Νίκος Γκάτσος: Ο χορός των Κυκλάδων

Ο Νίκος Γκάτσος δεν συνήθιζε να γράφει υπαρξιακά-εξομολογητικά τραγούδια. Οι στίχοι του είχαν άλλο βάθος. Η φωνή του δεν πήγαζε από τα κατάβαθα της (ατομικής) ψυχής, όπως των καλών μας τραγουδοποιών, αλλά ερχόταν, όπως των μεγάλων ποιητών, από τα βάθη των αιώνων. Γιατί ο Γκάτσος μπορούσε να βλέπει τα πράγματα από μακριά· να προβάλει πρόσωπα και καταστάσεις στην προοπτική του χρόνου και της ιστορίας· να διακρίνει το πρόσκαιρο και το ευκαιριακό από το διαχρονικό και το ασάλευτο, την ουσία από το επιφαινόμενο. Χρησιμοποιώντας αρχετυπικά σύμβολα και μύθους του λαού, του τόπου και του πολιτισμού μας, περιέγραψε την μοίρα του σύγχρονου Έλληνα με ενάργεια, που μετρημένοι στα δάχτυλα (ο Χατζιδάκις, ο Σεφέρης, ο Τσαρούχης…) συγκαιρινοί του το κατάφεραν.

Ο Χορός των Κυκλάδων, το πρώτο τραγούδι των Κατά Μάρκον, κάνει ακριβώς αυτό:

Μιλάει για την μοίρα του λαού και του τόπου, αλλά από μια διαφορετική γωνία, πρωτόφαντη στο έργο του. Εδώ δεν διαμεσολαβούν σύμβολα και προσωπεία. Ο ποιητής επέλεξε, για πρώτη ίσως φορά, να μιλήσει με την δική του φωνή, να ακουστούν άμεσα η σκέψη και τα λόγια του, η ανάσα του. Έτσι ένα τραγούδι για το παρόν και την μοίρα του Ελληνισμού αποκτά μια υπαρξιακή διάσταση που μας ακουμπά όλους. Ο Γκάτσος εδώ ούτε θεωρητικολογεί, ούτε συναισθηματολογεί· ακουμπάει την πληγή που φέρουμε όλοι εντός μας. Το αποτέλεσμα είναι ένα τραγούδι, όπως ο ίδιος το χαρακτηρίζει στον πρώτο στίχο, σκοτεινό.

Το τοπίο στον Χορό των Κυκλάδων είναι μετα-αποκαλυπτικό.

Συντρίμμια, ακινησία, ερείπια, παγωνιά. Ο χορός σταμάτησε, τα τραγούδια σώπασαν κι απομένει το βουητό ενός σκληρού ανέμου. Η ζωή, το όνειρο, η δημιουργία, η ελπίδα –όλα νεκρά και ξεχασμένα. Ο ποιητής προχωράει ψηλαφητά σ’ αυτό το σκηνικό και μας παίρνει μαζί του –όπως έκανε το Πνεύμα των Μελλοντικών Χριστουγέννων με τον Εμπενέιζερ Σκρουτζ. Μόνο που εδώ, σε αντίθεση με την ιστορία του Ντίκενς, δεν φαίνεται να υπάρχουν περιθώρια διόρθωσης. Η φορά, η φύση, των πραγμάτων είναι τέτοια, που στο τέλος κυριαρχεί η καταστροφή –τὸ σκουλήκι πάντα θα τσακίζει τὸν καρπό, ή όπως το είπε στο άλλο τραγούδι του:

Αὐτός ὁ κόσμος δὲν θ’ ἀλλάξει ποτέ.

Το τραγούδι τελειώνει με δυο επικλήσεις, μια προσευχή:

Χαμένα ἀδέρφια δεῖχτε μου ἕνα δρόμο
Χαμένη Ἑλλάδα τὴν πόρτα σου χτυπῶ

Γιατί ακόμα κι αν στο τέλος υπάρχει πάντα η καταστροφή κι ο θάνατος, αν στον κόσμο ετούτο θα κυριαρχούν πάντα το κακό και η αδικία, οι ζωές μας μπορούν να έχουν νόημα –ή μάλλον, γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να έχουν νόημα. Τα χαμένα αδέλφια και η χαμένη Ελλάδα μπορούν, σύμφωνα με τον Γκάτσο, να φωτίσουν και να νοηματοδοτήσουν την ζωή μας. Γι’ αυτό μας καλεί μέσα από το τραγούδι αυτό και τα υπόλοιπα των Κατά Μάρκον, αλλά και μέσα από όλο το έργο του, να τα ανακαλύψουμε…

Οι στίχοι του τραγουδιού, πληροφορίες για τον δίσκο και το σημείωμα του Στ. Ξαρχάκου για Τα Κατά Μάρκον στο ιστολόγιο για τον Κώστα Παπαδόπουλο της Β. Παπαπροδρόμου και της Ελ. Μπέη

Tagged: , , , ,

One thought on “Νίκος Γκάτσος: Ο χορός των Κυκλάδων

  1. 21/03/2014 στο 10:21 πμ Reply

    ΜΕΡΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΜΟΥ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΑΣ.

    ΜΕ ΤΗΝ ΓΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

    ΣΟΝΙΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: