Ο αρχαίος διχασμός

«Ο άνθρωπος είναι πνεύμα», αποφαίνεται ως γνήσιος προτεστάντης στην πρώτη κιόλας αράδα του έργου του περί απελπισίας ο Σ. Κίρκεγκωρ. Και συνεχίζει:

«Αλλά τι είναι πνεύμα; Είναι το Εγώ».

Η απορία που δημιουργείται (ειδικά στην καθ’ ημάς ορθόδοξη παράδοση) είναι εύλογη: Και το σώμα; Το σώμα δεν είναι, δεν συγκροτεί το Εγώ;

Λίγες αράδες πιο κάτω ο μεγάλος Δανός αποφαίνεται ότι:

«Ο άνθρωπος είναι μια σύνθεση απείρου και περατού, χρονικού και αχρόνου, ελευθερίας και αναγκαιότητας, εν ολίγοις μια σύνθεση»

και μέσα σε αυτό το περατό, το χρονικό, την αναγκαιότητα, μπορεί ο καθένας μας να αναγνωρίσει (και) το σώμα του.

Ο Κίρκεγκωρ υποστηρίζει πως η απελπισία οφείλεται σε αυτόν τον αρχαίο διχασμό, την αδυναμία του ανθρώπου να πετύχει ακριβώς αυτή την σύνθεση. Ή, για να το πούμε και θετικά: Αν ο άνθρωπος καταφέρει να συνθέσει τα αντικρουόμενα στοιχεία της φύσης του, αν το εγώ του γίνει ένα αρμονικό (κατά το δυνατόν, βεβαίως) σύμπλεγμα άπειρου και περατού, χρονικού και αχρόνου, ελευθερίας και αναγκαιότητας, σωματικότητας και πνευματικότητας εντέλει, τότε θα νιώσει ευτυχισμένος. Οτιδήποτε άλλο τον κάνει να νιώθει λιγότερο, περισσότερο, συνειδητά ή ανεπίγνωστα μισός, λειψός ανάπηρος.

Όλα αυτά ακούγονται ωραία. Και θα μπορούσαν ίσως να επιστρατευτούν στιχάκια μελαγχολικών τραγουδοποιών ή τσιτάτα ευπώλητων συγγραφέων για να τα στηρίξουν. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι καθόλου ωραία. Στην πραγματικότητα αυτός ο διχασμός, η ανάγκη για σύνθεση, υπονοούν το μεγάλο έλλειμμα που υπάρχει στον μέσα άνθρωπο· τον μεγάλο πόλεμο που διεξάγεται ανάμεσα σε αυτά ακριβώς τα στοιχεία: το άπειρο και το περατό, το χρονικό και το άχρονο κτλ.

Και είναι μάχη άδηλη, πλην οδυνηρή –θύματά της, καταθλιπτικοί, ανικανοποίητοι, δυστυχισμένοι κτλ, κυκλοφορούν γύρω μας. Μια μάχη επική, η επικότερη όλων, καθώς δεν τραγουδήθηκε απλώς από καλλιτέχνες και ποιητές, αλλά της αφιερώθηκαν ολόκληρα φιλοσοφικά συστήματα και, βεβαίως, οι θρησκείες.

Είναι όμως και μια μάχη παλιομοδίτικη.
Γιατί τι σχέση έχει ο άνθρωπος που τρωγόταν με τα σπλάχνα του με τον μετανεωτερικό coolάνθρωπο, που μόνο στόχο έχει να «περνάει καλά» και να «τά ‘χει καλά με τον εαυτό του»;

Παραδομένος σε μια ανενοχική, αυθόρμητη απόλαυση, μακριά από τις ευθύνες και τις υποχρεώσεις που απαιτούσαν οι παραδοσιακές κοινότητες, ο σημερινός άνθρωπος λίγη ή καθόλου σχέση έχει με εκείνον που αναφέρεται και περιγράφει ο Κίρκεγκωρ και οι σύγχρονοί του ή παλαιότεροι διανοητές.

Και βέβαια, αυτό δεν είναι κακό ή επιλήψιμο –ποιος δεν θέλει να περνάει καλά; Και οπωσδήποτε δεν δικαιούται κανένας να εγκαλεί τον οποιονδήποτε για τον τρόπο ζωής που επιλέγει. Περισσότερο: Κανένας μας δεν δικαιούται να αναγάγει σε γενικές παθογένειες τις (και) προσωπικές του επιλογές και έπειτα να καθιστά εαυτόν τιμητή.

Όμως όσο περνάν τα χρόνια κι αποκτώ μεγαλύτερη πείρα του εαυτού μου και του κόσμου και καθώς η απόσταση της καθημερινότητας που ζω από τα διαβάσματα και –ας το προσθέσω– του μέσα μου εαυτού μεγαλώνει, αμφιβάλλω όλο και περισσότερο, αν η παράδοση στην επιταγή «να περνάμε καλά» ή η άνευ όρων αποδοχή του εαυτού μας δίνει νόημα. Και δεν εννοώ αν νοηματοδοτεί ολόκληρη την ζωή μας, αλλά αν έστω φωτίζει την κάθε μικρή στιγμή, το κάθε μικρό παρόν. Φοβάμαι ότι ο αρχαίος διχασμός του ανθρώπου δεν έχει δώσει την θέση του σε μια νέα σύνθεση, αλλά ότι σκεπάστηκε όπως-όπως με την εκτόξευση των ρυθμών της ζωής και το καταναλωτικό πάρε-δώσε.

Αναρωτιέμαι με άλλα λόγια αν πράγματι περνάμε καλά ή αν μηχανικά υπακούμε σε ένα πρότυπο συμπεριφοράς, που διαμορφώθηκε / επιβλήθηκε / ίπταται –δεν με ενδιαφέρει τώρα. Αν δηλαδή βγήκαμε όλοι στην ρούγα φορώντας την καινούργια μας φορεσιά και παρελαύνουμε μηχανικά, κατατονικά, περιμένοντας το παιδάκι που θα φωνάξει:

«Μα είστε όλοι σας γυμνοί».

Tagged: , , ,

4 thoughts on “Ο αρχαίος διχασμός

  1. γρηγόρης στ. 20/12/2012 στο 2:38 μμ Reply

    Αρκεί να έχουμε τη διάθεση και τα αυτιά καθαρά για ν’ ακούσουμε το παιδάκι, αλλά μάλλον προτιμάμε να μας χειροκροτά χωρίς να μιλά.

    • fvasileiou 20/12/2012 στο 5:21 μμ Reply

      Το κακό είναι ότι τυφλώνουμε τα παιδιάκια μας για να βλέπουν ό,τι κι εμείς….

  2. Evi Voulgaraki 21/12/2012 στο 9:21 πμ Reply

    Πολύ ενδιαφέρον κείμενο Φώτη. Είμαστε λειψοί. Έχει αλήθεια αυτή η επίγνωση, και έχει και ομορφιά αν δεν συνοδεύεται από ενοχικότητα, αλλά από ρεαλισμό… [Και χαίρομαι που σε γνωρίζω από τα κείμενά σου].

    • fvasileiou 02/01/2013 στο 3:33 μμ Reply

      Η ενοχή είναι μια πολλή ενδιαφέρουσα παράμετρος. Την προσπέρασα χωρίς ενοχές, γιατί είναι ένα θέμα που με προβληματίζει τον τελευταίο καιρό και θα ήθελα να γράψω κάτι μόνο γι’ αυτό.

      Να τα λέμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: