Ο ιστορικός και οι «300»

Ταινίες όπως οι 300 φτιάχνονται, λες, για να φέρνουν τον ιστορικό σε αμηχανία.

Δεν είναι τόσο ότι καλείται από γνωστούς και φίλους, ασχέτως του πεδίου που ερευνά, να τοποθετηθεί σε σχέση με την ταινία, να πει μια γνώμη και να διαφωτίσει για τα γεγονότα και τα πρόσωπα που παρουσιάζονται. Είναι ότι αναγκάζεται να τοποθετηθεί σε σχέση με την δουλειά του, να προσδιορίσει πώς αντιλαμβάνεται τον ρόλο του με άλλα λόγια.

Ιστορία είναι η επιστήμη που μας λέει τι συνέβη στο παρελθόν.

Από όλα τα ζώα, ο άνθρωπος μόνο διαθέτει μνήμη που ξεπερνά την εμπειρία του, που ξεπερνά την ίδια του την ζωή. Φτάνει πίσω γενιές, αιώνες, χιλιετίες και τον προσδιορίζει, του δίνει ταυτότητα στο παρόν. Η ιστορία τα γεγονότα που συγκροτούν αυτή την μνήμη μελετά και καταγράφει, όχι παθητικά, αλλά ενεργητικά, που σημαίνει ότι όπως τα καταγράφει τα προσδιορίζει, τα νοηματοδοτεί, τα αποκαλύπτει ή τα συσκοτίζει.

Αυτό σημαίνει ένα πράγμα:

Όσο αυστηρές ή αντικειμενικές κι αν είναι οι μέθοδοι που χρησιμοποιεί ένας ιστορικός ή όσο τεχνικά, εξειδικευμένα, στριφνά, μπερδεμένα και βαρετά κι αν είναι τα θέματα που διερευνά, στον πυρήνα της εργασίας του βρίσκεται πάντα η αφήγηση. Στο τέλος ένα κομμάτι του παρελθόντος θα περιγράψει συμβάλλοντας κι αυτός στην αποτύπωση και την διαχείριση της κοινής μνήμης.

Το θέμα μπερδεύεται όταν κάποιοι συνάδελφοι ιστορικοί διεκδικούν για τον εαυτό τους –ή κάποιοι άλλοι διεκδικούν για εκείνους ή στο όνομα εκείνων– τον ρόλο του κατόχου της αλήθειας.

Η συζήτηση δεν είναι απλώς μεγάλη, αλλά είναι από εκείνες που δεν έχουν αρχή, μέση και τέλος, οπότε επιτρέψτε μου να παραλείψω το σκεπτικό και να πάω κατευθείαν στο συμπέρασμα –το δικό μου, προσωπικό συμπέρασμα:

Η αλήθεια είναι πεδίο που διερευνά η φιλοσοφία και η θεολογία και οπωσδήποτε όχι η ιστορία. Ο ιστορικός ούτε αναζητά, ούτε μπορεί να πει την αλήθεια, για τον απλούστατο λόγο ότι το τι είναι αλήθεια στην ιστορία είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Αν η ιστορία ως επιστήμη είναι επικίνδυνα υποκειμενική, ειδικά όταν αποφαίνεται και κάνει κρίσεις, το τι αντιλαμβάνεται ως αλήθεια μια κοινωνία, μια εποχή ή ένας άνθρωπος είναι απολύτως υποκειμενικό, είναι ουσιαστικά ηθικό ζήτημα.

Δουλειά συνεπώς του ιστορικού είναι να αφηγηθεί το παρελθόν όσο πιο ολοκληρωμένα κι έντιμα μπορεί, να αναλύσει, να ερμηνεύσει, κι αν μπορεί, να νοηματοδοτήσει ό,τι περιγράφει. Δίνοντας σύγχρονο, έγκυρο νόημα στη μνήμη, ο ιστορικός συμβάλει στο γίγνεσθαι του καιρού του, κι όχι κατασκευάζοντας αλήθειες, δηλαδή τοτέμ –κατά την γνώμη μου πάντα, φυσικά.

Ο τρόπος λοιπόν που αντιλαμβάνεται ο ιστορικός την δουλειά του επηρεάζει άμεσα και την σχέση του με τους 300 κι οποιαδήποτε άλλη ταινία, βιβλίο, τραγούδι κτλ αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα ή μια ιστορική περίοδο. Αν θεωρεί ότι είναι ο κάτοχος της αλήθειας, φυσικά και θα ενοχληθεί σφόδρα από τους σφετεριστές. Αν έχει συνείδηση ότι συμβάλλει στην αφήγηση του παρελθόντος και την συγκρότηση της μνήμης, τότε θα παρακολουθήσει την ταινία όπως πάνω-κάτω όλοι οι θεατές, με ένα ίσως επιπλέον ιστοριογραφικό ενδιαφέρον…

Tagged: , ,

6 thoughts on “Ο ιστορικός και οι «300»

  1. mahler76 11/03/2014 στο 4:51 μμ Reply

    Ναι αλλά από ότι διαβάζω, στους νέους 300 γίνεται της μουρλής από ιστορικές ανακρίβειες. Τόσες που απορείς τι νόημα έχει να τοποθετηθείτε η ταινία κάπου ιστορικά, όταν δεν έχει σχεδόν καμία σχέση με τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα. Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι μια ταινία που ξεκινάει με την φράση «Κάποτε σε έναν γαλαξία πολύ μακριά από τον δικό μας…» και να έδειχνε τα ίδια πράγματα. Κανείς δεν θα είχε ενοχληθεί τότε.

  2. Γιάννης 11/03/2014 στο 6:45 μμ Reply

    Πολύ σωστός ο προβληματισμος σου Φώτη! Δεν θα επικαλεσθω στερεότυπα καί ισχυρισμούςτύπου: Η ιστορία γράφεται από τους νικητές κλπ, ή αλήθεια δεν είναι μία, αλλά επιτρεψε μου με μεγάλη διακριτικοτατα να συστήσω ένα δοκίμιο, «Περί δημόσιας ιστορίας, και πως αυτή επηρρεαζει τα ιστορικά γεγονότα» του κ.Χάαγκεν Φλά’ι’σερ, καθηγητή της ιστορίας στο πανεπιστήμιο Αθηνών, ακαδημαϊκού καί μεγάλου φιλέλληνα.
    Δυστυχώς το βιβλίο του δεν τόχω αγοράσει ακόμη, αν καί περιλαμβανεται μεσ’ τα πρώτα τής σχετικής λίστας μου! Οι πληροφορίες πού έχω είναι από την προδημοσιευση του στην Καθημερινή, πέρυσι.

  3. 11/03/2014 στο 10:17 μμ Reply

    *11-03-2014*

    · *Ιστορία είναι η επιστήμη που μας λέει τι συνέβη στο παρελθόν.*

    Η ιστορία είναι…. καθρέφτης, είναι ….. σιωπή , είναι…. παγωμένες λέξεις,
    είναι…. τα αποσιωπητικά του χρόνου.

    Είναι σαν τα φύκια, ξεκουράζεται νωχελικά πάνω στα βότσαλα των εποχών που
    διέρχονται μέσα από τους αιώνες..

    · *Διεκδικούν για εκείνους ή στο όνομα εκείνων– τον ρόλο του κατόχου
    της αλήθειας.*

    Θεωρώ πώς η επιδίωξή τους αυτή…. είναι αρνητική προσδοκία … γιατί
    αργότερα επακολουθεί ο εκτροχιασμός του τρένου της αλήθειας που
    περιγράφουν και στη συνέχεια αρχίζουν να φεύγουν διαδοχικά και τα
    βαγόνια με τα ιστορικά ντοκουμέντα που παρέθεσαν, με αποτέλεσμα να
    μοιάζουν (οι.. επίδοξοι ιστορικοί) σαν το γυμνό βασιλιά..

    Γιατί η όποια ιστορική αφήγηση, συντελείται πάντα κατακόρυφα, δηλαδή σαν
    πτώση (διάψευση από τα γεγονότα) ή σαν ανύψωση (της αλήθειας).

    · *Αν η ιστορία ως επιστήμη είναι επικίνδυνα υποκειμενική, ειδικά
    όταν αποφαίνεται και κάνει κρίσεις, το τι αντιλαμβάνεται ως αλήθεια μια
    κοινωνία, μια εποχή ή ένας άνθρωπος είναι απολύτως υποκειμενικό, είναι
    ουσιαστικά ηθικό ζήτημα.*

    Η ιστορία, θα τολμούσα να πω, πώς… να είναι ένα ειρωνικό σχόλιο της
    αιωνιότητας…. γιατί εκεί που νομίζει ο (αντικειμενικός) ιστορικός ότι
    απέφυγε την παράσυρση της αντικειμενικότητας… ξαφνικά πετάγεται στις ρόδες
    του η υποκειμενικότητα…. και ενώ νομίζει ότι έχει προσεγγίσει την αλήθεια…
    αυτή αμέσως αλλάζει σχήμα και περίγραμμα και δραπετεύει από τη σιδερένια
    ντουλάπα του μυαλού του…

    Ο οποιοσδήποτε ιστορικός δεν πρέπει να είναι καν (!!) οροθετικός στον ιό
    της υποκειμενικότητας, αντίθετα… οφείλει με τις πριονοκορδέλες της λογικής
    να κόβει στις «σωστές» αναλογίες τα αναφερόμενα γεγονότα, χωρίς να
    επιτρέπει στο συναίσθημα να μπαίνει από την πίσω πόρτα του πνευματικού του
    εργαστηρίου…

    · *Ο ιστορικός συμβάλει στο γίγνεσθαι του καιρού του, κι όχι
    κατασκευάζοντας αλήθειες, δηλαδή τοτέμ –κατά την γνώμη μου πάντα, φυσικά.*

    Ο ιστορικός πρέπει να νιώθει τις λέξεις κατάσαρκα….δεν πρέπει να κρύβεται
    πίσω απ΄όσα δεν μπόρεσε να βρει (εντοπίσει) και ο σωστός σύγχρονος
    αναγνώστης, βέβαια, υποχρεούται να βρει «τι» τα έκρυβε από εκείνον.

    Γιατί όταν ξύνεις το…σοβά… της ιστορίας πάντα αποκαλύπτονται οι
    τοιχογραφίες των γεγονότων του παρελθόντος και η ομορφιά του χρόνου με τις…
    «οξειδώσεις» του…..

    Επιπλέον δε, στο μυστήριο του κόσμου υπάρχουν τα πάντα και δεν πεθαίνουν,
    παρά μόνο αποσύρονται για λίγο από το βλέμμα κι ύστερα επιστρέφουν ξανά.

    Άχ…αυτό το κάδρο της μνήμης…….!! Γλυκός μύθος με ..πικρή όμως
    γεύση…………………, κύριε Βασιλείου..

  4. Ευάγγελος 13/03/2014 στο 12:20 μμ Reply

    Αυτές οι ταινίες δεν αντέχουν νομίζω σε σοβαρή ιστορική τεκμηρίωση. Είναι παραγωγές δράσης και ψυχαγωγίας κι όχι ιστορικής αλήθειας. Με αφήνουν αδιάφορο.

  5. kat. 01/04/2014 στο 9:26 πμ Reply

    συμφωνώ με τον mahler. είδα και εγώ τους 300 και η ταινία δεν ακριβής ως προς τα γεγονότα. περισσότερο με μπέρδεψε!!
    προσωπικά εγώ «ξενερώνω» όταν το χόλιγουντ (πες το και έτσι) προσπαθεί να παρουσιάσει ιστορία. η ιστορία (κατ εμέ πάντα) είναι ιστορία και όχι προιόν εμπορίου!!!
    την ταινία τη βαρέθηκα. δεν την είδα όλη.. ε, μα..

    υγ. καλώς σε βρήκα ξανά φώτη μου!

    • fvasileiou 03/04/2014 στο 9:26 μμ Reply

      Κι εγώ χαίρομαι που ξανασυναντιόμαστε!
      Οι ζωές μας κύκλους κάνουν κι είναι όμορφο στις περιστροφές να πέφτουμε πάνω σε φίλους.
      Θα τα λέμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: