James Ellroy: Τα σκοτάδια μου

ELLROY-SKOTADIAΚυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες από τις εκδόσεις Άγρα το βιβλίο του James Ellroy «Τα σκοτάδια μου», σε μετάφραση Ανδρέα Αποστολίδη. Είναι το πρώτο βιβλίο του συγγραφέα, που ασχολείται με τον φόνο της μητέρας του, Τζηνήβα Ελλρόυ, η οποία βρέθηκε στραγγαλισμένη στις 22 Ιουνίου 1958, και τις προσπάθειές του σαράντα χρόνια μετά να τον εξιχνιάσει · το άλλο, «The Hilliker Curse», δεν έχει μεταφραστεί ακόμα στα ελληνικά.

Ο συγγραφέας δεν χρειάζεται συστάσεις στο αναγνωστικό κοινό της χώρας μας: Είναι από τους πλέον αγαπημένους συγγραφείς και τα βιβλία του αποτελούν εκδοτικό γεγονός. Αλλά και το συγκεκριμένο βιβλίο δεν έχει ιδιαίτερη ανάγκη τις κριτικές παρουσιάσεις: Κουβαλάει χιλιάδες σελίδες με ύμνους κριτικών και τιμητικές διακρίσεις –το Time το ανακήρυξε καλλίτερο βιβλίο του 1996 και οι New York Times ως το αξιοσημείωτο βιβλίο της ίδιας χρονιάς.

Το έργο αποτελείται από τέσσερα μέρη. Στο 1ο μέρος ο συγγραφέας περιγράφει τον φόνο της μητέρας του. Κάτι παιδιά βρήκαν το πτώμα της έξω από ένα σχολείο, η αστυνομία ειδοποιήθηκε και ξεκίνησε η έρευνα για την ταυτοποίηση του θύματος και την ανακάλυψη του δράστη. Το κομμάτι αυτό, που περιλαμβάνει πρακτικά ανακρίσεων και αστυνομικών ανακοινώσεων θυμίζει τα άλλα νουάρ μυθιστορήματα του Ελλρόυ, ειδικά την Τετραλογία του Λος Άντζελες και δη την «Μαύρη Ντάλια». Η αποστασιοποίηση που περιγράφονται τα γεγονότα, η απουσία συναισθηματικής φόρτισης, η ουδετερότητα, εντυπωσιάζει τον αναγνώστη και ίσως-ίσως τον σοκάρει.

Το 2ο όμως μέρος είναι πιο προσωπικό – η αφήγηση γίνεται πλέον πρωτοπρόσωπη. Ο Ελλρόυ ήταν 10 χρονών όταν δολοφονήθηκε η μητέρα του. Οι γονείς του είχαν ήδη χωρίσει, έβλεπε τον πατέρα του τα Σαββατοκύριακα και είχε επηρεαστεί από τα κηρύγματα μίσους εναντίον της «κοκκινομάλλας». Αντιμετώπισε την είδηση του θανάτου της με επιφανειακή ηρεμία, αλλά από την εφηβεία και μετά πήρε την κάτω βόλτα: εμμονές με μεγαλύτερες γυναίκες, διαρρήξεις, εξαρτήσεις από διάφορες ουσίες, φυλακή. Το πώς δεν καταστράφηκε ολοσχερώς, το πώς κατάφερε να διασωθεί, είναι θαύμα και αποκαλύπτει την μεγάλη του εσωτερική δύναμη. Μαζί όμως με τα καλά της νηφαλιότητας άρχισε να θυμάται την μητέρα του· άρχισε να νιώθει την ανάγκη να επανασυνδεθεί μαζί της.

Στο 3ο μέρος, που είναι το πιο σύντομο, ο συγγραφέας περιγράφει τον Μπιλ Στόουνερ, ντετέκτιβ της αστυνομίας του ΛΑ, ο οποίος μετά την συνταξιοδότησή του, τον βοήθησε στην έρευνα για την μητέρα του. Ο Ελλρόυ περιγράφει τις μεγάλες υποθέσεις που σημάδεψαν τον συνεργάτη του, με τον οποίο μοιράζεται την ίδια εμμονή για τις δολοφονημένες γυναίκες. Περιγράφει το πώς αποφάσισε να ανοίξει πάλι τον φάκελο της Τζην Ελλρόυ, σαράντα χρόνια μετά. Στο φόντο η τρέλα του ΛΑ της δεκαετίας του ’90, με την δίκη του Ο. Τζ. Σίμπσον και την φρενίτιδα που είχε προκαλέσει στα ΜΜΕ.

Στο τελευταίο μέρος περιγράφεται αναλυτικά η έρευνα που διεξήγαγαν ο Ελλρόυ και ο Στόουνερ, οι επισκέψεις τους στον τόπο του εγκλήματος, τα αστυνομικά αρχεία, σε ανθρώπους που ζήσανε την εποχή και γνωρίσανε την μητέρα του. Ξεκινάει ως μια προσπάθεια αναζήτησης του δολοφόνου, καταλήγει όμως με την δίψα του γιου που θέλει να γνωρίσει την χαμένη μητέρα. Οι τελευταίες σελίδες βιογραφούν την κοκκινομάλλα με τις πληροφορίες που ο Ελλρόυ άντλησε από την έρευνά του, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν αποτελούν τον επίλογο. Ο Ελλρόυ δεν πιστεύει σε επιλόγους. Όντας εμμονικός δεν τους επιδιώκει. Απόδειξη η συγγραφή κι άλλου βιβλίου με το ίδιο θέμα.

«Τα σκοτάδια μου» είναι ένα βιβλίο που δύσκολα ταξινομείται. Ξεκινάει σαν νουάρ αστυνομικό μυθιστόρημα, γίνεται αυτοβιογραφία, δοκίμιο περί βίας, στοχασμός πάνω στην απώλεια. Εδώ βρίσκεται και η σημασία του Ελλρόυ: Φέρνει ένα λαϊκό είδος, όπως το σκληρό αστυνομικό μυθιστόρημα, στα όριά του. Οι μεγάλοι κλασικοί του αμερικάνικου αστυνομικού μυθιστορήματος, ο Τσάντλερ, ο Χάμετ, ο Σπιλέιν, διέθεταν κυρίως στιλ. Οι ιδέες, όπου υπήρχαν, είναι σχηματικές, οι χαρακτήρες, τυποποιημένοι, το κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον συμβατικά σχεδιασμένο. Ο Ελλρόυ όμως εμβαθύνει στους χαρακτήρες, στις πράξεις και τις παραλείψεις τους, στο ιστορικό πλαίσιο. Οι πολυπρισματικές αφηγήσεις του θυμίζουν τους σπουδαίους συγγραφείς του 19ου αιώνα. Αίφνης αναδεικνύεται σε συγγραφέας μεγάλων ιστορικών μυθιστορημάτων, και μάλιστα χωρίς να καταργεί το είδος το οποίο υπηρετεί: Το «Αμερικάνικο ταμπλόιντ» είναι εξίσου αστυνομικό μυθιστόρημα (μυθιστόρημα εγκλήματος, crime novel) και πολιτικό-ιστορικό έπος, όπως και «Τα σκοτάδια μου» είναι αστυνομικό και αυτοβιογραφία.

Στο βάθος όμως, το βιβλίο του Ελλρόυ είναι ένα δοκίμιο για την συγγραφική τέχνη. Όπως ακριβώς το «Περί συγγραφής» του Στήβεν Κινγκ είναι αυτοβιογραφία, έτσι και η αυτοβιογραφία του Ελλρόυ είναι περί συγγραφής. Εκθέτοντας τα σχετικά με την δολοφονία της μητέρας του και πώς ο ίδιος την αντιμετώπισε, μας ξεναγεί στο συγγραφικό του εργαστήρι. Εκεί, στην έρημη αλάνα, απέναντι από το ντράιβ ιν εστιατόριο και το κωλάδικο, δίπλα από το σχολικό συγκρότημα, όπου κείτεται το ημίγυμνο γυναικείο πτώμα, εκεί είναι που συμβαίνει όλη η μαγεία.

Τελικά, αυτό που λέει ο Ελλρόυ, όπως και ο Στήβεν Κινγκ προηγουμένως, στους επίδοξους συγγραφείς είναι: Κοίτα μέσα σου· γνώρισε τον εαυτό σου. Γιατί η αφετηρία κάθε συγγραφέα είναι εκεί, στον εαυτό σου. Μπορεί να γράφει για τεμαχισμένες γυναίκες και συνωμοσίες της μαφίας ή για εγκληματικά πνεύματα και στοιχειωμένα σπίτια ή για την θλιβερή παρακμή ενός σπουδαίου συνθέτη ή την κόλαση που φέρνουν κάποιες ιδέες που ακούγονται πολύ όμορφα –δεν έχει σημασία. Θα πετύχει μόνο αν αντλήσει από μέσα για το θέμα του.

 

Για την έκδοση δεν χρειάζεται να πούμε τίποτα. Η ποιότητα των εκδόσεων Άγρα είναι γνωστή σε όλους. Η μετάφραση του Ανδρέα Αποστολίδη, όπως πάντα εξαιρετική. Όπως και τα άλλα βιβλία του Ελλρού στα ελληνικά, έτσι κι αυτό χαίρεσαι να το πιάνεις στα χέρια σου και να το βλέπεις στην βιβλιοθήκη σου.

 

Δημοσιεύτηκε στο Global View

Tagged: , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: