος). Όλοι αυτοί οι ήρωες ανταποκρίνονται πλήρως στις ανάγκες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Όχι βέβαια γιατί οι καιροί απαιτούσαν μικρά αναστήματα, το αντίθετο: Γιατί, σύμφωνα με τον συγγραφέα, αν δοθεί η δυνατότητα ο καθένας μπορεί να ηγηθεί. Οι ικανότητες, τα ταλέντα βρίσκονται μέσα στον κάθε άνθρωπο, αλλά εν υπνώσει. Αν οι καιροί το απαιτήσουν, αν οι συνθήκες γίνουν κατάλληλες, όλοι μπορούν να γίνουν πιο έξυπνοι, πιο δυναμικοί, πιο διορατικοί κοκ. Έτσι ο Stu Redman, γνωστός ως αμίλητος πριν την Καταστροφή, επιδεικνύει αξιοθαύμαστα επικοινωνιακά χαρίσματα, όταν χρειάζεται να συντονίσει τις γενικές συνελεύσεις των επιζώντων.
  • Οικολογική διάσταση: Μετά την καταστροφή του ανθρώπου και κατ’ επέκταση του πολιτισμού, ο King παρουσιάζει τη Γη σαν να παίρνει μια βαθιά ανάσα. Τα νερά των ποταμών καθαρίζουν, τα δάση εξαπλώνονται, τα άγρια ζώα πολλαπλασιάζονται. Η φύση απελευθερώνεται από την καταπίεση του ανθρώπου και οι επιζώντες αναζητούν μια νέα σχέση μαζί της.
  • Μεταφυσική διάσταση: Όνειρα, χρησμοί, διαισθήσεις, προφητείες –είναι τα στοιχεία εκείνα που μου άρεσε λιγότερο. Μερικές φορές μάλιστα, ομολογώ, με ενόχλησε κιόλας. Σε πρακτικό επίπεδο όλα αυτά λειτουργούν σαν από μηχανής θεός που προάγουν την υπόθεση. Σε ένα άλλο επίπεδο όμως, πιο ουσιαστικό, όλα αυτά μου φάνηκε τόσο ρηχά, όσο όλη η μεταφυσική που αναδύεται από την αμερικάνικη pop culture. Από τη μια τους σέβεσαι, γιατί αναζητούν μια σχέση με το άλλο (ας το πούμε έτσι), από την άλλη η σχέση αυτή εξαντλείται σε μια τακτοποίηση του συναισθηματισμού τους, ούτε καν του ψυχολογισμού δηλαδή.
    Θα ήθελα όμως να επισημάνω και ένα άλλο στοιχείο εδώ: Τον Μανιχαϊσμό του Stephen King. Όπως ανέφερα και πιο πριν, όλα οδηγούν σε μια επική σύγκρουση του καλού και του κακού – οι επιζώντες χωρίζονται σε καλούς και κακούς. Βέβαια, οι αψεγάδιαστοι, συμπαγείς χαρακτήρες δεν έχουν ενδιαφέρον και ο Κινγκ το ξέρει πολύ καλά. Έτσι όλοι οι καλοί έχουν τα ελαττώματά τους –ακόμα και η γριά Abigail, ένας θηλυκός Μωυσής, πέφτει στο αμάρτημα της υπερηφάνειας. Και αντίθετα οι κακοί έχουν καλά στοιχεία –η κατάσκοπος που στέλνουν οι καλοί στο Las Vegas παρατηρεί ότι η καθημερινότητα των εχθρών δεν διαφέρει από την δική τους, κι ότι θα μπορούσε να είναι καλή φίλη με κάποιους από αυτούς. Εδώ όμως βρίσκεται και το κλειδί: Πέρα από τα αρνητικά χαρακτηριστικά των καλών ή τα θετικά των κακών, στο βιβλίο αυτό (όπως και σε πολλά βιβλία, ταινίες, σήριαλ που μας έρχονται από τις ΗΠΑ), οι άνθρωποι είναι στην ουσία τους καλοί ή κακοί. Έτσι, αν ο King βλέπει σε όλους, ακόμα και στον μικροκακοποιό ή τον καθυστερημένο, την δυνατότητα να γίνει ήρωας, δεν διακρίνει σε όλους τους ανθρώπους την αρχετυπική καλοσύνη και αγαθότητα. Δεν συμφωνεί δηλαδή με εκείνο που η Anna Frank έγραψε «Ασχέτως με όσα συμβαίνουν, πιστεύω ότι οι άνθρωποι είναι κατά βάθος καλοί».

Ακούω ότι κάποιοι αναγνώστες, ενώ απόλαυσαν το βιβλίο, απογοητεύτηκαν από το φινάλε. Τους καταλαβαίνω. Περίμεναν κάτι πιο εντυπωσιακό. Καταλαβαίνω όμως και τον King. Κάτι πιο εντυπωσιακό θα σήμαινε μια οριστική ή έστω στρατηγική νίκη του Καλού. Και ο Κινγκ δεν πιστεύει σε αυτό. Πιστεύει ότι ακόμα κι αν μας δινόταν η ευκαιρία να ξεκινήσουμε πάλι από την αρχή, πάλι τα ίδια λάθη θα κάναμε, στα ίδια αδιέξοδα θα καταλήγαμε αργά ή γρήγορα. Έτσι στην κοινότητα των καλών, αρχίζουν μέσα σε λίγους μήνες να κλειδώνουν τα σπίτια τους και να διατυπώνονται αιτήματα οι αστυνομικοί να οπλοφορούν.

Μπορεί οι καλοί να επικρατούν, αλλά μη γελιέστε, το The Stand είναι στην ουσία του απαισιόδοξο.

Για τον Κινγκ, ο άνθρωπος μπορεί να είναι καλός μόνο όταν είναι ελεύθερος και ελεύθερος άνθρωπος είναι εκείνος που μπορεί να περιπλανιέται χωρίς περιορισμούς στους ανοιχτούς ορίζοντες.

Τελικά, ο Μεγάλος μπορεί να πάτησε τα 65, παραμένει όμως στην καρδιά παιδί των λουλουδιών…

.

(Στην Ελλάδα το The Stand κυκλοφορεί ως Το Κοράκι -γιατί όμως;)

Advertisements

Tagged: , , , , , ,

11 thoughts on “Stephen King, The Stand (Το Κοράκι)

  1. vad 29/03/2012 στο 7:45 πμ Reply

    Δοκίμασα μια δυο φορές να τον διαβασω,δε με τράβηξε,δεν προσπα΄θησα ξανα….

    • fvasileiou 29/03/2012 στο 11:01 πμ Reply

      Τότε είσαι πιο φανατικός της κλασικής λογοτεχνίας απ’ ό,τι εγώ 🙂
      Καλημέρα!

  2. Stefanos (@SteveAvra) 31/07/2013 στο 4:11 μμ Reply

    Θα χάσω κάτι αν διαβάσω το βιβλίο των 957 σελίδων που κυκλοφορεί;

    • fvasileiou 31/07/2013 στο 4:31 μμ Reply

      Δεν ξέρω αν στα Ελληνικά κυκλοφορεί η αναθεωημένη έκδοση ή η πρώτη -το διάβσα στα αγγλικά..

      • Stefanos (@SteveAvra) 31/07/2013 στο 6:04 μμ Reply

        Κυκλοφορεί η αναθεωρημένη και είναι 957 σελίδες, αλλά δεν ξέρω αν αξίζει να το διαβάσω. Βασικά έπεσε στα χέρια μου από έναν γνωστό και αναρωτιέμαι αν είναι καλύτερα να αγοράσω το πρωτότυπο στα αγγλικά.

        • fvasileiou 31/07/2013 στο 8:27 μμ Reply

          Με ρωτάς δηλαδή αν είναι καλή η Ελληνική μετάφραση. Δυστυχώς δεν ξέρω και δεν μπορώ να σε βοηθήσω σε αυτό. Κάτι άλλο του Κινγκ που έχω διαβάσει στα ελληνικά, οι μεταφράσεις δεν ήταν κακές. Πάντως, αν τα αγγλικά σου είναι καλά και το βρίσκεις εύκολα το βιβλίο, το πρωτότυπο είναι πάντα η καλλίτερη λύση…

          • Stefanos (@SteveAvra) 31/07/2013 στο 10:28 μμ Reply

            Καλώς. Σ’ ευχαριστώ για την βοήθεια.

            • fvasileiou 31/07/2013 στο 10:40 μμ Reply

              Μακάρι να μπορούσα να σε βοηθήσω ουσιαστικά…

  3. anastasia 16/09/2013 στο 4:28 μμ Reply

    διάβασα την ελληνική μετάφραση και θεωρώ πως είναι αρκετά καλή σαν μετάφραση. δεν αποδίδεται ομως η αμεσότητα ειδικά στους διαλογους που περιέχουν ιδιοματισμους και η αναγνωση διακόπτεται απο την αναγκη να ξαναμεταφρασουμε το περιεχόμενο στα αγγλικα για να καταλαβουμε το υφος. προτείνω την οριτζιναλ εκδοση λοιπόν ; )

    • fvasileiou 21/09/2013 στο 8:01 μμ Reply

      Δεν την έχω διαβάσει την ελληνική μετάφραση, οπότε γνώμη προσωπική δεν μπορώ να εκφέρω.
      Αλλά, βρε Αναστασία, αν δεν αποδίδεται η αμεσότητα του πρωτοτύπου και αν σου δημιουργεί την ανάγκη να αναμεταφράζεις το κείμενο στο αγγλικά, πώς είναι δυνατόν να είναι αρκετά καλή;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: