Για την παράδοση (Νίκος Ξυδάκης – Θανάσης Παπακωνσταντίνου)

Φαίνεται ότι δύσκολα θα υπάρξει γενιά που δεν θα την απασχολήσει το ζήτημα της παράδοσης και της σχέσης μας με την Δύση και την Ανατολή –θέματα, που ουσιαστικά είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος, αφού η σχέση μας με την Δύση δεν είναι θέμα πολιτικών αποφάσεων, οικονομικών συγκυριών και συσχετισμού δυνάμεων, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με την Τουρκία, αλλά βαθύ καταγωγικό ζήτημα και πρόβλημα υπαρξιακό για όλους μας.

Επαναπροσδιορίζοντας κάθε φορά την σχέση μας με την παράδοση επαναπροσδιορίζουμε τον εαυτό μας και ταυτοχρόνως την θέση μας στον κόσμο. Που θα πει: Ανανεωνόμαστε και ανατροφοδοτούμαστε με έμπνευση και δύναμη για να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες και την μιζέρια που η κάθε εποχή κουβαλάει –αναπαρθένευση θα το ονόμαζε ο Ελύτης.

Είναι βέβαια αλήθεια ότι στις μέρες μας δεν πολυσυζητάμε για δύσκολα και περίπλοκα προβλήματα όπως αυτά. Όλα αίφνης γίνανε γραμμικά και απλά: Κόβουμε από εδώ, ράβουμε εκεί, δημιουργούμε πρωτογενές πλεόνασμα· στριμώχνουμε κάτι στα δεξιά, ξεφορτώνουμε κάτι από τ’ αριστερά, λύνουμε το πρόβλημα της Παιδείας. Η αναρώτηση, ο στοχασμός και ο σχεδιασμός λοιδορήθηκαν και εξοστρακίστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες. Δεν ξέρω αν γι’ αυτό φταίει η κουλτούρα του διαδικτύου, που μας κάνει όλους πιο βιαστικούς και πιο επιφανειακούς, η επιβολή του lifestyle σε όλες τις πτυχές του βίου μας, που αποστρέφεται την διαδικασία της σκέψης, καθότι προκαλεί ρυτίδες ή οι δημοφιλείς στους πολιτικούς και δημοσιογραφικούς κύκλους λογικές των μονοδρόμων, που μας κάνουν να μην αμφιβάλουμε για την ρότα που ακολουθούμε, αλλά να αναλωνόμαστε στην επιλογή καπετάνιου.

Όποια κι αν είναι η αιτία, το ζήτημα της παράδοσης (και της αυτοεικόνας μας και της θέσης μας στον κόσμο) θεωρείται λυμένο και όλοι εκείνοι που παίζουν μεγάλο ρόλο στα δημόσια πράγματα (πολιτικά, πολιτιστικά, επιστημονικά κτλ) δεν φαίνεται διατεθειμένοι να το αγγίξουν. Καίει, όπως τα κάρβουνα. Οπότε, αν στριμωχτούν, καταφεύγουν σε τσιτάτα και αφορισμούς, που θα μαζέψουν λάικ στα κοινωνικά δίκτυα από τους φίλους και θα συγκεντρώσουν την προσοχή των δημοσιογράφων της πρωινής ζώνης και του διαδικτύου.

Ευτυχώς βέβαια που σε κάθε εποχή υπάρχουν κι εκείνοι που, όχι μόνο το θέτουν με πολύ ουσιαστικό τρόπο, αλλά επιχειρούν να το απαντήσουν.

1978, η Μεταπολίτευση κορυφωνόταν πλησιάζοντας στο τέλος της, καμπάνες, φαβορίτες, ζιβάγκο, φεστιβάλ πολιτικών νεολαιών και γήπεδα γεμάτα από παλλόμενα πλήθη, που πίστευαν ότι με το τραγούδι τους θα αλλάξουν τον κόσμο. Τότε από το πουθενά ξεπετάχτηκε Η εκδίκηση της γυφτιάς, ο δίσκος του Ν. Ξυδάκη και του Μ. Ρασούλη, που γύριζε επιδεικτικά την πλάτη σε όλη την μεταπολιτευτική κουλτούρα αναδεικνύοντας κάτι ενθαδικό και περιφρονημένο. Έναν λαϊκό πολιτισμό της γειτονιάς και του καφενείου, του τζουκ-μποξ και της λουλουδάτης ρόμπας, που οι «μεγάλοι» προτιμούσαν να αγνοούν. Οι στίχοι του Ρασούλη, που ανενοχικά μιλούσαν για την ομορφιά της καθημερινής μικροχαράς, χωρίς να καταγγέλλει ταυτόχρονα και τον διεθνή ιμπεριαλισμό και εξωστρεφείς μουσικές του Ξυδάκη, δημιούργησαν μια νέα εσωτερικότητα. Βοήθησαν τους νέους της εποχής να εκφραστούν μέσα από ένα τραγούδι που δεν βάραινε από ιδεολογήματα και κομματικά πρέπει.

Ξυδάκης και Ρασούλης επανήλθαν την επόμενη χρονιά με τα Δήθεν, που πατάνε στους ίδιους δρόμους στιχουργικά και μουσικά, αλλά 4 χρόνια αργότερα, ο συνθέτης πραγματοποίησε έστριψε το τιμόνι προς τα μέσα. Δεν απαρνήθηκε τους ρυθμούς και την μελωδικότητα της Ανατολής, αλλά τους εσωτερίκευσε περισσότερο –κάθε δίσκος του από το Πρώτο βράδυ στην Αθήνα και μετά είναι λιγότερο μαζικός, περισσότερο ψιθυριστός, πιο προσωπικός. Η Μεταπολίτευση είχε πεθάνει και ο δημιουργός αναζήτησε σε άλλη βάση την επαφή με την παράδοση, που ήταν ταυτοχρόνως και επαφή με τον εαυτό του.

Κάπου εκεί που σταματά ο Ξυδάκης, νιώθω ότι αρχίζει ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου. Ο ίδιος ορίζει την σχέση του με την παράδοση νοσταλγική: Η παράδοση είναι ο γλυκός τόπος που καταφεύγει, όταν όλοι οι άλλοι τον έχουν διώξει και δεν έχει πού αλλού να πάει. Όμως δεν σταματάει σε αυτή την επίσκεψη. Άλλωστε αν η σχέση του εξαντλούνταν με μια επιστροφή στην μήτρα, δεν θα μας αφορούσε ιδιαίτερα.

Ο Παπακωνσταντίνου ξαναδιαβάζει την παράδοση, την ανανοηματοδοτεί, την επαναπροσδιορίζει και επαναπροσδιορίζεται μέσω αυτής. Οι στίχοι του, οι μουσικές, οι ενορχηστρώσεις, ακόμα-ακόμα και οι παραστάσεις του, η σκηνική του παρουσία, ο τρόπος που τραγουδάει, και παίζει, αντλούν από το βαθύ πηγάδι του τόπου του. Αν ο ίδιος είναι τόσο ξεχωριστός δημιουργός, το οφείλει στην ξεχωριστή σχέση που έχει με την παράδοση. Κι αν έχει μια θέση στην διεθνή μουσική σκηνή, την έχει εξαιτίας ακριβώς αυτής της σχέσης. Κι αν αγγίζει κάτι πολύ καλά κρυμμένο μέσα μας, το αγγίζει μέσω της σχέσης του με την παράδοση – γιατί η παράδοση άγγιξε κάτι καλά κρυμμένο μέσα του.

Tagged: , , , ,

4 thoughts on “Για την παράδοση (Νίκος Ξυδάκης – Θανάσης Παπακωνσταντίνου)

  1. Δύτης των νιπτήρων 07/10/2013 στο 7:58 μμ Reply

    Είχα πετύχει κάποτε τον Σαββόπουλο και τον είχα ρωτήσει, σε ποιον απευθύνεται το «Τραγούδι» από το Βρώμικο Ψωμί. Σκέφτηκε λίγο, μου απάντησε «στην Αριστερά». Εγώ είχα όμως πάντα την ιδέα, ότι απευθύνεται στην Παράδοση.
    Στόπα και / το εξηνταέξι / ένα βράδυ βροχερό (…) δίχως το δικό μου φόρο / είσαι στείρα και μουγγή, και τα λοιπά.

    • fvasileiou 07/10/2013 στο 8:05 μμ Reply

      Αγγίζεις το θέμα, που απέφυγα: Ο Σαββό εκτός των άλλων είναι και ο κρίκος ανάμεσα στον Ξυδάκη (παραγωγός του) και τον Παπακών (τραγουδιστής του)🙂

  2. γρηγόρης στ. 07/10/2013 στο 10:52 μμ Reply

    Το ’78, Φώτη, κι επακολούθησε ότι επακολουθεί. Σήμερα;

    • fvasileiou 07/10/2013 στο 11:24 μμ Reply

      Θανάσης Παπακωνσταντίνου, Αγγελάκας -πάλι καλά, αν σκεφτούμε το τέλμα που ζούμε…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: