Η σιωπή του Γρηγορίου

Την άνοιξη του 382 ο σημαντικότερος ρήτορας της εποχής –και ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες ρήτορες του αρχαίου κόσμου– και πρώην αρχιεπίσκοπος των υποστηρικτών του Ομοουσίου της Κωνσταντινούπολης, Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός ή Θεολόγος, όπως είναι γνωστός στον τόπο μας, πήρε την παράδοξη απόφαση να σταματήσει να μιλάει. Η σιωπή του διήρκησε όλη την περίοδο της Σαρακοστής (από τις 9 Απριλίου ως την 17η Μαρτίου) και προκάλεσε την αμηχανία των συγκαιρινών του, γνωστών, φίλων, εχθρών, αλλά και των σημερινών μελετητών του βίου και του έργου του.

Γιατί πως εξηγείται η αφωνία του ρήτορα; Προς τι η σιωπή του ιεροκήρυκα; Τι σημαίνει το κλειστό στόμα του εργάτη του λόγου; Δεν υπάρχει εδώ μια θεμελιώδη αντίθεση; Το ένα, η μη-πράξη, δεν αναιρεί το άλλο, την ιδιότητα;

Εύλογα λοιπόν τα γιατί, σύγχρονα κι αρχαία.

Ο ίδιος σε επιστολές και κάποια αυτοβιογραφικά ποιήματα που συνέθεσε εξηγεί ότι η σιωπή του είναι μια ασκητική πρακτική. Όπως ο Αντώνιος εισήλθε στην έρημο κι ο Συμεών ανέβηκε στον στύλο, έτσι κι εκείνος σταμάτησε να μιλάει. Κι αυτό, πρόσθεσε, για να προφυλαχτεί τόσο από τους εχθρούς του, όσο κι από τον ίδιο του τον εαυτό –είναι δηλαδή ένας τρόπος σωτηρίας.

Δυο παρατηρήσεις:

Όπως ήδη αναφέραμε, ο Γρηγόριος μπορεί να μην μιλούσε, όμως έγραφε, διατηρούσε αλληλογραφία, αναστοχαζόταν πάνω στη ζωή και τις πράξεις του με τους στίχους του. Η άσκησή του δηλαδή είχε να κάνει μόνο με την ομιλία και δεν επεκτείνονταν στον γραπτό λόγο και πιθανότατα στις χειρονομίες, τα νοήματα και τις γκριμάτσες. Συνεπώς, η απόφασή του να σιωπήσει δεν ήταν και απόφαση να αποκοπεί από τον κόσμο, ούτε να σταματήσει την επικοινωνία, να κόψει τους διαύλους, να ιδιωτεύσει.

Επιπλέον, η άσκηση αυτή κράτησε πάνω-κάτω 50 μέρες, ως το Πάσχα. Δεν ήταν μια δέσμευση εφ’ όρου ζωής, όπως του Αντωνίου ή του Συμεών. Που σημαίνει, ότι σε αντίθεση μ’ εκείνους ο Γρηγόριος στόχευε όχι στην δημιουργία μιας ιδιαίτερης σχέσης με τον Θεό, αλλά στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του με τους ανθρώπους. Η σωτηρία μέσω αυτού προσδοκούσε να έρθει.

Σε μια εποχή, όπως εκείνη των τελών του 4ου αιώνα, που υπήρχαν τόσες πολλές κραυγές, για κάποιον που είχε βρεθεί λόγω ιδιότητας, λειτουργήματος και ταλέντου στο επίκεντρο της οχλαγωγίας (είχαν προηγηθεί μεταξύ των άλλων διαδηλώσεις και αντιδιαδηλώσεις, αποστασίες, μια θυελλώδης Σύνοδος και δυο απόπειρες δολοφονίας εναντίον του Γρηγορίου για το θέμα του Ομοουσίου), η σιωπή ήταν ο μόνος τρόπος για να επανατοποθετήσει τον εαυτό του μέσα στον κόσμο, αλλά και τον κόσμο μέσα στον εαυτό του.

…………………………

Είναι παράξενο.

Ήθελα να γράψω ένα κείμενο για όλα αυτά που βλέπουμε να συμβαίνουν με την Τρόικα και τα νέα κόμματα, τις διαρκείς υποσχέσεις για την επερχόμενη ανάπτυξη και τις περί όνου σκιάς διαμάχες με τίτλο «Οι ζωές μας σε παύση», αλλά κατέληξα να γράφω για την σιωπή του Γρηγορίου.

Ή μάλλον εντελώς φυσιολογικό, τώρα που το ξανασκέφτομαι…

Tagged: , , , ,

7 thoughts on “Η σιωπή του Γρηγορίου

  1. hfaistiwnas 07/03/2014 στο 6:19 πμ Reply

    Χρειαζόμαστε μια παύση λες; Ή ένα δυνατό ταρακούνημα;

    • fvasileiou 07/03/2014 στο 11:24 πμ Reply

      Ό,τι του ταιριάζει του καθενός…

  2. γρηγόρης στ. 07/03/2014 στο 8:30 πμ Reply

    Ιδανικό κείμενο για αναστοχασμό και για την σιωπηρή ομιλία και για τα αξιώματα.

    • fvasileiou 07/03/2014 στο 11:26 πμ Reply

      Υπάρχουν οι άνθρωποι που φτιάχνουν τα αξιώματα με την παρουσία τους κι εκείνοι που φτιάχνονται από κείνα.
      Κι υπάρχουν και κείνοι που δεν χρειάζεται ν’ ανοίξουν το στόμα τους για να πουν κάτι..

  3. γιαννης 09/03/2014 στο 9:53 μμ Reply

    Θεωρώ ότι η παύση, στην προκειμένη περίπτωση σημαίνει αποχή καί δι’ αυτής ταπείνωση, αυτομαστιγωμα και περισσότερο σκύψιμο κεφαλής σε θέματα υψηλής δογματικης.
    Καί το ερώτημα πού αυτομάτως τίθεται είναι: Μπορούν παρόμοια θέματα να συζητηθούν με τα σημερινά δεδομένα, τις σημερινές επιστημονικες εξελίξεις; Τις σημερινές αντιλήψεις περί ζωής κλπ;

  4. γιαννης 09/03/2014 στο 10:31 μμ Reply

    Α! «ρε» Φώτη!.. Τι θέμα έβαλες πάλι! Στις μέρες μας ή συντριπτική πλειοψηφία αντιπροσωπευει ανθρώπους που μόνο φτιάχνονται από τα αξιώματα. Δες τους πολιτικούς καί τους διακεκριμενους φίλους τους! Οι μεν πρώτοι καταλαμβανουν τα έδρανα κληρονομικώ δικαιώματι( από πατέρα σε γιο ή κόρη) δεν μιλώ Για τους πορφυρογεννητους γόνους, αλλά καί τα μεγάλα τζάκια, αλλά για τις δευτεραντζες.
    Όλοι οι ανεπαγγελτοι εν μιά νυκτί επαγγελματιες πολιτικοί της πολιτικής με στόχο το δικό τους «φταξιμο!» Σε ότι αφορά τούς υψηλούς τους φίλους δες με τι άνεση καταβάλλουν εσχάτως τα ποσά των εγγυοδοσιων τους για υποθέσεις πού έχουν εγκληθει για ρεμουλες καί χαρισματικες πράξεις! Δεν αναφέρω παραδείγματα τα βλέπουμε καθημερινά.
    Σας κούρασα, απολογούμαι.

  5. Γιάννης 10/03/2014 στο 6:42 μμ Reply

    Οι πρώτοι είναι δυσεύρετοι οι δευτεροι μας περιβάλλουν ασφυκτικά καί οι τρίτοι σπανίζουν , έως δεν υπάρχουν!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: