Μ. Χατζιδάκις – Ν. Γκάτσος: Το Ταξίδι

Τρέχω πετάω κυνηγάω
πουλιά και όνειρα

Ένα από τα σχέδια που ο Μάνος Χατζιδάκις δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει ήταν Τα Κινηματογραφικά, οι μουσικές που έγραψε για τον κινηματογράφο ξαναδουλεμένες ως τραγούδια. Γιατί όσο και αν ο Χατζιδάκις ήθελε να γράψει ένα «μεγάλο» έργο, πίστευε ότι το τραγούδι είναι η πιο ολοκληρωμένη δημιουργία, η πιο ολοκληρωτική επικοινωνία –άλλωστε, όπως νομίζω όλοι πιστεύουμε πλέον, αυτά ακριβώς τα τραγούδια αποτελούν το magnum opus όχι μόνο του Χατζιδάκι, αλλά και του νεώτερου Ελληνικού πολιτισμού εν γένει.

Πέρα όμως από την άποψή του για την τέχνη του τραγουδιού, στην απόφασή του (παραλίγο να γράψω «στην ανάγκη του») να ξαναδουλέψει τις παλιότερες μουσικές του, βλέπουμε ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Χατζιδάκι:

Την διαρκή αναθεώρηση του παρελθόντος· αν θέλετε, την αδυναμία του να επικεντρωθεί μόνο στην διαμόρφωση του παρόντος· για να το πούμε διαφορετικά: Την βεβαιότητά του ότι το παρελθόν είναι τόσο έγκυρο και τόσο παρόν, όσο το παρόν και ότι μπορεί να διαμορφώνεται διαρκώς. Σε αυτό το χαρακτηριστικό, στην διαρκή αναθεώρηση του έργου του, οφείλουμε αριστουργήματα όπως η Ρωμαϊκή Αγορά.

Το σχέδιο θα ολοκληρωνόταν, φυσικά, με την σύμπραξη του Νίκου Γκάτσου. Μια από τις μελωδίες για την οποία ο συνθέτης ζήτησε από τον ποιητή να γράψει στίχους ήταν Το Ταξίδι, από την ταινία America-America του Ηλία Καζάν. Αυτοί οι στίχοι είναι οι τελευταίοι που έγραψε ο Ν. Γκάτσος.

Θέλω τον κόσμο ν’ αγκαλιάσω
μ’ ένα ζεστό φιλί

Η ταινία περιγράφει το ταξίδι του νεαρού Σταύρου από το χωριό του στα βάθη της Μικράς Ασίας στην Κωνσταντινούπολη, απ’ όπου πήρε το υπερωκεάνιο για την Αμερική. Το πέρασμα από τα αρχαία χώματα της Ανατολής στην νεαρά Δύση είναι γεμάτο μνήμες αλλά και συμβολισμούς, καθώς πέρασμα σηματοδοτεί την άνδρωση του Σταύρου.

Η μουσική που έγραψε ο Χατζιδάκις απηχεί τον ενθουσιασμό, την αισιοδοξία και τις προσδοκίες του νεαρού ήρωα, αλλά και τον φόβο, την θλίψη, την μελαγχολία του, καθώς άφηνε πίσω του πρόσωπα και πράγματα αγαπημένα.

Οι στίχοι όμως του Γκάτσου δεν περιγράφουν αυτό το ταξίδι· το μεταθέτουν ή, μάλλον, το αντιστρέφουν

από τη δύση μου να φτάσω
ως την ανατολή

Το Ταξίδι συνεπώς που τραγουδάει εδώ ο ποιητής, δεν είναι εκείνο του εφήβου προς την ενηλικίωση, αλλά του ανθρώπου που έχει φτάσει στο τέλος του βίου του προς το Μετά. Ο Γκάτσος δεν βλέπει τέλος, αλλά μια νέα αρχή –αναπαρθένευση, για να θυμηθούμε τον Ελύτη. Μια τέτοια μετάβαση, ένα τέτοιο πέρασμα δεν είναι ούτε αυτονόητο, ούτε εύκολο. Προϋποθέτει τον θάνατο με ό,τι αυτός συνεπάγεται, αλλά από τον ποιητή δεν λείπει ούτε η αποφασιστικότητα, ούτε ο ενθουσιασμός, ούτε η βεβαιότητα ότι στο τέλος θα βρει λιμάνι σίγουρο.

Δείχτε μου δρόμο να περάσω
με ήλιο με βροχή
θέλω τον κόσμο να διαβάσω
και πάλι απ’ την αρχή.

Το τραγούδι ξεχωρίζει από την αγάπη για την ζωή, την αγάπη για τον κόσμο. Αγάπη που ξεχειλίζει από τα λόγια και την μουσική του. Αν και μιλάει για το τέλος, για ένα ταξίδι που είναι χολή μαζί και ξίδι, δεν περιέχει καμιά πικρία, θλίψη, μιζέρια, θυμό ή θρήνο. Μόνο χαρά για όσα έζησε και ζει και προσδοκία για εκείνα που θα έρθουν.

Ένα τραγούδι ανοιχτό και γενναιόδωρο, αγκαλιά, που μας χωράει όλους μέσα της.

*Το τραγούδι δεν έχει δισκογραφηθεί. Οι στίχοι του τραγουδιού υπάρχουν στο βιβλίο του Ν. Γκάτσου, Όλα τα τραγούδια, που επιμελήθηκε η Α. Δημητρούκα και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

Advertisements

Tagged: , , , , , , ,

3 thoughts on “Μ. Χατζιδάκις – Ν. Γκάτσος: Το Ταξίδι

  1. hfaistiwnas 20/07/2012 στο 8:04 μμ Reply

    Ωραίο κομμάτι όντως!

  2. Redalen 20/07/2012 στο 11:46 μμ Reply

    Ποιός δεν γεύτηκε εν μέσω αναστεναγμών δακρύων πείνης οιμωγών …αυτούς τους χαρταετούς αδάμαντας και τα βλέμματα των υακίνθων; ….Την άλλη θάλασσα, την άλλη απαλοσύνη. ——–«Φθάνομε παρθένοι στα συμβάντα της ζωής. Φοβάμαι πως δεν ξέρω πως ν’ αντιμετωπίσω τον πόνο μου»(Γκάτσος —- Yourcenar) (Tαξίδι από την Ανατολή στην Δύση)

  3. Redalen 21/07/2012 στο 12:44 πμ Reply

    1. «Tην βεβαιότητά του ότι το παρελθόν είναι τόσο έγκυρο και τόσο παρόν, όσο το παρόν και ότι μπορεί να διαμορφώνεται διαρκώς» : Μου αρέσει καλή παρατήρηση, σε αρμονία με το τοπίο Γκάτσου.
    2. Με το Μετά , κρατώ επιφυλάξεις : Δεν ξέρω αν αναφέρεται σε μεταφυσική διάσταση ή στην αντιστροφή της πραγματικότητας δηλ. στο υπερρεαλιστικό Άλλο. Ένα διαφορετικό ταξίδι μέσα στο ταξίδι. Ας ελπίσουμε ότι θα έχουμε την χαρά να το ξαναδούμε, Και για τα δυο σε πρώτο χρόνο έχω επιχειρήματα..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: