Αυτοαναφορική γραφή

Τι ξέρουμε για τον Όμηρο;

Στην πραγματικότητα τίποτα. Ως τις μέρες μας έχουν φτάσει κάποιες παραδόσεις που δημιουργήθηκαν αιώνες μετά την ακμή του, όταν δηλαδή το ενδιαφέρον άρχισε να επεκτείνεται (ίσως και να μετατοπίζεται) από το έργο και τον κόσμο του στο πρόσωπο του ποιητή. Ο ίδιος δεν ένιωσε την ανάγκη να αναφέρει τίποτα για τον εαυτό του. Αν όμως υπήρξε, δεν θα δήλωνε με υπερηφάνεια την πατρότητα των δυο επών; -όσοι υποστηρίζουν ότι ο Όμηρος ως πρόσωπο δεν υπήρξε ποτέ κι ότι ποιητής ήταν η συγκεκριμένη εποχή κι η κοινωνία, ότι τα έργα αυτά συνιστούν συλλογικό επίτευγμα, έχουν σοβαρά επιχειρήματα…

Αλλά και πάλι, πόσα μας λένε για τους εαυτούς τους ο Πλάτων, ο Θουκυδίδης, ο Σοφοκλής ή ο Ευρυπίδης; Ελάχιστα. Σχεδόν τίποτα. Δεν ένιωσαν την ανάγκη να μοιραστούν τις αναμνήσεις τους, τα πάθη, τις χαρές τους. Να εξηγήσουν τις ιδιορρυθμίες, να δρέψουν δάφνες για τα κατορθώματα και να δικαιολογήσουν τις αποτυχίες τους.

Από την αρχαιότητα δεν μας σώθηκε ούτε μια αυτοβιογραφία. Πρέπει να προχωρήσουν οι αιώνες, να φτάσουμε στον Μάρκο Αυρήλιο και, κυρίως, στον Αυγουστίνο και τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό για να βρούμε τα πρώτα πραγματικά αυτοαναφορικά και εξομολογητικά έργα.

Η Ύστερη Αρχαιότητα παρουσιάζει ομοιότητες με τους σημερινούς καιρούς, που έχουν κατ’ επανάληψη επισημανθεί: Εποχή μεγάλων αναταραχών, κινητικότητας, ανοιγμάτων, καταστροφών, αλλά και δημιουργίας. Ο άνθρωπος χειραφετείται και διεκδικεί να επιλέξει, να ορίσει την ζωή του. Βγαίνει από τα στενά όρια της οικογένειας και της πόλης κράτους, περιπλανιέται στην αχανή αυτοκρατορία, αλλά και έξω από αυτήν, στην έρημο. Όντας Μόνος και Ξένος απέναντι στους Άλλους, η ανάγκη να μιλήσει για τον εαυτό του γεννιέται σχεδόν αυτόματα. Θέλει να εξηγήσει, να απολογηθεί, να δηλώσει. Να γυμνωθεί μπροστά στο αόρατο πλήθος, τα μέλη μιας οικουμενικής, νοητής κοινότητας –ο κουντερικός χορευτής τότε δίνει τις πρώτες παραστάσεις του.

Όμως η αυτοαναφορική γραφή δεν είναι απλώς και μόνο εξομολόγηση. Προπάντων ίσως είναι διάλογος. Διάλογος με τους πολλαπλούς εαυτούς και τα πολλαπλά κοινά μας –με τον εκτεταμένο μας εαυτό.  Τέτοιος διάλογος δεν θα μπορούσε φυσικά να υπάρξει στην πόλη της Κλασικής εποχής, την περίκλειστη και ομοιογενή, αλλά μόνο μέσα σε ένα ρευστό κι ανοίκειο περιβάλλον. Εκεί που ο άνθρωπος έχει επιλογές, που δεν ακολουθεί απλώς τον προδιαγεγραμμένο δρόμο.

Tagged: ,

2 thoughts on “Αυτοαναφορική γραφή

  1. evivoulgaraki 07/02/2014 στο 6:43 μμ Reply

    Έχει πολύ ενδιαφέρον η επισήμανση. Μπορεί άραγε να το θεωρήσει κανείς στοιχείο στην ιστορία αναζήτησης μιας ατομικής ταυτότητας, πέρα από την κοινότητα στην οποία κανείς εντάσσεται, πολύ νωρίτερα ιστορικά από ό,τι συνήθως νομίζουμε; Μήπως η εξατομίκευση δεν είναι τόσο νεόκοπη ιδέα;

    • fvasileiou 08/02/2014 στο 4:22 μμ Reply

      Να ένα καλό ερώτημα!
      Πρόχειρη απάντηση: Στην Ύστερη Αρχαιότητα έχουμε αίτημα για χειραφέτηση (από τους Χριστιανούς), η οποία όμως δεν ταυτίζεται ούτε οδηγεί αναγκαστικά στην εξατομίκευση. Αντιθέτως, στόχος τους ήταν η δημιουργία κοινωνιών με άλλους όρους -το παράδειγμα των αναχωρητών είναι χαρακτηριστικό: Έφευγαν από τον κόσμο και δημιουργουσαν νέες κοινότητες διά της ασκήσεως.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: