Για το The Dark Knight Rises ξανά*

Η τρίτη νυχτεριδοταινία του Nolan ήταν μια από τις πλέον αναμενόμενες ταινίες της χρονιάς. Και όχι μόνο από τους συνήθεις υπόπτους, τους πιτσιρικάδες που γεμίζουν τις multiplex αίθουσες όταν παίζουν ταινίες με υπερήρωες, αλλά και από θεατές που αρέσκονται σε πιο «ενήλικες» ταινίες, οι οποίες αφηγούνται περίπλοκες ιστορίες με πολυδιάστατους χαρακτήρες και πιο δύσκολα θέματα. Ο Christopher Nolan τόσο με το Inception, όσο και με τον προηγούμενο Batman του, έχει αποδείξει ότι μπορεί να ενώνει και να ενθουσιάζει τα πιο διαφορετικά κοινά.

Πήγα στο σινεμά, όπως συνήθως πηγαίνω να δω τέτοιου είδους ταινίες: Μη περιμένοντας τίποτα.

Η εμπειρία έχει αποδείξει ότι οι υψηλές προσδοκίες πάντα διαψεύδονται. Τίποτα δεν μπορεί να είναι τόσο τέλειο και συναρπαστικό, όσο εκείνο που κατασκευάσαμε εμείς οι ίδιοι με το μυαλό μας.

Βγήκα από την αίθουσα πιστεύοντας αυτό που περιέγραψε στο σχόλιό του ο φίλος Bauer24: Το TDKR είναι καλλίτερο από το Begins και χειρότερο από το TDK.

Τα σεναριακά κενά ήταν πολλά και οι λύσεις που δόθηκαν σε διάφορα ζητήματα δεν ήταν πειστικές (πχ κατανοώ την αναγκαιότητα να απομακρυνθεί ο Alfred και να απομείνει μονώτατος ο Bruce Wayne, αλλά ο τρόπος με τον οποίο έγινε απλώς δεν έπειθε.)

Οι σκηνές δράσης ήταν μεγαλειώδεις κι εντυπωσιακές, κάποιες φορές όμως γίνονταν κουραστικές –ειδικά οι σώμα με σώμα μονομαχίες Batman και Bane, οι οποίες μου φάνηκαν εντελώς ξεπερασμένες.

Μετά το πρώτο μισάωρο η ταινία έκανε κοιλιά, έχασε τον βηματισμό της, για να τον ξαναβρεί στο τελευταίο μέρος.

Όλα αυτά είναι λίγο πολύ αντικειμενικές αδυναμίες, οι οποίες προκύπτουν από την επιθυμία του Nolan, αλλά και των θεατών, το «επικό τέλος της τριλογίας» να είναι πιο μεγάλο, πιο θορυβώδες και πιο δυνατό από το β΄.

Νομίζω πάντως ότι το στίγμα της ταινίας δεν καθορίζεται από αυτά τα στοιχεία. Ή, για να το πω διαφορετικά, νομίζω ότι αυτά δεν δικαιολογούν την διάχυτη απογοήτευση που πολλές φορές φθάνει στα όρια της απόρριψης από ορισμένους fan. Για τον απλούστατο λόγο ότι παρά αυτές τις αδυναμίες του, το TDKR είναι μια πολύ καλή ταινία.

Δεν θέλω να σταθώ στις επιμέρους προφανείς αρετές, τόσο σε τεχνικό όσο και σε δημιουργικό επίπεδο. Θα ήθελα να θίξω δύο ζητήματα που προκύπτουν από την ιστορία της ταινίας, το ήθος των ηρώων που παρουσιάζει, καθώς αυτό είναι κατά την γνώμη μου το πιο δυνατό της χαρτί. Γιατί ενώ οι άλλες ταινίες με υπερήρωες ανακυκλώνουν τα ίδια μοτίβα, ο Σκοτεινός Ιππότης του Νόλαν αγγίζει με θάρρος μεγάλα και δύσκολα θέματα.

1. Η Πολιτική της Νυχτερίδας. Καιρό είχαμε να δούμε ένα blockbuster με τόσο σαφή πολιτική τοποθέτηση. Συνήθως οι χαρτογιακάδες των στούντιο επιλέγουν να προβάλουν θολές ή ενδιάμεσες θέσεις μην τυχόν και δυσαρεστήσουν κάποια ομάδα και χάσουν κάποιο εισιτηριάκι.

Αν στην προηγούμενη ταινία ο Batman υπερασπίζεται την λογική του κόσμου απέναντι στην παράνοια του χάους που επιχειρεί να επιβάλει ο Joker, τώρα είναι ο πρόμαχος της δημιουργίας έναντι της καταστροφής που φέρνει ο Bane. Η καταστροφική δύναμη του κακού, ασχέτως με τα απώτερα κίνητρα, βρίσκει πάτημα σε ένα πολύ πραγματικό (και πολύ δικό μας) πρόβλημα: Την Κρίση.

Ο Bane, που μιλάει ακατάπαυστα, όπως ο V του Alan Moore, και ο τόνος του θυμίζει ιεροκήρυκα, μετατρέπει την αγανάκτηση των πολιτών σε οργή και μίσος εναντίον των πλουσίων και των αρχών του Gotham κι εν τέλει όλων όσων διαφωνούν μαζί του. Εγκαθιστά ένα καθεστώς τρόμου, που παραπέμπει στην περίοδο της τρομοκρατίας της Γαλλικής Επανάστασης, το οποίο ως μόνο του στόχο έχει την εκδίκηση και την καταστροφή.

Η απάντηση δηλαδή του Nolan (ο οποίος εκτός της σκηνοθεσίας, υπογράφει και το σενάριο μαζί με τον αδελφό του) στην Κρίση που βιώνουν οι πολίτες των ΗΠΑ, της Ελλάδας, αλλά και ολόκληρου του κόσμου, είναι σαφής:

Η λύση δεν είναι η τυφλή καταστροφή, γιατί έτσι δεν τιμωρούνται μόνον οι ένοχοι, δίκαιοι ή άδικοι, αλλά όλοι οι πολίτες. Άλλωστε είναι πολύ αμφίβολο αν όντως υπάρχουν αθώοι στη Gotham· υπάρχουν μόνο όσοι αναλαμβάνουν ή όχι τις ευθύνες τους. Ως λύση εν τέλει προβάλλει η δημιουργία –και αυτή ακριβώς υπερασπίζεται ο Σκοτεινός Ιππότης, ο οποίος επανεφευρίσκει τον εαυτό και την περσόνα του, περνώντας ακριβώς την ίδια δοκιμασία που πέρασε και ο Bane.

Εδώ έγκειται και η τραγωδία του θεατή (γιατί αυτή είναι η ιδιορρυθμία ταινιών όπως το The Dark Knight Returns, τραγωδία ζουν όχι μόνο οι ήρωες, αλλά και οι θεατές), καθώς βλέπουν την διάψευση των δικών τους ιδεών στο αδιέξοδο που οδηγεί η βία και η καταστροφή.

Ο θεατής στο πανί εκπροσωπείται από την Catwoman, η οποία βρίσκεται στο ενδιάμεσο χώρο ανάμεσα στον Batman και τον Bane και καλείται συνεχώς να επιλέγει μεταξύ μηδενισμού και δημιουργίας. Στην αρχή γοητεύεται από το κήρυγμα του Bane. Στο τέλος όμως ξεπερνάει τον εαυτό της επιλέγοντας να μην εγκαταλείψει τον Batman και βέβαια την Gotham. Αυτός είναι ο κόσμος της.

2. Η Μεταφυσική του Batman. Η χρησιμοποίηση βιβλικών συμβόλων, ιστοριών, παραβολών από τους δημιουργούς των υπερηρώων είναι παλιά υπόθεση. Ο Superman, για να αναφέρω ένα πασίγνωστο παράδειγμα, έρχεται στον κόσμο μας ως άλλος Μωυσής. Όλοι οι υπερήρωες αναλαμβάνουν ως έργο τους την σωτηρία του κόσμου κι έτσι καθίστανται ένα είδος μεσσία.

Ο Nolan χρησιμοποιεί αυτό το μοτίβο στην ταινία του. Το θέμα του άλλωστε ενδείκνυται: Ο Batman δεν είναι μεταλλαγμένος, ούτε εξωγήινος· δεν έχει μεταφυσικές δυνάμεις, ούτε κάποιο ανεξήγητο χάρισμα. Είναι ένας άνθρωπος όπως εγώ κι εσύ που καθοδηγείται από τις εμμονές και τις ενοχές του. Όντας ο πιο ανθρώπινος υπερήρωας είναι και ο πιο τραγικός και μαζί ο πιο κατάλληλος για να ζήσει το πάθος και την ανάσταση.

Έτσι στην ταινία ο Bruce Wayne εγκαταλείπεται από τους φίλους του, καταδικάζεται από μια άδικη δίκη, δεν πεθαίνει αλλά θάβεται, και με την δύναμη που αντλεί από μέσα του βγαίνει στο φως, ανασταίνεται και νικάει το κακό και τους εχθρούς του.

Ο Batman έχει το ίδιο ερώτημα με τον θεατή:

Γιατί να πρέπει να σωθεί αυτός ειδικά ο κόσμος;

Είναι ο Πειρασμός του Κατακλυσμού, και ο Batman απαντά με τρόπο πολύ παρόμοιο με εκείνον του Θεού, καθώς βγάζει από το ερώτημα το πρέπει και προκρίνει το υπάρχειν. Έχοντας οικειωθεί το μηδέν στο πηγάδι, αφήνει τον πέρα από την γέφυρα Παλαιό Κόσμο του διαχωρισμού καλού-κακού να πνιγεί στις αντιφάσεις του πυροβολώντας τον Robin και τα ορφανά.

Στο τέλος πιάνουμε τον εαυτό μας να παθιάζεται για μια ακόμα φορά με την ίδια αρχαία ιστορία. Όσο κι αν αλλάζουν οι καιροί, όσο κι αν προοδεύει η επιστήμη και ο πολιτισμός, οι βαθιές, καταγωγικές μας ανάγκες παραμένουν ίδιες κι απαράλλαχτες.

Πολλά μπορούμε να πούμε γι’ αυτό βέβαια. Σκέφτομαι πρόχειρα: Αν τις αποδεχόμασταν και τις αγκαλιάζαμε, ίσως να ήμασταν λίγο πιο ευτυχισμένοι.

———

*To κείμενο γράφτηκε με τον φίλο Ν. Καλαποθάκο.

Advertisements

Tagged: , , , , , , ,

2 thoughts on “Για το The Dark Knight Rises ξανά*

  1. Belbo 31/08/2012 στο 9:55 μμ Reply

    Φώτη, πολυ ενδιαφέροντα σχόλια και αναφορές!

  2. CineTV-world (@CineTVworld) 02/09/2012 στο 4:54 μμ Reply

    Κατά τη γνώμη μου είναι μια αρκετά καλή ταινία και μέχρι εκεί.
    Τώρα για την πολιτική και την μεταφυσική που αναφέρεις… Ο Batman είναι ο πλούσιος που έσωσε τον κόσμο απ΄την καταστροφή (μπορεί να πτώχευσε, αλλά χωρίς την τεχνολογία που του πρόσφεραν τα χρήματά του δεν θα είχε καταφέρει απολύτως τίποτα)… και σαν χαρακτήρας είναι πολύ πιο απόμακρος απ΄τον πολύ πιο καθημερινό (μεταλλαγμένο) Peter Parker… Δεν θα συναντήσεις στο δρόμο έναν Bruce Wayne, έναν (μη μεταλλαγμένο) Peter Parker όμως…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: