Μυρωδιές

Τα Ευαγγέλια είναι γεμάτα μυρωδιές:

Από την αποφορά του νεκρού Λάζαρου ως το μύρο που άλειψε η αμαρτωλή τα πόδια του Ιησού, οι οσμές πάνε κι έρχονται. Και δεν είναι μυρωδιές ουράνιες και παραδείσιες, αλλά καθημερινές, ανθρώπινες, χθαμαλές. Έτσι, και από αυτή την πλευρά, της όσφρησης, ο καθημερινός, ο αδύναμος άνθρωπος, ο ταπεινός, ο εξαθλιωμένος, ο άρρωστος σωματικά ή ψυχικά εισβάλλει στο προσκήνιο μέσω των Ευαγγελίων.

Η συνέχεια ήταν ανάλογη.

Οι Βίοι των αγίων δεν χάνουν ευκαιρία να μας μεταφέρουν τις μυρωδιές της εποχής και των ηρώων τους: Ο Συμεών ο Στυλίτης πριν ανέβει στην κολώνα ασκήτευε σ’ ένα κοινόβιο. Εκεί έδεσε το κορμί του τόσο σφιχτά με μια τριχιά, ώστε σύντομα η σάρκα του άρχισε να σαπίζει και να βρωμάει τόσο πολύ, που οι συμμοναστές του διαμαρτυρήθηκαν στον ηγούμενο. Χωρίς πολλές λεπτομέρειες, αλλά με σαφήνεια, ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός αναφέρεται στην δυσάρεστη οσμή της αδελφής του Γοργονίας στον Επιτάφιο που έγραψε στην μνήμη της, εξαιτίας της μακράς αποχής από το λουτρό. Ο Μακάριος ο Ρωμαίος χρησιμοποίησε τον απόπατο ως οδό διαφυγής από τον κόσμο το βράδυ του γάμου του.

Αν όλα αυτά συγκριθούν με των κόσμο των αρχαίων μυθιστορημάτων, όπου ευγενικοί νέοι και νέες (ή νέοι πάλι…), πανέμορφοι και υγιείς, ερωτεύονταν σε ευωδιαστούς κήπους για να περιπλανηθούν έπειτα σε μια Μεσόγειο εξιδανικευμένη, πολύχρωμη και οπωσδήποτε άοσμη, αν όχι μοσχοβολούσα, ή ακόμα-ακόμα με κείμενα, όπως ο Βίος του Πλωτίνου, που το σώμα, οι λειτουργίες του και φυσικά οι μυρωδιές του, είναι πλήρως αποκλεισμένα και δεν θεωρούνται μέρος της ταυτότητας του ανθρώπου, η διαφορά, το καινούργιο που κομίζει ο αρχαίος Χριστιανισμός, καθίσταται σαφέστερο.

Ο χριστιανός της εποχής εκείνης, όπως παρατηρεί η Susan Ashbrook Harvey (Scenting Salvation. Ancient Christianity and the olfactory imagination, Los Angeles, Berkeley, London 2006) απέκτησε μια (αυτο)συνειδησία της πολιτισμικής του κληρονομιάς, την έφερε στο κέντρο της προσοχής και της μελέτης του, την εναγκαλίστηκε σφιχτά, αλλάζοντάς την όπου χρειαζόταν, για να έρθει πιο κοντά στις δικές του αγωνίες. Αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει και τις μυρωδιές, αλλά πάνω απ’ όλα, το σώμα.

Γιατί στην χριστιανική λογοτεχνία της ύστερης αρχαιότητας το σώμα δεν εξιδανικεύεται, όπως στα αρχαία μυθιστορήματα, ούτε εξορίζεται, όπως στον πλατωνισμό του Πλωτίνου, αλλά είναι συνεχώς παρόν.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σχέση του αρχαίου χριστιανού με το σώμα του είναι δύσκολη, αλλά το σώμα του είναι εκεί, πανταχού παρόν, εμπόδιο και μέσον ταυτόχρονα για την επίτευξη των στόχων του. Ο αγώνας του ασκητή με τους δαίμονες, δεν είναι παρά αγώνας με τις ανάγκες του σώματός του και την θέλησή του, την πείνα, την δίψα, την κακουχία, την ερωτική στέρηση. Έτσι όμως το σώμα του καθίσταται αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητάς του, κομμάτι της μοναδικότητας, της ιδιοπροσωπίας του αν θέλετε. Η λατρεία των λειψάνων, η φροντίδα του νεκρού, που πλέον δεν καίγεται, δεν εξαφανίζεται, ακριβώς αυτό μαρτυρά: Το μεταμορφωμένο, αγιασμένο ανθρώπινο σώμα, κάθε τεμάχιο, κάθε σπόνδυλος ή χόνδρος του είναι ο άγιος. Και βέβαια δεν ανήκει πλέον στον ίδιο, αλλά στην κοινότητα – αυτό ακριβώς που ήθελε να αποφύγει ο Μέγας Αντώνιος, όταν ζήτησε από τους μαθητές του να τον θάψουν σε μυστική τοποθεσία.

.

Σήμερα η σχέση των ανθρώπων με το σώμα τους είναι πιο στενή από οποιοδήποτε άλλο ιστορικό προηγούμενο. Είμαστε το σώμα μας με τρόπο μοναδικό και απόλυτα εξατομικευμένο – το πνεύμα έχει τεθεί στο περιθώριο της έγνοιας μας.

Βέβαια, το «είμαι το σώμα μου» δεν συνεπάγεται αποδοχή· πολύ δε περισσότερο δεν συνεπάγεται αγάπη.

Αρκεί να δει κανείς τα χίλια-μύρια αρώματα και αποσμητικά που είναι αραδιασμένα στα ράφια των σουπερμάρκετ. Πέραν των γνωστών και συνηθισμένων, υπάρχουν και τα απολύτως εξειδικευμένα: Αποσμητικά για τον ιδρώτα, τις μασχάλες, τα πόδια, την «ευαίσθητη περιοχή», την τουαλέτα. Αρώματα που επιχειρούν να εξαφανίσουν και να μεταμορφώνουν οσμές που για τον παλαιότερο άνθρωπο ήταν τόσο συνηθισμένες και αναμενόμενες, που ίσως-ίσως δεν τις πρόσεχε καν. Αν τώρα σ’ αυτά προσθέσουμε και τα γυμναστήρια, τις δίαιτες, τις πλαστικές, τα καλλυντικά, τα ψυχοφάρμακα, διαπιστώνουμε ότι μπορεί να ταυτιζόμαστε με το σώμα μας, αλλά η σχέση μας μαζί του παραμένει δυσλειτουργική.

Ο δυτικός άνθρωπος συνεχίζει να επιδιώκει την μεταμόρφωση του σώματός του σε κάτι άλλο. Όχι βέβαια πλέον σε πνευματική/άυλη ύλη δια μιάς ασκητικής που πρώτα θα αλλάξει τον μέσα άνθρωπο και μετά θα επιδράσει και στο σώμα, αλλά απευθείας, με στοχευμένες, επιστημονικές, απολύτως εξειδικευμένες παρεμβάσεις.

Αναγόμαστε έτσι σ’ ένα πρότυπο –αυτό που βλέπουμε στις διαφημίσεις ή το σινεμά– το οποίο δεν αναφέρεται καθόλου στον τρόπο που σκεφτόμαστε, τις ιδέες ή τις αξίες μας, αλλά μόνο σε αυτό που δείχνουμε προς τα έξω.

Συνιστά αυτό αποενοχοποίηση; Μεγαλύτερη διαφάνεια; Καλλίτερη συγκρότηση του ατόμου; Ή μήπως ρηχότητα;

Tagged: , , ,

One thought on “Μυρωδιές

  1. Belbo 21/11/2013 στο 8:05 πμ Reply

    Διαβάζοντας και το βιβλίο σου η εντύπωση που διαμορφωνω ειναι ότι ο Χριστιανός ειναι ο επαναστάτης της εποχής. Σε μια εποχη της επιφάνειας (ωραία σώματα και διεφθαρμένες ψυχές), προσεγγίζει τον κοσμο περιφρονωντας την επιφάνεια και όλοι καταλαβαίνουμε πόσο σοκαριστικο πρέπει να ειναι αυτο για την κοινωνία της εποχής.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: