Το χαμένο νόημα

Ας το παραδεχτούμε:

Το να μπουκάρει ένας νεαρός σε ένα σχολείο και να αρχίσει να πυροβολεί αδιακρίτως τους μαθητές είναι ένα εντελώς καινούργιο φαινόμενο. Καινούργιο σαν τα διαστημικά ταξίδια, την διαδικτυακή πλοήγηση ή την κλωνοποίηση -σε προηγούμενες ιστορικές περιόδους, σε παλιότερα πολιτισμικά παραδείγματα, δεν συναντάμε κάτι ανάλογο. τότε οι μαζικοί θάνατοι οφείλονταν σε μαζικές ασθένειες ή φυσικές καταστροφές. Τώρα, που ο άνθρωπος με την επιστήμη κατάφερε να περιορίσει τις απώλειες από τους λοιμούς και τους καταποντισμούς, καλύπτει ο ίδιος το «κενό» που δημιουργήθηκε. Έτσι εφευρέθηκαν τα όπλα μαζικής καταστροφής και οι μαζικοί δολοφόνοι.

Οι ειδικοί που καταπιάνοναι με την μελέτη αναλόγων περιπτώσεων με αυτή του Connecticut βρίσκουν πολύ πιο βαθύτερα και πολύ πιο πολύπλοκα και καταγωγικά αίτια από εκείνα που φανταζόμαστε ή που προβάλουν τα Μέσα και οι πολιτικοί. Σίγουρα, η ανεξέλεγκτη οπλοκατοχή και οπλοχρησία που υπάρχει στις ΗΠΑ, δημιουργεί ένα πλαίσιο ασυδοσίας και διευκολύνει τους πιθανούς δράστες, αλλά δεν φταίει μόνο αυτό. Άλλωστε πολύ πρόσφατα και η Νορβηγία έζησε μια ανάλογη συμφορά, χώρα πολύ διαφορετική από την Αμερική. Η Νορβηγία, που ως σκανδιναβική χώρα αποτελεί λίγο-πολύ υπόδειγμα οργάνωσης του βίου για όλες τις μετανεωτερικές κοινωνίες -και για την δική μας.

.

Τα σκέφτομαι όλα αυτά περπατώντας παραμονές Χριστουγέννων στην Αθήνα του 2012.

Τα σπίτια, τα καταστήματα, οι δρόμοι και οι πλατείες έχουν πλέον στολιστεί, αλλά τίποτα το εορταστικό δεν υπάρχει στην ατμόσφαιρα. Οι φετεινές γιορτές μοιάζουν σαν ένα καταναγκασμό, που αναβάλαμε όσο ήταν δυνατόν, και τελικά τον εκπληρώσαμε για το χατήρι των παιδιών ή την ρουτίνα των ημερών. Τίποτα δεν θυμίζει την περασμένη εποχή της ψευδοαφθονίας, που αναζητούσαμε αφορμές για να ξεσαλώσουμε.

Όμως άλλο γιορτή και άλλο ξεσάλωμα – όπως άλλο one night stand και άλλο έρωτας.

Η γιορτή σου υπενθυμίζει ποιος είσαι, πού εισαι, με ποιούς είσαι και πού πάτε. Στο ξεσάλωμα χάνεσαι από τον εαυτό σου και τους άλλους, ξεχνάς και αποφεύγεις αυτό που είσαι, το εκεί που είσαι, εκείνους που είστε μαζί.

Νομίζω λοιπόν ότι δεν φταίει μόνο η Κρίση που δεν γιορτάζουμε. Η συγκυρία μπορεί να είναι δύσκολη, η κατάσταση μπορεί να είναι θλιβερή, αλλά αυτά δεν έχουν να κάνουν με την ουσία του εορτασμού, ο οποίος αποτελεί πραγματική ανθρώπινη ανάγκη.

Νομίζω ότι ο βίος μας είχε καταστεί ανεόρταστος, μίζερος και σιωπηλός εδώ και χρόνια.

.

Από την Αναγέννηση και δώθε ο κόσμος σταδιακά αποϊεροποιείται, τα πράγματα γύρω μας απομαγεύονται. Η ιδέα ήταν απλή: Αφαιρώντας την μεταφυσική προοπτική του κόσμου, αυτός θα γίνει πιο ανθρώπινος, αλλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Ο Θεός μπορεί να εξορίστηκε και να καταργήθηκε και οι άνθρωποι να ανεβήκαμε στον θρόνο Του, αλλά αυτό δεν κατέστησε πιο ακριβή την ύπαρξή μας. Το αντίθετο μάλιστα: Μας έχει γίνει πιο εύκολο να αλληλοεξοντωνόμαστε εν ονόματι όλων των υπέροχων ανθρωπιστικών ιδεωδών.

Γι’ αυτό και αναρωτιέμαι μήπως τελικά ο Θεός δεν ήταν ένας τύραννος ή μόνο ένας τύραννος, αλλά και μια δυνατότητα του ανθρώπου, ένας στόχος και μαζί το όριο, που όποιος το άγγιζε, διέπραττε ύβρι. Και μήπως η ιερότητα δεν υπήρχε απλώς για να καθιστά ταμπού πράγματα και πράξεις, αλλά και για να νοηματοδοτεί.

Η παρουσία του Θεού καθιστά αυτομάτως αυτονόητο τον εορτασμό και στις πιο σκληρές συνθήκες κι από την άλλη αδιανόητη την μαζική δολοφονία. Αντιθέτως, η απουσία του θέτει αμέσως το απλό πλην ζόρικο ερώτημα:

Γιατί;

Γιατί υπάρχω;

Γιατί να μην υπάρχω;

Γιατί να προσπαθώ;

Γιατί να μην προσπαθώ;

Γιατί να υπάρχεις;

Γιατί να είμαι καλός;

.

«Χωρίς Θεό όλα επιτρέπονται», έγραψε ο Ντοστογιέφσκι και μεις σήμερα ζούμε την σκοτεινή του προφητεία.

Tagged: , , , , ,

5 thoughts on “Το χαμένο νόημα

  1. hfaistiwnas 18/12/2012 στο 9:55 πμ Reply

    Μας λείπει η πίστη λες ε;

    • fvasileiou 18/12/2012 στο 5:07 μμ Reply

      Μας λείπει, ναι. Και μάλιστα σε όλα.

  2. ♔DƦάɱα QuƎeи ♔ 18/12/2012 στο 2:57 μμ Reply

    Ο Saul Bellow είχε πει πως ο άνθρωπος αξίζει όσο αυτό που αγαπάει. Στην κοινωνία του 2012, χωρίς να περιοριστούμε σε φυσικά όρια, ο κόσμος αυτό που αγαπά είναι το χρήμα, στηριζόμενος στην λογική του «ότι πληρώσεις παίρνεις». Αγαπά το χρήμα και πασχίζει να το αποκτά, για να «παίρνει» καλύτερη μόρφωση, καλύτερη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, για να εξασφαλίζει γενικότερα ένα καλύτερο βιoτικό επίπεδο.
    Δεν ξέρω λοιπόν αν τελικά μας λείπει η πίστη ή αν κατ’ επιλογή την παρατήσαμε. Ξεφύγαμε απ’ τα πλαίσια του θεού για να μην χρειαστεί να «δίνουμε εξηγήσεις» για τις πράξεις μας.
    Αυτό που με φοβίζει εμένα είναι ότι πλέον υπάρχουμε σαν νούμερα. Μιας καταγραφής, ενός χρέους, μιας τράπεζας, κτλ. Ακυρώνεται συνεχώς η ατομικότητα του ανθρώπου σε μια προσπάθεια μαζοποίησης την οποία παθητικά δεχόμαστε.
    Ήταν θλιβερό αυτό που έγινε στην Αμερική προς θεού χάθηκαν άδικα ανθρώπινες ζωές πριν καλά καλά αρχίσουν, μιλάμε για μικρά παιδιά, αλλά αφού όμως διοχευτεύσαμε την ενέργεια μας στο να εισάγουμε σε έναν ψηφιακό κόσμο τις ακριβεις οδηγίες του πως να σκοτώνεις (γιατί υπάρχουν χιλιάδες παιχνίδια υπολογιστή που για να ανέβεις level πρέπει να σκοτώσεις όλους τους αντιπάλους σου κτλ), αφού ακόμα και στα κινούμενα σχέδια η βία παρουσιάζεται ως κάτι αυτονόητο, δεν ήταν λογικό και επόμενο πως θα συμβούν και τέτοια περιστατικά; Εμείς δημιουργούμε το κάθε τι με τις επιλογές μας. Το κάθε ανθρώπινο ον συμβάλλει στο να διαμορφώνεται η κοινωνία.
    Τα αίτια όπως πολύ σωστά αναφέρεις και στο κείμενο σου είναι πολύ βαθύτερα απ’ αυτά που εντοπίζουν και παρουσιάζουν τα media. Όπως και να ‘χει νομίζω πως κάτι τέτοιες στιγμές όλοι κατανοούμε την αποφθεγματική φράση «ο εχθρός του ανθρώπου είναι ο άνθρωπος».
    Πολύ καλή ανάρτηση. Καλό σου απόγευμα!🙂

    • fvasileiou 18/12/2012 στο 5:06 μμ Reply

      Ξέρεις, δεν με πείθει και πολύ το επιχείρημα ότι περιστατικά σαν του Κονέκτικατ οφείλονται στις βίαιες τηλεοπτικές σειρές, τα φιλμ ή τα videogames. Η βία πάντα απεικονιζόταν και παιζόταν και τα πράγματα δεν εξελίσσονται γραμμικά σε επίπεδο συνείδησης και πράξης.
      Αυτό που με απασχολεί περισσότερο είναι η αξία που δίνει στον άνθρωπο -τον κάθε άνθρωπο, όχι σαν φορέα δικαιωμάτων, υποχρεώσεων ή ιδιαιτεροτήτων, αλλά ως ύπαρξη- ο πολιτισμός μας. Γιατί, καθώς φαίνεται, είναι άλλο πράγμα να σέβεσαι το δικαίωμα ή την ιδιαιτερότητα ενός ανθρώπου και εντελώς άλλο να σέβεσαι τον ίδιο τον άνθρωπο.
      Και βέβαια κατά πόσο αναγνωρίζουμε αξία εμείς οι ίδιοι στους εαυτούς μας, γιατί από εκεί ξεκινάνε όλα.

  3. Mitsakos Faz 21/12/2012 στο 1:32 μμ Reply

    Καταρχήν συγχαρητήρια για το blog σου.
    Η πίστη (κάθε είδους, εδώ η άκριτη και ηθελημένη «υποταγή» σε μία «ανώτερη» ιδέα, αντίληψη, πράγμα, άνθρωπο) ακουμπάει α) στο μέγεθος έλλειψης της ανθρώπινης δυνατότητας να δώσει πειστικές (επαληθευμένες πρακτικά) εξηγήσεις για τον εαυτό του και το περιβάλλον του.
    Στη πορεία της ανθρώπινης περιπέτειας είναι φυσικό να παρεξηγούμε την συνεχή μείωση αυτής της έλλειψης αφού αιώνες εξέλιξης «απέδειξαν» ότι δεν είναι μια πορεία γραμμική αλλά με σκαμπανεβάσματα. β) το αρχέγονο συναίσθημα του φόβου. Πραγματικά η θεϊκή αποκαθήλωση έχει ξεκινήσει προ πολλού σε αυτό που λέμε.. μέση πλανητική συνείδηση αλλά είναι μια διαδικασία που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πότε θα ολοκληρωθεί και πως θα έχουν διαμορφωθεί τότε οι…ψυχικές και κοινωνικές ισορροπίες. Στο μεταξύ… τα ηθικά και φιλοσοφικά κενά που γεννιούνται είναι βέβαια σημαντικά και ίσως επηρεάζουν ακόμα πιο έντονα τις όποιες υπαρξιακές αγωνίες αλλά:
    «η παρουσία του θεού» όταν υπήρξε κυρίαρχη μην ξεχνάμε ότι διανοήθηκε και εκτέλεσε (με βάση το τότε τεχνολογικό επίπεδο) απίστευτα αιματηρές μαζικές και ατομικές δολοφονίες ενώ ακόμα και σήμερα μπροστά από τα οικονομικά συμφέροντα που κινούν δολοφονικούς πολέμους μικρής και μεγάλης έκτασης
    βρίσκονται πιστοί κάποιου θεού. Ο θεός δεν πέθανε, αργοπεθαίνει φυσικά όπως κάθε μικρό ή μεγάλο ψέμα επινοήθηκε από ανθρώπινα μυαλά και δεν νοηματοδοτεί απλά δίνει ένα μεταφυσικό περιεχόμενο στις παράλογες δοξασίες που τον περιβάλλουν. Στα πραγματικά ζόρικα ερωτήματα σου -στο τέλος του κειμένου-
    πολύ φοβάμαι ότι δεν θα δώσουν τις οριστικές απαντήσεις οι δικές μας γενιές, ακόμα και αν φαίνεται ότι αρχίζουν να τις ψελλίζουν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: