Category Archives: ΠΑΣΟΚ

Η εποχή των Άκρων

Νοσταλγώ την εποχή που ο Αύγουστος ήταν η μαύρη τρύπα της ειδησεογραφίας, την οποία οι δαιμόνιοι διευθυντές ειδήσεων προσπαθούσαν να καλύψουν με εμπεριστατωμένα ρεπορτάζ για τις νέες τάσεις στους κουραδοκόφτες και το πρώτο μπάνιο του Κων. Μητσοτάκη.

Τα τελευταία 3 καλοκαίρια μας (από την εποχή της «Κυβέρνησης της Πάρου» του κυρίου ΓΑΠ, αν τη θυμάστε) σκοτεινιάζουν επικίνδυνα από την ερεβώδη και απέλπιδα ειδησεογραφία. Μέτρα για μέτρα κι άλλα μέτρα, για να παραφράσουμε τον ποιητή, τα οποία με μαθηματική ακρίβεια μας οδηγούν σε νέα μέτρα λίγο πριν την κάθε επόμενη δόση. Το μάθαμε το παιχνιδάκι πια – τίποτα δεν μας εκπλήσσει.

Βέβαια, τα πράγματα έχουν πλέον ξεφύγει. Μετά από 4 χρόνια ύφεσης και 3 χρόνια σκληρής Μνημονιακής πολιτικής, τα αποθέματα (οικονομικά, υπομονής, ελπίδας –κάθε είδους) του λαού και της κοινωνίας έχουν εξαντληθεί. Η Μεσαία Τάξη, η οποία δημιουργήθηκε από το τέλος του Εμφυλίου και μετά, κατέρρευσε. Ό,τι είχε απομείνει από αυτή, τα συντρίμμια της συσπειρώθηκαν μια τελευταία φορά στις εκλογές του Ιουνίου κι έδωσαν την νίκη στον Αντώνη Σαμαρά βοηθώντας έτσι τον σχηματισμό μιας Κυβέρνησης του ευρέως Κέντρου (Κεντροδεξιάς και Κεντροαριστεράς) ελπίζοντας ουσιαστικά σε ένα θαύμα. Αλλά τα θαύματα, όπως και το ταλέντο ή οι ιδέες, η έμπνευση και το θάρρος, στην Ελλαδική πολιτική σκηνή μας τελείωσαν προ πολλού. Το μόνο που μας έμεινε είναι η κλιμακούμενη φρίκη μιας εφιαλτικής πραγματικότητας.

Και δυστυχώς, όταν πλέον μιλάμε για φρίκη και εφιάλτη της πραγματικότητας ακριβολογούμε. Τα μέτρα που αφήνει να διαρρεύσουν το Οικονομικό Επιτελείο της Κυβέρνησης το πιστοποιούν. Δεν είναι τόσο οι 50.000 έφεδροι Δημόσιοι Υπάλληλοι, που θα προστεθούν στο 23,1% των ανέργων και την ανεπίσημη πραγματικότητα εκείνων που εργάζονται χωρίς να πληρώνονται. Είναι μέτρα όπως η σχεδιαζόμενη μείωση των συντάξεων κάτω των 1.000€ ή οι περαιτέρω περικοπές του Κοινωνικού Κράτους και η επιβολή πλαφόν στη νοσοκομειακή και υγειονομική περίθαλψη, τα οποία ουσιαστικά ανασυστήνουν ένα νέο Καιάδα.

Η Κυβέρνηση ασκεί μια εξτρεμιστική πολιτική εναντίον της κοινωνίας με μόνη της έγνοια και πρώτη της προτεραιότητα τα «νούμερα». Μια πολιτική η οποία θα εξοντώσει ολοσχερώς την Μεσαία Τάξη της χώρας –δηλαδή ακριβώς εκείνα τα στρώματα του πληθυσμού που με την ψήφο τους επιτρέπουν σήμερα στην ΝΔ_, το Πασόκ και την Δημάρ να μας κυβερνούν.

Όμως, όπως έχει αποδείξει η ιστορία αλλά και η καθημερινή εμπειρία, όταν καταστρέφεται ο κοινωνικός ιστός της χώρας, καταστρέφεται και το πολιτικό σύστημα· όταν καταρρέει το κοινωνικό κέντρο, καταρρέει και το πολιτικό –οι τελευταίες εκλογές επιβεβαίωσαν περίτρανα αυτόν τον κανόνα.

Συνεπώς, δεν χρειάζεται να διαθέτει κανείς προορατικό χάρισμα για να προβλέψει ότι η οικονομική πολιτική του κ. Σαμαρά και του κ. Στουρνάρα θα οδηγήσουν στην πλήρη διάλυση των κομμάτων που στηρίζουν την σημερινή Κυβέρνηση και σε περαιτέρω συρρίκνωση της επιρροής του πολιτικού χώρου τον οποίο αυτά εκφράζουν. Με άλλα λόγια, τα νέα μέτρα που ετοιμάζεται να ψηφίσει και να εφαρμόσει η Συγκυβέρνηση είναι βέβαιο ότι θα ενισχύσουν τα άκρα του κομματικού και πολιτικού συστήματος, ενώ δεν θα βοηθήσουν στο ελάχιστο στη σωτηρία της χώρας, η οποία θα συνεχίσει να επαφίεται στις διαθέσεις και τα μικροκομματικά παιχνίδια των Βόρειων εταίρων μας.

Και τα άκρα δεν συζητούν, δεν συνεννοούνται.

Τα άκρα δεν κατευνάζονται, ούτε απορροφούνται.

Τα άκρα πολεμούν.

Μέρες Ιουλίου 2012

Ξεκίνησα να γράφω μερικές σκέψεις για την Κρίση, την Ελλάδα και την Ευρώπη, αλλά σταμάτησα. Δεν ξέρω αν φταίει η ζέστη ή η μελαγχολική μου φύση, αλλά δεν βρίσκω πλέον νόημα ούτε στη συζήτηση αυτών των θεμάτων. Οι εξελίξεις τρέχουν ερήμην μας / οι στόχοι τίθενται ερήμην μας / οι αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην μας –στο όνομά μας βέβαια, εναντίον μας όμως.

Ερημιά παντού.

Και μέσα και έξω.

Δεν μας αρέσει βέβαια αυτό που ζούμε, αλλά δεν έχουμε και κάτι να προτείνουμε. Αν η απάντησή μας στη Συγκυβέρνηση Πασόκ-ΝΔ_-Λάος είναι η Συγκυβέρνηση ΝΔ_-Πασόκ-Δημάρ, είναι λογικό εταίροι και εταίρες να μην παίρνουν στα σοβαρά τα μηνύματα των εκλογών (ποια είναι αυτά αλήθεια;), να ζητάνε μόνο αυστηρή τήρηση των δεσμεύσεων (οι οποίες, όπως αποδεικνύεται καθημερινά, ελήφθησαν με την κλασική μέθοδο των ημετέρων τεχνοκρατών: στα κουτουρού) και να μην δέχονται ούτε να συζητήσουν εκείνο που μέχρι χθες φαινόταν δεδομένο και περίπου αυτονόητο: την χρονική παράταση για την επίτευξη των στόχων (της φτωχοποίησης δηλαδή του πληθυσμού).

Ερημιά παντού.

Και μέσα και έξω.

Ο καθένας μόνος του και όλοι μαζί αντιμέτωποι με ένα κράτος βαμπίρ, που τρέφεται από το αίμα και τις σάρκες μας…

 _____________

Ένας ακόμα φίλος έχασε τη δουλειά του την περασμένη εβδομάδα.

Ένας άλλος έκλεισε την επιχείρησή του.

Ένας τρίτος πηγαίνει καθημερινά στη δουλειά του, αλλά έχει να πληρωθεί απ’ τις απόκριες.

Πίναμε μπύρες στο Ιτς Καλέ και σχεδιάζαμε τον Χειμώνα της Ανέχειας. Να φωλιάσουμε, λέγαμε, σε κάνα χωριό, να καίμε τσάκνα στο τζάκι και να πίνουμε ολημερίς τσίπουρα κουβεντιάζοντας. Θα ρίχνουμε, εννοείται, και καμιά πενιά και θα ρημάζουμε τα δέντρα των γειτόνων –έτσι κι αλλιώς οι γέροι πόσα κάστανα θα φάνε;

Δεν φύσαγε καθόλου κι αναπνέαμε την υγρασία της λίμνης. Η κοπέλα που μας σέρβιρε αστειευόταν μαζί μας λες και μας ήξερε χρόνια –επικοινωνιακό ταλέντο, που υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να… / πιτσιρίκια γκρινιάζανε από δίπλα / έφηβοι χαμουρεύονταν κάτω απ’ τις Καμάρες / πλάγιο το φεγγάρι έφτιαχνε μια φωτεινή γραμμή στην λίμνη κι ασήμωνε το Μιτσικέλι.

Παράξενο, αλλά όλο αυτό το σκηνικό δεν μας έβγαζε καμιά μιζέρια. Νιώθαμε μια γλύκα και μια ασφάλεια, έτσι που τα συζητούσαμε μεταξύ μας. Η ανασφάλεια ήρθε όταν κάποιος ανέφερε το εκκαθαριστικό, το χαράτσι και την εισφορά «αλληλεγγύης». Τότε απομείναμε σιωπηλοί, ο καθένας μόνος του απέναντι στο Κράτος-Εχθρό.

Ζητήσαμε λογαριασμό.

_____________

Πόσο εικοσάρηδες, τριαντάρηδες, σαραντάρηδες με προσόντα, ιδέες και προοπτικές την έχουν κάνει ή ετοιμάζονται να την κάνουν για έξω, επειδή δεν βρίσκουν τίποτα στην Ελλάδα;

Κάποτε θα μιλάμε γι’ αυτή την μεγάλη καταστροφή που συντελείται καθημερινά κάτω από τις μύτες μας…

Εκστρατεία τρομοκράτησης

Δεν θυμάμαι καμιά άλλη προεκλογική εκστρατεία που οι πολίτες είχαν τόσο πολύ έντονη την ανάγκη να ακούσουν ένα μήνυμα ελπίδας. Ο πεσιμισμός και η κατάθλιψη έχουν ξεφύγει από το παραδοσιακό στερεότυπο του «ας τα λέμε καλά» και μετριέται πλέον με αυτοκτονίες. Ανασφάλεια, απελπισία και απόγνωση για το παρόν και το μέλλον διαπιστώνει οποιοσδήποτε έχει μια στοιχειώδη αίσθηση της κοινωνίας –και γι’ αυτό ακριβώς έχουμε όλοι την ανάγκη να πεισθούμε από ένα θετικό λόγο.

Ιδανικά το πρόγραμμα που θα ανέπτυσσαν τα κόμματα κατά την προεκλογική περίοδο θα κινούνταν σε δύο άξονες:

  • Θα διέθετε ένα πειστικό, μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα, κοστολογημένο, με αυστηρό χρονοδιάγραμμα και συγκεκριμένες δράσεις, όπου θα αναπτυσσόταν η στρατηγική της αναδιαπραγμάτευσης των όρων του Μνημονίου, αλλά και τα μέτρα που θα λαμβάνονταν στο εσωτερικό ασχέτως αυτού (τα περίφημα «ισοδύναμα» δηλαδή).
  • Θα είχε και μια μακροπρόθεσμη, οραματική διάσταση για το πού θα πρέπει να οδηγηθεί η κοινωνία. Μόνο τυφλοί δεν βλέπουν την κοινωνική αποσύνθεση που έχει συντελεστεί τα τελευταία 3 χρόνια και την ανάγκη να αναδιαμορφωθεί –ίσως και να ανακατασκευαστεί– το κοινωνικό οικοδόμημα –ιδιαίτερα δε η κατεστραμμένη Μεσαία Τάξη.

Δυστυχώς, τέτοια πράγματα δεν ακούμε. Συγκροτημένο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα, πόσω μάλλον μακροπρόθεσμο όραμα, δεν έχει καταθέσει καμιά πλευρά. Στην καλλίτερη περίπτωση, κατά την γνώμη μου τουλάχιστον, έχουμε ακούσει καλές ιδέες ατάκτως εριμμένες και ελάχιστα επεξεργασμένες.

Και το χειρότερο:

Ένα μεγάλο μέρος της εκλογικής καμπάνιας εξαντλείται στην επιχείρηση τρομοκράτησης των πολιτών όχι μόνο από εσωτερικούς, αλλά και από εξωτερικούς παράγοντες. Στα σενάρια για έξωση της Ελλάδας από την Ευρωζώνη προστέθηκαν άλλα για την έξοδό της και από την Ε.Ε., ακόμα και για άμεση κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος την επομένη των εκλογών, αν πρωτεύσει ο Σύριζα! Αποκορύφωμα, ο κος Χανιάς(!), ο οποίος το 2007, λέει, ενημέρωνε τον ΓΑΠ για το ασυντόνιστο των πυροσβεστικών επιχειρήσεων, ανέλαβε σήμερα να ενημερώσει τον Ελληνικό λαό για την καταστροφή που τον περιμένει σε περίπτωση εκλογής του Σύριζα.

Έχω περιγράψει την σχέση μου με το κόμμα της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και, όπως αντιλαμβάνεται κάθε στοιχειωδώς καλόπιστος αναγνώστης, δεν θα είχα πρόβλημα να προσυπογράψω κάποια τουλάχιστον από τα σχόλια που γίνονται για τον λαϊκισμό και το ανεφάρμοστο των προτάσεων Τσίπρα.

Πέρα όμως από αυτό, αν ο λαϊκισμός μου είναι ενοχλητικός, η τρομοκράτηση μου είναι απωθητική.

Σαν ψηφοφόρος, εκείνο που ζητάω από τα κόμματα σήμερα δεν είναι να μου υποδείξουν πιο είναι πιο επικίνδυνο ή ανίκανο, αλλά να μου αποδείξουν ότι διαθέτουν τις καλλίτερες από κάθε άποψη λύσεις και το πιο ελκυστικό όραμα για το μέλλον.

Αλλά, να σας πω την αλήθεια, επειδή λίγο-πολύ γνωριζόμαστε σε αυτή την χώρα όλοι μας, δεν περίμενα κάτι διαφορετικό ούτε από τη ΝΔ_ του κ. Σαμαρά, ούτε από τον Σύριζα του κ. Τσίπρα, ούτε από το Πασόκ του κ. Βενιζέλου, την Δημάρ του κ. Κουβέλη, τους ΑΕ του κ. Καμμένου και πάει λέγοντας. Αυτοί είναι –πιθανόν αυτοί είμαστε– και συνεπώς αυτή την προεκλογική εκστρατεία έχουμε.

Το ζήτημά μου είναι η επόμενη μέρα.

Πώς κυβερνά κάποιος που η εκλογή του στηρίχτηκε όχι γιατί πείστηκαν οι πολίτες, αλλά γιατί φοβήθηκαν περισσότερο τον αντίπαλο;

Οι εταίροι επιμένουν στην τήρηση των συμφωνημένων, που πρακτικά σημαίνει άμεση υπερψήφιση και εφαρμογή των νέων μειώσεων σε μισθούς και συντάξεις, καθώς και νέες φορολογικές επιβαρύνσεις. Επιπλέον, όλα πλέον δείχνουν ότι θα απαιτηθούν νέα μέτρα το τελευταίο τρίμηνο του ’12 για να κλείσει ο προϋπολογισμός.

Αυτό σημαίνει ότι μια σκέτη χρονική παράταση για την επίτευξη των στόχων του Μνημονίου, η οποία φαίνεται πως θα είναι το κυρίως ζητούμενο μιας επαναδιαπραγμάτευσης από την Ελληνική πλευρά, λίγα ή τίποτα δεν θα προσφέρει στον δοκιμαζόμενο λαό.

Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε μια ριζική αλλαγή όχι απλώς του «μείγματος», αλλά της ίδιας της ουσίας της πολιτικής, ακόμα και αν οι στόχοι της παραμείνουν ίδιοι.

Αλήθεια, υπάρχει κάποιος πολιτικός ή κάποιο κόμμα που σας πείθει ότι είναι ικανό και έτοιμο να πετύχει κάτι τέτοιο;

Προεκλογική περίοδος άγονος / αγωνίας

Πανηγυρίζει σήμερα το Bloomberg γιατί θεωρεί ότι οι Έλληνες στρέφονται προς τα Μνημονιακά κόμματα.

Όλοι ξέρουμε ότι, αν τα δημοσκοπικά ευρήματα του Σαββατοκύριακου επιβεβαιωθούν στις επόμενες εκλογές, την 17η Ιουνίου οι χαρτογιακάδες των Βρυξελλών θα πανηγυρίζουν, οι ηγέτες της ΕΕ και του ΔΝΤ θα χαιρετίσουν το αποτέλεσμα και τα Χρηματιστήρια ανά τον κόσμο θα ανέβουν.

Όλα καλά δηλαδή;

Όχι ακριβώς.

Γιατί ακόμα και αν τα επόμενα μέτρα που προβλέπονται από το Μνημόνιο περάσουν απρόσκοπτα από την όποια κυβερνητική πλειοψηφία τον Ιούνιο ή 2-3 μήνες αργότερα, η πραγματικότητα, αυτή που ζούμε εγώ κι εσείς, δεν βελτιώνεται σε τίποτα. Στην καλλίτερη περίπτωση θα μείνει στάσιμη. Στην ρεαλιστική θα επιβαρυνθεί από τις νέες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις και κοινωνικές δαπάνες και από τους νέους φόρους. Στην χειρότερη θα γίνει ακόμα πιο δραματική εξαιτίας κάποιας απρόβλεπτης εξέλιξης (πχ Ιράν) ή νέων νέων μέτρων που θα αναγκαστεί να λάβει η Κυβέρνηση το τελευταίο τρίμηνο.

Όλα αυτά δεν μπορούν να απορροφηθούν, αν οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιωθούν και η ΝΔ_ πάρει γύρω στο 25% και το Πασόκ περί το 15. Πόσω μάλλον που για να φτάσουν σε αυτά τα ποσοστά, οι κκ. Σαμαράς και Βενιζέλος αποτάσσονται τις Μνημονιακές πολιτικές (που συμφώνησαν με την Τρόικα και μετά τις ψήφισαν!) και διακηρύσσουν την απόφασή τους να τις επαναδιαπραγματευτούν.

Συμπερασμα: Για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης οι εταίροι και οι εταίρες μας ας πανηγυρίσουν το όποιο εκλογικό αποτέλεσμα, αλλά ας μην επαναπαύονται. Το καζάνι βράζει και είναι θαύμα πώς δεν έχει τινάξει ακόμα το καπάκι στον αέρα.

*          *          *          *          *

Είμαι πολύ απογοητευμένος και από αυτή την προεκλογική περίοδο. Οι όρκοι πίστης στο Ευρώ και την Ένωση και οι επιδείξεις τσαμπουκά ή «υπευθυνότητας» στους μέσα και τους έξω, με αφήνουν παγερά αδιάφορο, όταν δεν με ενοχλούν.

Θα ήθελα μια προεκλογική περίοδο χωρίς συνθήματα, χωρίς επικοινωνιακά εφέ. Μια προεκλογική περίοδο που τα κόμματα θα καταθέσουν τις προτάσεις τους και θα προσπαθήσουν με επιχειρήματα να πείσουν τους πολίτες για την ορθότητα των δικών τους θέσεων και όχι για τα λάθη του αντιπάλου. Θέλω κόμματα με θετικό λόγο, όχι τρολ.

Περίμενα η προεκλογική επιχειρηματολογία των κομμάτων να κινηθεί σε δύο άξονες:

  1. Τι σκοπεύουν να κάνουν με τα δραματικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πολίτης στην καθημερινότητά του, όπως την κατάρρευση του κοινωνικού κράτους, την διάλυση του Δημόσιου Σχολείου, την ανυποληψία των Πανεπιστημίων μας, τις Αστικές συγκοινωνίες που δεν εξυπηρετούν, την ακρίβεια στην αγορά, την κατάθλιψη και τις αυτοκτονίες, που έχουν καταστεί πλέον κοινωνικό φαινόμενο, άρα και πολιτικό θέμα.
  2. Το σχέδιό τους για την έξοδο από την Κρίση. Να μας εξηγήσουν τον τελικό στόχο, τι όραμα έχουν για την κοινωνία, και να περιγράψουν τα ενδιάμεσα βήματα. Και –προς Θεού!- όχι με αοριστολογίες για ανάπτυξη και πράσινες ενέργειες, αλλά με σαφές χρονοδιάγραμμα, ρεαλιστικό και υλοποιήσιμο.

Αντ’ αυτών όμως έχουμε αλληλοκατηγορίες, τεχνητή πόλωση, κενούς ρητορισμούς και εξαγγελίες πυροτεχνήματα.

Το Spiegel  δημοσίευσε τους 6 άξονες που θα προτείνει η κα Μέρκελ για την ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού νότου. Δεν θα αναφέρω την δική μου γνώμη γι’ αυτούς –έχουμε καιρό γι’ αυτό– θα αντιγράψω όμως το σχόλιο του περιοδικού:

«Με λίγα λόγια, η περιοχή της Μεσογείου πρόκειται να μοιάζει περισσότερο με τη Γερμανία, αλλά με καλύτερο καιρό…»

Πώς τοποθετούνται τα κόμματα, η Σαμαρική ΝΔ_, ο Σύριζα, το Πασόκ και τα υπόλοιπα φυσικά, απέναντι στους άξονες αυτούς; Συμφωνούν και υπό ποίες προϋποθέσεις; Διαφωνούν και για ποιους λόγους; Θεωρούν ότι αποτελούν βάση για συζήτηση και προς πια κατεύθυνση θα κινηθούν οι δικές τους προτάσεις; Έχουν συγκροτήσει κάποιο δικό τους σχέδιο, δικούς τους άξονες για την ανάπτυξη, για να τους θέσουν στο τραπέζι; Θα συνεννοηθούν με τα άλλα Μεσογειακά κράτη, ώστε να συγκροτηθεί ισχυρή και ενιαία αντιπρόταση προς τον Βορρά ή παθητικά θα δεχτούν ό,τι τους πετάξει η Γερμανία καθιστώντας την χώρα και τους πολίτες πειραματόζωα για δεύτερη φορά;

*          *          *          *          *

Ακούγοντας τις προεκλογικές θέσεις των κομμάτων, τον λόγο που εκφέρουν, για μένα ένα είναι σίγουρο:

Οι οδύνες θα συνεχιστούν και θα κορυφωθούν. Οι κάλπες του Ιουνίου δεν θα γεννήσουν το νέο.

Δεν υπάρχουν ανώδυνες λύσεις. Δυστυχώς.

Η νέα προεκλογική περίοδος ξεκίνησε -και μάλλον θα συνεχιστεί ως το τέλος- όπως αναμενόταν: Αλληλοκατηγορίες για ανευθυνότητα, προγραμματική ανεπάρκεια, αναξιοπιστία κοκ. Η κα. Μπακογιάννη μας είπε, για παράδειγμα, ότι η επιστροφή στη δραχμή θα καταστρέψει τρεις γενιές -απέφυγε φυσικά να αναφέρει πόσες γενιές κατέστρεψαν και συνεχίζουν να καταστρέφουν τα Μνημόνια που ψήφισε. Και ο κ. Τσίπρας, από την μεριά του, με άνεση μας ενημερώνει ότι το Μνημόνιο θα καταργηθεί την μέρα των εκλογών, αλλά το αφήγημα για το τι θα συμβεί μετά λογοτεχνίζει υπερβολικά και, εμένα τουλάχιστον, δεν με πείθει.

Έτσι, οι μεν στέκονται στην καταστροφή που θα έρθει, αν καταγγελθεί μονομερώς το Μνημόνιο, και οι δε στην καταστροφή που προκαλεί το Μνημόνιο. Ο καθένας δηλαδή επισημαίνει τα αρνητικά που έχει ή θα έχει ο άλλος δρόμος, χωρίς να μπαίνει στην διαδικασία να εξηγήσει την δική του πρόταση, τα θετικά και τα αρνητικά της, στους πολίτες. Υπόσχονται αόριστα αναπτύξεις, θέσεις εργασίας, επενδύσεις, προγράμματα, προσλήψεις και περιγράφουν με άνεση τον ζόφο που θα φέρει ο αντίπαλος. Ακόμα και αυτή, την ύστατη ώρα, παίζουν το ίδιο το εργάκι της μεταπολίτευσης ελάχιστα διασκευασμένο: Αυτό είναι το ρεπερτόριο την ορχήστρας του εθνικού μας Τιτανικού.

Και οι δύο πλευρές μας υπόσχονται ότι θα επαναδιαπραγματευτούν τους όρους δανεισμού. Αποφεύγουν βέβαια να θέσουν το οποιοδήποτε χρονοδιάγραμμα. Η επαναδιαπραγμάτευση μπορεί να πάρει μήνες, χρόνια, και τι θα συμβαίνει στο μεταξύ είναι κρίσιμο: Θα συνεχίζονται να λαμβάνονται μέτρα; Οι συμπολίτες μας θα συνεχίζουν να χάνουν τις δουλειές τους, να πένονται, να αυτοκτονούν;

Και βέβαια η επαναδιαπραγμάτευση μπορεί να αποτύχει. Πολύ απλά οι εταίροι μας μπορούν να αρνηθούν να τροποποιήσουν τους όρους του δανείου. Ή οι αλλαγές που θα δεχτούν να είναι ελάχιστες, του τύπου μην μειώνετε τις συντάξεις φέτος τον Ιούνιο, μειώστε τες του χρόνου τον Απρίλιο. Στην περίπτωση αυτή οι μεν φαίνονται διατεθειμένοι με παρηγοριές και ψέματα να το τραβήξουν όσο μπορέσουν, ενώ οι δε ακόμα το σκέπτονται -δεν ξέρω αν η (τραγική από κάθε άποψη) πρόταση Βούτση για Δημοψήφισμα αποτελεί και επίσημη θέση του Σύριζα.

.

Και αυτή η προεκλογική περίοδος αναδεικνύει την ανεπάρκεια της πολιτικής μας τάξης και του συστήματος εξουσίας εν γένει. Ξέρουν, μπορούν να λειτουργούν μόνο ως μεταπράτες ξένων ιδεών, ενδιάμεσοι και εντολοδόχοι όσων αποφασίζουν άλλοι αλλού. Ουσιαστικά το μόνο που υπόσχονται, το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να πάνε εκεί έξω, στα Κέντρα Λήψεως Αποφάσεων και να τους ζητήσουν να σκεφτούν κάτι άλλο ή κάτι κάπως διαφορετικό για την Ελλάδα. Δικό τους σχέδιο για την έξοδο από την Κρίση, «πατριωτικό» και «εθνικό» (για να χρησιμοποιήσουμε και τους όρους του συρμού), δεν διαθέτουν.

Αναρωτιέμαι με τρόμο, αν έχουμε τους ηγέτες που μας αξίζουν.

.

Όπως και να έχει πάντως, όποιος πιστεύει ότι στις εκλογές αυτές με την ψήφο του μπορεί να τελειώσει τον Εφιάλτη της Κρίσης και της Ύφεσης, κάνει, νομίζω, μεγάλο λάθος. Οι δυσκολίες την Δευτέρα των Εκλογών θα συνεχίσουν να είναι εκεί – κανένα νομοσχέδιο, καμιά υπουργική απόφαση δεν θα τις καταργήσει.

Ας το πάρουμε απόφαση: Θα πρέπει να κατεβούμε ολόκληρο το φαράγγι και μετά να ανεβούμε το απέναντι βουνό, για να βρεθούμε σε ξέφωτο. Τα γεφύρια που θα μας γλίτωναν κόπο και δρόμο, γκρεμίστηκαν και ασανσέρ στην ερημιά δεν υπάρχουν. Το θέμα είναι να έχουμε τουλάχιστον κάνα φανάρι μαζί μας κι ένα χάρτη, για να μην βαδίζουμε στα τυφλά.

Ο καθένας ας κρίνει μόνος του ποιος πολιτικός ή ποιος φορέας διαθέτει αυτές τις ικανότητες.

Προσωπικά δεν τον βλέπω.

Δεύτερες σκέψεις για το εκλογικό αποτέλεσμα

1. Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έφεραν ένα καλό, κατά την εκτίμησή μου, αποτέλεσμα:

Αφενός μεν καταδικάζονταν απερίφραστα και πέραν κάθε αμφιβολίας οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν τα τελευταία 2 χρόνια καθώς και τα κόμματα και οι πολιτικοί που ταυτίστηκαν μαζί τους κι αφετέρου αναδείχτηκε η πιο φρέσκια πολιτική δύναμη του τόπου, η οποία στάθηκε με συνέπεια απέναντι σε αυτές τις πολιτικές, ο Σύριζα -αν δεν υπήρχε η ΧΑ στη μέση, θα μπορούσαμε να το πανηγυρίσουμε με λιγότερες τύψεις.

Το πρόβλημα όμως είναι ότι όπως όλα τα ωραία, δεν είναι εύκολο στη διαχείριση. Όπως όλα τα ωραία, θα πρέπει να το προσεγγίσεις με αυτοπεποίθηση και ταπείνωση για να το κερδίσεις και να το χαρείς.

Γιατί η Δημοκρατία έχει αυτή την δυσκολία:Από τη μια σε θέλει δυνατό, να πιστεύεις ότι έχεις την απάντηση στο δεδομένο πρόβλημα, από την άλλη όμως σε θέλει και ταπεινό, να κόψεις τις γωνίες σου για να μπορέσουν να χωρέσουν και οι άλλοι, οι πιο αδύναμοι, σε αυτήν. Διαπραγμάτευση δεν είναι να λέει ο καθένας την άποψή  του με ολοένα πιο δυνατή φωνή, αλλά η κάθε πλευρά να εκφράζει με σαφήνεια την αρχική της θέση και να αναζητεί τον άλλον στη μέση. Και για να το πούμε πιο συγκεκριμένα, είναι άλλο πράγμα η προσπάθεια να πείσεις τους πολίτες προεκλογικά και άλλο να επιχειρείς να επιβάλεις την άποψή σου μετεκλογικά στους αντιπάλους σου. Μετεκλογικά δεν επιβάλεις. Μετεκλογικά, αν είσαι ο νικητής, συνθέτεις. Και όσο πιο ευρεία, όσο πιο επιτυχημένη είναι η σύνθεση, τόσο πιο μεγάλο βάθος κοινωνικό, χρονικό, ιστορικό διαθέτει. Χρόνια τώρα ζούμε την στρέβλωση να επιβάλλονται  στην κοινωνία, αλλά και στα κόμματα μετεκλογικά διλήμματα και μονόδρομοι από το Σύστημα Εξουσίας, είναι καιρός να απαλλαγούμε από την ανάγκη να συντρίψουμε τον άλλον.

.

2. Συζητούσα χθες στο twitter με οπαδούς του Σύριζα και κατανοώ απολύτως την αγωνία τους. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως όταν η ΝΔ_ και το Πασόκ προσφέρουν ψήφο ανοχής σε μια αριστερή Κυβέρνηση, ποντάρουν στην αποτυχία της και είναι βέβαιο ότι θα του πετάνε πεπονόφλουδες στον δρόμο -όλοι το ξέρουμε. Αλλά έτσι παίζεται το πολιτικό παιχνίδι στην Ελλάδα, όχι μόνο σε επίπεδο Συγκυβέρνησης ή Κυβέρνησης με ψήφο ανοχής από τους αντιπάλους, αλλά και στο εσωκομματικό πεδίο: λίγες πεπονόφλουδες έχουν ρίξει στον δρόμο του Αλέξη Τσίπρα οι σύντροφοί του, ακόμα και ο πολιτικός του μέντορας; Αλλά ο ίδιος ωρίμασε και δυνάμωσε μέσα από αυτές τις δοκιμασίες, ωφελήθηκε.

Επιπλέον, στην προκειμένη περίπτωση ισχύει αυτό που έγραφε χθες στο twitter ο Νίκος Κοτζιάς: «Κυβέρνηση δεν επείγει γιατί το ζητούν οι δανειστές, αλλά για να βρεθεί τροφή για τους πεινασμένους,εργασία στους ανέργους, να ανακτηθεί η κυριαρχία της χώρας, που βρίσκεται υπο επιτροπεία».

Ακριβώς για αυτόν τον λόγο περιμένω και ελπίζω ο κ. Τσίπρας αντί να προσπαθεί να διαφυλάξει τα νώτα του, να ανοίγει δρόμους μπροστά του. Ο λαός το θέλει, οι αντίπαλοι του δίνουν την δυνατότητα, οπότε το μόνο ερώτημα είναι αν ο ίδιος και το κόμμα του το μπορούν. Ας συγκροτηθεί μια αριστερή Κυβέρνηση η οποία θα διαπραγματευτεί με τους εταίρους μας το χρέος, το δάνειο και το Μνημόνιο. Αν τα κόμματα που παρέχουν την ψήφο ανοχής προσπαθήσουν να επαναφέρουν το Μνημόνιο από το παράθυρο, ο λαός θα τα καταδικάσει -όχι μόνο οι οπαδοί του Σύριζα και της Δημάρ, αλλά και όσοι πολίτες με συνέπεια σταθήκαμε απέναντι στο Μνημόνιο αυτά τα 2 χρόνια, όσοι ήμασταν και είμαστε δίπλα στον Σύριζα σε αυτό, αν μη τι άλλο, το θέμα.

.

3. Ο κ. Σαμαράς προσπαθεί να μας πείσει ότι έχει πια κατανοήσει ότι το ιδεολογικό ρεύμα που εκπροσωπεί είναι πλειοψηφικό μόνο ανάμεσα στους σχολιαστές της ιστοσελίδας που και ο ίδιος αρθρογραφεί, αλλά συνεχίζει να κάνει το ένα λάθος μετά το άλλο. Χθες, μετά το άτοπο (ας το πούμε έτσι) αίτημα του κ. Τσίπρα να του ζητήσει να ανακαλέσει την παλιά υπογραφή του και να βάλει μια καινούργια, ζώστηκε τα άρματα και έκανε μια ιδιαίτερα επιθετική δήλωση -η οποία άφηνε παράθυρο ανοιχτό για συνεργασία παρόλα αυτά. Θα ήθελα να σταθώ σε δύο σημεία:

α) Το εκλογικό αποτέλεσμα της Κυριακής είναι η μεγάλη ευκαιρία να ενωθεί ο λαός και μάλιστα κάτω από την ομπρέλα μιας αριστερής Κυβέρνησης με στήριξη από την Δεξιά, αλλά και την Σοσιαλδημοκρατία. Θεωρώ ότι είναι η ιστορική ευκαιρία του Αλ. Τσίπρα, ένα πραγματικά win-win σενάριο. Αντιθέτως, αν η χώρα οδηγηθεί σε εκλογές με δίλημμα πλέον όχι την επικύρωση του Μνημονίου, αλλά Ναι ή Όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση κι από την μια έχουμε το Κεντροδεξιό Μέτωπο του κ. Σαμαρά κι από την άλλη το Αριστερό τ ου κ. Τσίπρα, ασχέτως αποτελέσματος θα ζήσουμε έναν διχασμό τέτοιας έκτασης, που είχαμε πολλές δεκαετίες να ζήσουμε. Αν συνυπολογίσουμε και την Κρίση, η οποία είναι εδώ και δεν πρόκειται να ξορκιστεί με κανένα εκλογικό αποτέλεσμα, αναρωτιέμαι ποιος είναι εκείνος που θα μπορέσει να διαχειριστεί την δυστυχία που προκάλεσαν η Κρίση και οι πολιτικές του Μνημονίου σε συνδυασμό με μια διασπασμένη κοινωνία.

β) Ο κ. Σαμαράς προσπαθεί να προβάλει ως δική του ιδέα και πρωτοβουλία το Μέτωπο που του επιβάλλεται πρώτα από τα κάτω, την βάση του κόμματος που αρχηγεύει και γενικότερα της Κεντροδεξιάς, και δευτερευόντως από τις άλλες πτέρυγες της ΝΔ_ του. Προσπαθεί επίσης να δείξει ότι εκπροσωπεί την ηγεμονική δύναμη της παράταξης. Όμως μετά την καταστροφική διετή αρχηγία του, η Νέα Δημοκρατία μόνο στο Antinews ψιλοηγεμονεύει και πουθενά αλλού – είναι απλώς το μεγαλύτερο κόμμα στα Δεξιά του πολιτικού φάσματος. Το να προσέλθουν σε αυτό το κόμμα 2-3 φουσκωμένα Εγώ, όπως του κ. Μάνου ή της κας Μπακογιάννη, ελάχιστα θα διαφοροποιήσουν την κατάσταση. Ένα κόμμα που οι βαρώνοι του πηγαινοέρχονται με στόχο την εξουσία δεν υστερεί απλώς σε ελκυστικότητα, δεν έχει καν λόγο ύπαρξης.

Συμπέρασμα: Για να έχει δυναμική το όποιο Μέτωπο χρειάζεται ιδεολογία και πρόγραμμα και συγκεκριμένους στόχους. Δεν αρκεί η συσπείρωση προσωπικοτήτων εν ονόματι ενός φαντασιακού εν πολλοίς εχθρού.

Επιτέλους, ζούμε στο 2012 και όχι στο 1945 (κι αυτό δεν αφορά μόνο τον κ. Σαμαρά.)

.

4. Ξέρω ότι πέραν των οπαδών που είτε αναλώνονται σε πανηγύρια είτε ετοιμάζονται να ξεθάψουν τα τσεκούρια του πολέμου, πολλοί συμπολίτες μας ανησυχούν αυτές τις μέρες φοβούμενοι ότι μπορούν να χάσουν τα λίγα που τους έχουν απομείνει ή ότι θα παραμείνουν καθηλωμένοι στην απελπισία στην οποία βρίσκονται. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε τρομερά δύσκολη θέση, ταυτόχρονα όμως η άποψη ότι η λιτότητα δεν οδηγεί μόνο σε μεγαλύτερη Κρίση βρίσκει όλο και περισσότερους υποστηρικτές. Μαζί με τις απειλές για άτακτη χρεοκοπία ή έξοδο της Ελλάδας από την ζώνη του Ευρώ, που ακούμε άλλωστε τα 2 τελευταία χρόνια, έρχονται και πολλές βροντερές φωνές συμπαράστασης. Οι χαρτογιακάδες των Βρυξελλών και η Γερμανία έχουν και το μαχαίρι και το πεπόνι, αλλά στην σύγχρονη διεθνή σκηνή η στυγνή επιβολή έχει κάποια όρια -φαίνεται ότι έχουμε φτάσει σε αυτά ακριβώς τα όρια. Το timing φαντάζει σωστό για να θέσει η Ελλάδα, μια νέα, δυναμική Κυβέρνηση της Ελλάδας τα ζητήματα του χρέους, της ανάπτυξης, της λιτότητας, ελπίζοντας σε μια άμεση ανακούφιση των πολιτών. Οπότε αντί να ανησυχούμε και να παίζουμε το παιχνίδι του κάθε κομματόσκυλου, που ποντάρει στην αγωνία μας για να κερδίσει λίγα ψιχία εξουσίας παραπάνω, ας διατηρούμε την ψυχραιμία και την αισιοδοξία μας.

Ακόμα και τίποτα να μην επιτευχθεί τώρα, πάλι δεν χρειάζεται φόβος και τρόμος. Όπως είχε πει και ένας σοφός στη ζωή και την πολιτική δεν υπάρχουν τελευταίες ευκαιρίες.

Πρώτες σκέψεις για το εκλογικό αποτέλεσμα

1. Τα τελευταία 2 χρόνια Έλληνες και ξένοι παράγοντες και αναλυτές προσπάθησαν να μας πείσουν ότι η Ελλάδα είναι «ειδική» περίπτωση μέσα στην Ε.Ε. Τα σημερινά αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι η Ελλάδα παραμένει μια χαρακτηριστική Ευρωπαϊκή χώρα: Όπως στην Γαλλία και στη χώρα μας οι πολιτικές της λιτότητας αποδοκιμάστηκαν με σαφήνεια από τους ψηφοφόρους. Όπως στη Γαλλία η αύξηση της ανεργίας και της φτώχειας προκάλεσε την άνοδο της ακροδεξιάς. Από αυτή την άποψη, οι Έλληνες πολίτες, παρά την δοκιμασία που υπέστησαν και συνεχίζουν να υφίστανται, δεν απομακρύνθηκαν από την Ευρωπαϊκή εμπειρία, αλλά συνεχίζουν να σκέφτονται όπως και οι άλλοι εταίροι τους, που αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα, αν και όχι τόσο οξυμένα.

Τα σημερινά αποτελέσματα γεννούν όμως δυο ερωτήματα:

α) Οι χαρτογιακάδες των Βρυξελλών (το Ευρωϊερατείο, που λέει και ο Στ. Λυγερός) τώρα που οι προβλέψεις γίνανε γεγονός, θα προβεί σε διόρθωση/ανασχεδιασμό της πολιτικής θα συνεχίσουν στην ίδια κατεύθυνση οδηγώντας την Ένωση στην κατάρρευση;

β) Η πολιτική μας ηγεσία θα μπορέσει να εκμεταλλευτεί το σημερινό αποτέλεσμα για να αλλάξει τους όρους του Μνημονίου και να μετριάσει -έστω!- την λιτότητα ή θα αποδειχτεί εξίσου ανίκανη και ανάξια με την χτεσινή που μας έβαλε σ’ αυτό;

.

2. Ο Αλέξης Τσίπρας είναι ο πρώτος της γενιάς μου που κατακτά μια τόσο υψηλή θεσμική θέση και πρέπει να σας πω ότι πολύ το χαίρομαι. Δεν έχει σημασία, αν διαφωνούμε ή αν συμφωνούμε εδώ ή εκεί – το θέμα είναι ότι αυτή η γενιά, που δεν τόλμησε να αμφισβητήσει την προηγούμενη παρά την καταφανή της αποτυχία, άρχισε επιτέλους να διεκδικεί και να κερδίζει αυτά που της ανήκουν. Με το σημερινό αποτέλεσμα ο Τσίπρας έγραψε ιστορία -το ερώτημα είναι αν η σημερινή βραδιά θα καταγραφεί ως μια ακόμα χαμένη ευκαιρία για την Αριστερά και την Ελλάδα ή ως η επιτυχία. Ο ίδιος πάντως μετά την σύγκρουσή του με τον πολιτικό του μέντορα, Αλ. Αλαβάνο, τις εσωκομματικές φουρτούνες με αποκορύφωμα την αποχώρηση του Φ. Κουβέλη  και την αντιπολιτευτική-αντιμνημονιακή δράση που ανέπτυξε στη Βουλή και τις πλατείες, φαίνεται να έχει ωριμάσει, κάτι που αποτυπώθηκε και στη δήλωση με την οποία χαιρέτησε το αποτέλεσμα. Οι ευθύνες του είναι μεγάλες, μεγαλύτερες όμως είναι οι δυνατότητές του.

.

3. Το Πασόκ συνετρίβη. Συνετρίβη η πριγκιπική αλαζονεία του «σώζω την χώρα», των αφ’ υψηλού διλημμάτων, του κενού βερμπαλισμού, της γυάλινης πραγματικότητας της «Ισχυρής Ελλάδος», του πλέγματος κόμμα-κράτος-συνδικαλισμός, που κυριάρχησαν επί 30 χρόνια.

Άκουγα σήμερα στα κανάλια ότι το Πασόκ επιστρέφει στα ποσοστά του 1974 -η σύγκριση αυτή, όσο αληθινή μοιάζει, τόσο ψευδής είναι. Γιατί το Πασόκ του τότε ήταν ένα νεογέννητο κόμμα, με δυναμισμό και προοπτική, ενώ το τωρινό είναι το γερασμένο όχημα των υπερφουσκωμένων εγώ των πρωτοκλασάτων του. Πώς αυτός ο σχηματισμός να αντιπαρατεθεί με την νεανική ορμή του Σύριζα και να επανακτήσει την κυριαρχία της Κεντροαριστεράς; Στην καλλίτερη περίπτωση θα συγχωνευτεί με κάποιο τρόπο με τους ανανεωτικούς του Φ. Κουβέλη και θα δημιουργήσουν ένα κόμμα για το οποίο όλοι θα έχουμε ένα καλό λόγο να πούμε, αλλά ελάχιστοι θα το ψηφίζουμε -όπως ήταν ο Συνασπισμός επί Κωνσταντόπουλου.

Δεν είναι συγκυριακό, πιστεύω, που οι ψηφοφόροι του στράφηκαν αλλού.

.

4. Σήμερα ζήσαμε και το σπάνιο φαινόμενο ο πρώτος να συγκαταλέγεται ανάμεσα στους ηττημένους. Και μάλιστα τους βαριά ηττημένους. Όταν ανέλαβε την προεδρία της  ΝΔ ο κ. Σαμαράς διακήρυσσε ότι θα φέρει πίσω το 10% των πολιτών που εγκατέλειψαν το κόμμα στις εκλογές του 2009 -αντ’ αυτού η εκλογική δύναμη μειώθηκε κατά 14%. Κι αυτό γιατί όλες οι στρατηγικές επιλογές του κ. Σαμαρά και της ηγετικής του ομάδας (Δήμας, Αβραμόπουλος, Μουρούτης, Λαζαρίδης, Ψυχάρης κλπ) αποδείχτηκαν λανθασμένες: Το όχι στο πρώτο Μνημόνιο, το ναι στο δεύτερο, η Συγκυβέρνηση Παπαδήμου, η προεκλογική εκστρατεία, η στάση που τήρησε εντός  του κόμματος κτλ. Το αδιέξοδο του κ. Σαμαρά είναι τέτοιο, ώστε δεν έχει καν την δυνατότητα να αναλάβει την ευθύνη για το αποτέλεσμα και να παραιτηθεί αξιοπρεπώς, όπως έκανε το 1996 ο Μ. Έβερτ -οπότε συνεχίζει. Για πόσο όμως ακόμα; Η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη αρχίσει.

.

5. Αν άκουγες την κα Παπαρήγα νόμιζες ότι στο ΚΚΕ δεν κατάλαβαν τίποτα απ’ όσα έγιναν σήμερα, αν όμως έβλεπες το καταβεβλημένο όμως ύφος της, καταλάβαινες ότι ο πολιτικός σεισμός της 6ης Μαΐου συντάραξε και τον Περισσό. Το πώς θα αντιδράσει και σε ποιο χρόνο το ιερατείο του ΚΚΕ είναι άγνωστο, οι όποιες αλλαγές πάντως δεν μπορούν να περιμένουν για πολύ καιρό ακόμα.

.

6. Ο κ. Καρατζαφέρης πρέπει να εκνευριζόταν πολύ όταν ο Κ. Καραμανλής επαναλάμβανε την στερεότυπη φράση «δεν συνεργαζόμαστε με τα άκρα», σήμερα όμως πρέπει να αντιλήφθηκε ότι ο πρώην Πρωθυπουργός του έκανε ένα μεγάλο δώρο. Γιατί ως «άκρο» το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη είχε λόγο ύπαρξης. Από τη στιγμή που μεταφέρθηκε στο κέντρο της πολιτικής σκακιέρας και κατέστη αξιόπιστος Κυβερνητικός εταίρος, οι οπαδοί του αναζήτησαν άλλο όχημα. Νομίζω ότι κάπου εδώ τελειώνει η ιστορία του.

.

7. Λίγοι κατάλαβαν γιατί ο κ. Μάνος δεν συνεργάστηκε με την κ. Μπακογιάννη, λιγότεροι αντιλήφθηκαν τις προγραμματικές διαφορές των δύο κομμάτων και ακόμα πιο λίγοι μπήκαν στην διαδικασία να ενδιαφερθούν.

Εκ των πραγμάτων αποδείχτηκε ότι ο κ. Μάνος πρόσθεσε μια ακόμα ατυχή συνεργασία στο βιογραφικό του.

.

8. Δεν ξέρω αν θα γίνουν εκλογές σε ένα μήνα, σε ένα χρόνο ή σε τρία τέρμινα, σήμερα πάντως είναι ξεκίνησε μια διαδικασία ανασύνθεσης του πολιτικού σκηνικού, η οποία θα χρειαστεί και δεύτερη, ίσως και τρίτη, ίσως και περισσότερες εκλογικές διαδικασίες για να ολοκληρωθεί.

Το να χάνονται οι βεβαιότητές μας, και μάλιστα με τόσο ριζικό τρόπο, δεν είναι εύκολο, πολλες φορές μάλιστα δεν είναι και ανώδυνο. Ξέρω ότι το εκλογικό αποτέλεσμα άλλους ανησύχησε, άλλους θύμωσε, άλλους φόβισε -προσωπικά με χαροποίησε. Για πρώτη φορά δημιουργήθηκε πραγματικός χώρος, όχι μόνο στην πολιτική σκηνή, αλλά και στις συνειδήσεις των ανθρώπων, για να εμφανιστούν νέοι σχηματισμοί, νέες συνθέσεις, να αναδυθούν νέες δυνάμεις, νέα κόμματα. Ούτε οι ισχυρές αυτοδυναμίες, ούτε οι μεγάλες συγκυβερνήσεις μπορούν να σώσουν την χώρα, αν δεν υπάρχει ένα Εθνικό Σχέδιο για την υπέρβαση της Κρίσης και συγκεκριμένοι στρατηγικοί στόχοι. Το Μνημόνιο ως τέτοιο σχέδιο έχει αποτύχει και οι πολίτες το καταδίκασαν -είναι επιτακτική ανάγκη να βρεθεί άλλος δρόμος. Είναι επιτακτική η ανάγκη, για να το πω και διαφορετικά, να απεγκλωβιστούμε από διλήμματα και μονοδρόμους και να μιλήσουμε πολιτικά – μόνο έτσι θα μπορέσει να δημιουργηθεί το Εθνικό Σχέδιο σωτηρίας που έχουν ανάγκη οι πολίτες, ο καθένας από εμάς. Αυτό είναι και το μέτρο που θα κριθούν οι ηγεσίες, σημερινές και αυριανές. Αλλά και η κοινωνία.