Για το Godfather

Υπάρχει ένα βασικό ερώτημα που διατρέχει την τριλογία του Copolla. Τίθεται για πρώτη φορά στο τέλος της πρώτης ταινίας, όταν η Connie ξεσπά εναντίον του αδελφού της για τον φόνο του συζύγου της αποκαλώντας τον κτήνος και δηλώνοντας ότι ο μπαμπάς τους δεν θα έκανε ποτέ κάτι τέτοιο. Το ίδιο ερώτημα έρχεται και ξαναέρχεται τόσο στον θεατή, όσο και στους ήρωες κατά το δεύτερο μέρος, ενώ αποτελεί και τη σπονδυλική στήλη της τρίτης ταινίας:

Γιατί ο Vito Corleone ήταν αγαπητός από όλους, την οικογένεια, τους συνεργάτες, ακόμα και τους εχθρούς, ενώ ο Michael προκαλούσε τον φόβο;

Ο Copolla, όταν γύριζε την πρώτη ταινία, δεν φανταζόταν, ούτε περίμενε, ότι θα του ζητούσαν να γυρίσει β΄ μέρος –τα sequel άλλωστε αποτελούσαν εκείνη την εποχή εξαίρεση· όταν μια ταινία είχε μεγάλη επιτυχία, οι συντελεστές της γύριζαν μια άλλη και όχι τη συνέχειά της, γι’ αυτό έχουμε μια σειρά από αριστουργηματικά western του John Ford με τον John Wayne και όχι άπειρες συνέχειες της Ταχυδρομικής Άμαξας. Όμως ο Νονός ήταν κάτι διαφορετικό –ακόμα και οι χαρτογιακάδες της Paramount το κατάλαβαν τελικά, γι’ αυτό και ζήτησαν από τον σκηνοθέτη να ασχοληθεί ξανά με την Οικογένεια.

Για το Β΄ μέρος του Godfather, ο Francis Ford Copolla είχε μια ιδιοφυή ιδέα:

Στην πρώτη ταινία παρακολουθούμε τα γηρατειά και τον θάνατο του Δον Βίτο Κορλεόνε και την ταυτόχρονο ανάδειξη του Μάικλ στην ηγεσία της Φαμίλιας –βλέπουμε δηλαδή μια ιστορία. Η δομή του δεύτερου μέρους είναι διαφορετική. Ουσιαστικά πρόκειται για δυο ταινίες, το prequel, όπου βλέπουμε πώς ο Βίτο απέκτησε την δύναμή του και δημιούργησε την Φαμίλια του, και το sequel, που μας δείχνει τι έγινε με τον Μάικλ. Οι δυο ιστορίες είναι μονταρισμένες με τέτοιο τρόπο, ώστε οι πράξεις του πατέρα να αποτελούν σχόλιο των πράξεων του γιου και το αντίθετο. Έτσι το ερώτημα που αναφέραμε προηγουμένως τίθεται διαρκώς με κλιμακούμενη ένταση. Ο τρόπος που τελειώνει το Godfather Part II είναι αποκαλυπτικός:

Ο Vito Corleone έχοντας στην αγκαλιά του τον μικρό Michael και περιστοιχισμένος από την υπόλοιπη οικογένεια χαιρετάει χαρούμενος τους συνεργάτες και τους φίλους του / Ο Michael Corleone σκεπτικός, σκοτεινός, αμίλητος, κάθεται μόνος στην αυλή του σπιτιού.

Μια οικογένεια, δυο γενιές, δυο Δον με κοινή η αφετηρία (το καλό της οικογένειας), δυο διαφορετικοί τρόποι ζωής και εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα για όλους.

Τι είναι όμως αυτό που ξεχωρίζει τον γιο από τον πατέρα;

Ο Κόπολα δίνει στο έργο του δύο απαντήσεις, μια «αντικειμενική», ιστορική και μια βαθύτερη, οντολογική:

Ο Βίτο, σε αντίθεση με την πλειοψηφία των μεταναστών στις ΗΠΑ στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, δεν εγκατέλειψε την πατρίδα του με το όνειρο του πλουτισμού, αλλά για επιβιώσει: Ο τοπικός αρχηγός της Μαφίας, ο Don Ciccio είχε ήδη εξοντώσει όλα τα μέλη της οικογένειάς του και ο εννιάχρονος Βίτο ήταν ο μοναδικός επιζών. Βρέθηκε λοιπόν στην ξένη χώρα κυνηγημένος, με μόνο στόχο να παραμείνει ζωντανός. Αυτό που τον ώθησε να αναλάβει τις πρωτοβουλίες, που θα του έδιναν δύναμη, κύρος και σεβασμό στην Ιταλοαμερικάνικη κοινότητα, ήταν μια βαθιά αίσθηση δικαιοσύνης και αλληλεγγύης προς τους συμπατριώτες του. Ο πρώτος φόνος που πραγματοποίησε ήταν του Δον Φανούτσι, ενός χυδαίου μαφιόζου παλαιάς κοπής που απομυζούσε τους φτωχούς Ιταλούς μετανάστες πουλώντας τους προστασία από την ίδια την συμμορία του.

Ο Βίτο με άλλα λόγια καλύπτει ένα κενό που αντικειμενικά υπήρχε στο αμερικάνικο σύστημα και δη στην Ιταλοαμερικάνικη κοινότητα. Απονέμει δικαιοσύνη και προσφέρει ασφάλεια με την αμεσότητα της παλαιάς λογικής της φάρας και του αίματος εκεί ακριβώς που αποτυγχάνουν οι σύγχρονοι θεσμοί της ανεξάρτητης δικαιοσύνης.

Ο γιος του δεν μπαίνει ποτέ σε αυτή την διαδικασία· κανένας δεν προστρέχει σε αυτόν ζητώντας του δικαιοσύνη, δεν προσφέρει ασφάλεια και τάξη ούτε καν στα μέλη οικογένειάς του. Και σίγουρα δεν τον ενδιαφέρει να έχει τέτοιο ρόλο ανάμεσα στους ομοεθνείς του. Εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι η απόκτηση δύναμης και πλούτου· η αύξηση και η διασφάλιση της εξουσίας.

Μέσα σε αυτή την παραφορά, οι δεσμοί με την κοινότητα και οι φιλικές και συνεργατικές σχέσεις φαντάζουν ολοένα και πιο μικρές, ώσπου στο τέλος χάνονται. Συμβαίνει μάλιστα και το αδιανόητο για την προηγούμενη γενιά: Η συσσώρευση δύναμης και πλούτου στο όνομα της Οικογένειας να λειτουργεί εναντίον των μελών της. Η φαμίλια καθίσταται ένας αφηρημένος μηχανισμός εξουσίας και πλούτου, ενώ τα μέλη της καταστρέφονται και ο Νονός απομένει μόνος.

Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με ένα ζήτημα σύγχυσης και απώλειας του προσανατολισμού ή λαθεμένων προτεραιοτήτων ενός ανθρώπου. Βρισκόμαστε μπροστά στο βασικό πρόβλημα –επιτρέψτε μου να το πω οντολογικό– του σύγχρονου δυτικού ανθρώπου (μια ματιά άλλωστε στον τρόπο που οι διάφορες ηγεσίες επιλέγουν να διαχειριστούν την παρούσα Κρίση, μας το επιβεβαιώνει).

Είναι χαρακτηριστικό δε ότι ο ίδιος ο Michael δεν έχει συνείδηση της διαφοράς ανάμεσα στον ίδιο και τον πατέρα του –το εξομολογείται άλλωστε στο Δεύτερο Μέρος στη μητέρα του και στην τρίτη ταινία το αναφέρει ενώ θρηνεί τον Δον Τομασίνο. Σε αυτό το σημείο, στο ότι ο ήρωας δεν έχει συνείδηση του εαυτού και των πράξεών του, με αποτέλεσμα οι επιλογές του να τον τραβάνε στο αντίθετο σημείο από εκείνο που είναι η καρδιά του, έγκειται και η τραγικότητά του.

Ξαναβλέποντας τις ταινίες του Νονού αυτές τις ημέρες συνειδητοποίησα ότι δεν χωράνε στα αστεράκια των κριτικών κινηματογράφου. Μπορεί να μετρηθεί η δεξιότητα στις κινήσεις της κάμερας, η φωτογραφία, η μουσική, η ηθοποιία κτλ. Ο Νονός –τα δύο πρώτα μέρη τουλάχιστον– δεν είναι αυτό· δεν είναι μια πολύ καλή ταινία ή, απλώς, ένα αριστούργημα. Είναι ένας αρχετυπικός μύθος με τον τρόπο ακριβώς των αρχαίων τραγωδιών. Μια σύγχρονη παραβολή για τους καιρούς, τους εαυτούς μας, τις ζωές μας. Από αυτή την άποψη, ο F. F. Copolla πραγματοποίησε κάτι μοναδικό στην 7η τέχνη.

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , ,

9 thoughts on “Για το Godfather

  1. hfaistiwnas 09/07/2012 στο 8:26 πμ Reply

    Καλημέρα!
    Καλή εβδομάδα!

  2. antiphono 09/07/2012 στο 10:11 πμ Reply

    Εξαίρετο κινηματογραφικό σχόλιο για μια τριλογία εκτός σειράς και κλίμακας

    • fvasileiou 09/07/2012 στο 11:16 πμ Reply

      Ευχαριστώ, Κωστή!

  3. Allu Fun Marx 09/07/2012 στο 11:42 πμ Reply

    Kαλημέρα.
    Όταν κάποια στιγμή ξαναδώ τις ταινίες στο dvd θα έχω στο μυαλό μου το πολύ καλό ποστ σου

  4. jo_koenig (@jo_koenig) 09/07/2012 στο 10:40 μμ Reply

    Συμφωνώ απολύτως με το συμπέρασμα. Μπορεί να αναλυθεί ως τραγωδία, αφού έχει τα βασικά χαρακτηριστικά του τραγικού ήρωα ο Michael. Ένας αγαπημένος καθηγητής τραγωδίας στο ΕΚΠΑ έλεγε ότι ο τραγικός ήρωας δεν είναι απόλυτα καλός ούτε απόλυτα κακός. Συγκεκριμένα, έδινε δύο παραδείγματα μη ηρώων, τον Χίτλερ (απόλυτα κακός) και έναν οικογενειάρχη, ο οποίος σκοτώνεται γυρνώντας σπίτι από μία… γλάστρα (δεν έκανε τίποτα για να προκαλέσει τη μοίρα του, άρα δεν εμπίπτει στον ορισμό του τραγικού ήρωα). Ο Michael ενώ έχει ως στόχο του το «καλό» της οικογένειας, προκαλεί τον αφανισμό της με τον χαρακτήρα που επιδεικνύει.
    Πολύ καλό κείμενο!

  5. Belbo 11/07/2012 στο 11:50 μμ Reply

    Ωραίο κείμενο Φώτη, υπάρχουν και αλλα θέματα στο Νονο, προσωπικά έβλεπα πάντα να κυριαρχεί το θέμα της μοίρας, σχεδόν σαν αρχαία τραγωδία: πχ ο Μαικλ δεν ήθελε να ασχοληθεί με την Οικογένεια αλλα καταλήγει ο σκληρουλτερος μέσα απο μια σειρά γεγονότων, φαίνεται σα να είναι μια μοίρα που δε μπορει να αποφύγει.

    Έχεις δίκιο πάντως: δεν μπαίνει σε κατηγορίες αυτη η ταινία…

  6. elena 12/07/2012 στο 3:02 μμ Reply

    Πολύ ωραίο κείμενο…

  7. efthymios 21/07/2013 στο 2:45 μμ Reply

    πολύ ωραίο κείμενο. Μπράβο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: