Tag Archives: Leonard Cohen

Για τον Leonard Cohen

Ο θάνατος του Leonard Cohen συνέπεσε με τον θρίαμβο του Donald Trump και η βεβαιότητα ότι μια εποχή τελείωσε και μια άλλη, που δεν ενθουσιάζει αλλά μάλλον φοβίζει, ξεκίνησε, έγινε ακόμα πιο έντονη. Άλλωστε ο Καναδός τραγουδοποιός έμοιαζε πάντα με άνθρωπο αλλοτινών καιρών και τρόπων: Ντυμένος μονίμως με άψογες κοστουμιές και υπέροχα καπέλα, ποτέ με τζιν, το ρούχο του 20ου αιώνα, ρουφώντας αργά κόκκινο κρασί κι όχι χάπια ή σκόνες, όπως απαιτούν οι μόδες, και με ευγένεια ασυνήθιστη και απροσδόκητη για άνθρωπο της φήμης του, προσωποποιούσε μια δυνατότητα του δυτικού ανθρώπου, την οποία μάλλον ποτέ δεν κατάφερε να προσεγγίσει. Το πένθος λοιπόν για τον θάνατό του αφορά περισσότερο εμάς και το παρόν μας και λιγότερο εκείνον. Τον ίδιο μόνο να τον μακαρίζει κανείς μπορεί· υπήρξε ως το τέλος Ευλογημένος: Πέθανε διαυγέστατος και πλήρης ημερών, έχοντας ολοκληρώσει ένα σπουδαίο έργο, που δεν περιορίζεται στην τραγουδοποιία, αλλά εκτείνεται στην πεζογραφία, την ποίηση και τα εικαστικά, περιτριγυρισμένος από τα παιδιά, τους φίλους και την αγάπη εκατομμυρίων ανθρώπων ανά τον κόσμο. Leonard, έζησες μια ωραία ζωή κι αξιώθηκες έναν εξίσου ωραίο θάνατο –τι άλλο μπορεί κανείς να ελπίζει και να εύχεται για τον εαυτό του και τους αγαπημένους του;

Leonard Cohen at the Arena in Geneva, 27 October 2008

Leonard Cohen at the Arena in Geneva, 27 October 2008

Για τους θαυμαστές του, η αγγελία του θανάτου του αποδείχτηκε αφορμή να βυθιστούμε για μια ακόμα φορά στις μουσικές και τα λόγια του. Από τα πρώτα του 1967, που τραγουδάει χαμηλόφωνα (δειλά;) συνοδευόμενος με μια κιθάρα, στην σταθερή, σίγουρη φωνή που ξεπηδάει μέσα από τα συνθεσάιζερ της εποχής του Ρήγκαν και, τέλος, στην υπόγεια βραχνάδα του Popular Problems και του You Wanted Darker. Δεκατέσσερις σπουδαίοι δίσκοι αποτελούν το κυρίως σώμα της δουλειάς του δουλεμένοι μέσα σε 60 χρόνια και περιέχουν τραγούδια-ιδανικούς συντρόφους για μοναχικές ώρες και δύσκολες στιγμές. Τραγούδια που γλύφουν μέσα πληγές και δεν τις ξύνουν, που μπορούν να στοχαστούν ξεπερνώντας την συγκυρία, αλλά και να σαρκάσουν, να καταγγείλουν, να οργιστούν.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι και πολλοί λόγοι για να ακούσει κανείς τα τραγούδια του Cohen. Μπορεί να συγκινηθεί από την μελαγχολική αισθαντικότητα με την οποία αντιμετωπίζει τα μεγάλα και τα μικρά του κόσμου, την αγάπη και τον θάνατο ή τον καπιταλισμό και το κρασί. Μπορεί να διδαχθεί από την σοφή και διεισδυτική ματιά του (το «There is a crack in everything / That’s how the light gets» in είναι από τα σημαντικότερα μαθήματα που έχω πάρει). Και βεβαίως μπορεί να ωφεληθεί και από τον τρόπο που αντιμετώπιζε την δουλειά και τη ζωή. Γιατί ποτέ δεν υπέταξε ούτε το ένα ούτε το άλλο στη δημοσιότητα και το κέρδος –οι άνθρωποι που ενδιαφέρονται για το χρήμα και την φήμη δεν σπαταλούν πέντε χρόνια για να γράψουν ένα τραγούδι, ούτε βεβαίως έχουν ένα Hallelujah να επιδείξουν.

Εβραίος γεννημένος στο Κεμπέκ, κάτοικος της Νέας Υόρκης, της Ύδρας, του Λος Άντζελες και πολίτης του κόσμου, ο Cohen περιπλανήθηκε στα νεανικά κινήματα των μέσων του περασμένου αιώνα, πάλεψε με τον Χριστιανισμό, αναζήτησε την γαλήνη του Ζεν, παρέμεινε όμως πάντα ο Εβραίος προφήτης και ποιητής. Πέτυχε οι επιρροές του να τον βαθύνουν και να τον επεκτείνουν, όχι να τον αλλοιώσουν. Αυτή ακριβώς η σχέση του με την κληρονομιά του μπορεί να διδάξει πολλά εμάς τους Έλληνες. Όσο πιο συνειδητά έπαιρνε την θέση του μέσα στην μεγάλη Εβραϊκή παράδοση, τόσο πιο σημαντικά έργα μας παρέδιδε. Έτσι μας δίδαξε κι αυτός ότι η οικουμενικότητα ξεπηδάει μέσα από το συγκεκριμένο, όχι το αφηρημένο και το άρριζο.

Διαβάζω ότι ζήτησε να ταφεί με τον παραδοσιακό εβραϊκό τρόπο ανάμεσα στους γονείς και τους παππούδες του. Χοῦς εἰς χοῦν –ο Leonard επέστρεψε στην αρχέγονη μήτρα. Έκλεισε έναν τέλειο κύκλο, έγινε κρίκος σε μια μακρά αλυσίδα. Υπάρχει μια μελαγχολική ομορφιά σ’ αυτό, ίδια μ’ εκείνη που κουβαλούν τα τραγούδια του. Και κάτι το ανομολόγητα ανακουφιστικό, καθώς δίνει προοπτική στα πράγματα και τη ζωή.

______________________

Δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό Φρέαρ 

Τα γερόντια τραγουδάνε ακόμη

Και ξαφνικά ήρθε η είδηση ότι στις 23 Σεπτεμβρίου, την ημέρα των 80ων γενεθλίων του, θα κυκλοφορήσει το νέο CD του Leonard Cohen, με 9 καινούργια τραγούδια. Ήδη το ένα (Almost like the blues) έχει ανέβει στο youtube και μας ταξιδεύει στο οικείο ποιητικό σύμπαν του τραγουδοποιού, το οποίο έχει αποκτήσει σκιές και πιο σκοτεινά χρώματα.

Τους επόμενους μήνες αναμένεται και το νέο CD του 73χρονου Bob Dylan. Δείγμα της δουλειάς του ανέβασε κι εκείνος στο δίκτυο: μια διασκευή του Full Moon and Empty Hands, που είχε πρωτοτραγουδήσει το Sinatra το ’45.

Και δεν είναι μόνο οι μουσικοί. Ούτε οι σκηνοθέτες τα βάζουν κάτω: Ο Woody Allen πάτησε τα 78, ο «νεαρός» Ridley Scott τα 76, ενώ ο συνήθης ύποπτος Clint μετράει 84. Ακόμα και ο «πιτσιρικάς» Spielberg διανύει τα 67 –ηλικία συνταξιοδότησης στην Ελλάδα, αλλά ούτε αυτός, ούτε κανένας από τους προαναφερθέντες σκέφτεται να τα παρατήσει. Είναι ενδεικτικό ότι ο Scott προγραμματίζει να σκηνοθετήσει 3 μεγάλες παραγωγές τα επόμενα χρόνια, ενώ οι φήμες για νέα παγκόσμια περιοδεία του Cohen μέσα στο ’15 δίνουν και παίρνουν.

 

Ήταν αναμενόμενο. Η ιατρική και οι βιοεπιστήμες δεν παρατείνουν απλώς τον βίο, αλλά έχουν βελτιώσει ουσιαστικά την ζωή μας. Κοτσονάτοι γέροντες δεν υπάρχουν μόνο στο γυαλί ή την σκηνή, αλλά παντού γύρω μας. Ακόμα και στην καταθλιπτική και καταθλίβουσα Ελλάδα, όπου το Κράτος κάνει ό,τι μπορεί για να τσακίσει τον άνθρωπο ηθικά, ψυχικά, σωματικά, βλέπουμε ανθρώπους να μην παραδίδουν τα όπλα και να διανύουν δημιουργικά και χαρωπά την 3η ηλικία.

Βέβαια, όσο κι αν αυξάνεται ο μέσος όρος ζωής, όσο και να βελτιώνονται οι όροι της επιβίωσης, αυτό που επεκτείνεται είναι τα γηρατειά και μόνο αυτά. Η νεότητα είναι συγκεκριμένη, σαφώς περιγεγραμμένη, και καμιά επέμβαση, κανένα φίλτρο ή ματζούνι δεν μπορεί να την επιμηκύνει ή να την επαναφέρει…

Don’t go home with your hard-on

Ο καφές τελείωσε. Όσο και να αναποδογυρίζω την κούπα, δεν πρόκειται να πέσει ούτε μια σταγόνα παραπάνω στη γλώσσα μου. Απόμεινε μόνο το λερό καϊμάκι κολλημένο στα εσωτερικά τειχώματα της κούπας.

.   .   .

Να κινείσαι ανάμεσα σε δυο πόλεις είναι σαν να κινείσαι ανάμεσα σε δυο κορμιά. Μπορείς να κοκορεύεσαι και να ψηλώνεις στην παρέα, μα στην πραγματικότητα διαμελίζεσαι εδώ κι εκεί, αφήνεις κομμάτια του κορμιού και της ψυχής σου άλλα εδώ, άλλα εκεί, χάνεις την συνάρτηση και την ραχοκοκαλιά της ύπαρξής σου, σέρνεσαι εδώ κι εκεί ψάχνοντας να βρεις το πρόσωπο της αγαπημένης σου, πεινασμένος και διψασμένος ξεγελιέσαι από αντικατοπτρισμούς που διακρίνεις, που ψηλαφείς στα ξένα σώματα, μα πλήρωση δεν βρίσκεις πουθενά. Δεν ανοίξεις πουθενά. Κι ο άνθρωπος δεν μπορεί να γαληνέψει, αν δεν ανήκει πουθενά. Δεν μιλάμε για ευτυχία τώρα, αυτή είναι για τις ροζ σελίδες των μπεστσέλερ, μιλάμε για την γαλήνη, την εσωτερική ειρήνη.

.   .   .

Τα πάντα γύρω μου παγωμένα. Εκτός από τον χρόνο, βεβαίως. Ο χρόνος ζεστός-ζεστός τρέχει ακούραστα προς το άπειρό του -το πέρας μου.

.   .   .

Τι δεν καταλαβαίνεις;

Είχαμε και τις καλές στιγμές μας, αλλά α) αισθανόμουν -και τώρα ξέρω- ότι δεν με άκουγες, β) με έκανες να καταπιέζω την μελαγχολία / νεύρα / οργή μου και πλέον ξέρεις κι εσύ ότι αυτό είναι επικίνδυνο.

Πάμε παρακάτω…

.   .   .

Το πληκτρολόγιο ισορροπεί πάνω σε φωτοτυπίες, δελτία, σημειωματάρια, μολύβια και στιλό, σκληρούς δίσκους και CD. Ακόμα κι αν αφιερώσω μία, δύο ώρες για να το τακτοποιήσω, η αυτή κατάσταση θα επανέλθει μέχρι αύριο το πρωί. Ο μόνος τρόπος για να επιβληθεί μια τάξη είναι να τελειώνω.

Δηλαδή δεν πρόκειται ποτέ να επιβληθεί καμιά τάξη…

.   .   .

Πρέπει να βρούμε τον τρόπο και την δύναμη να χαρούμε και να γιορτάσουμε χωρίς να καταναλώνουμε. Πρώτα για τα παιδιά που εξαρτώνται από μας κι έπειτα για τους ίδιους τους εαυτούς μας – τι αξίζει ο ανεόρταστος βίος; Η λιτότητα που μας επιβάλλουν ας είναι μόνο οικονομική, ας μην μετατραπεί σε λιτότητα αισθήματος. Στο κάτω-κάτω της γραφής εκείνο που πραγματικά τους ενοχλεί δεν είναι το πώς δίνονται οι άδειες στους ταρίφες ή αν οι σερβιτόροι πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στα βαρέα και ανθυγιεινά, αλλά ο συνολικότερος τρόπος ζωής μας, εννοώ των λαών της Μεσογείου -η ίδια η Α. Μέρκελ το διακήρυξε πριν από λίγους μήνες. Όσο δεν μετατρεπόμαστε σε μπυροπότες καλβινιστές, θα είμαστε τα μαύρα πρόβατα γι’ αυτούς. Συνεπώς, η διαφύλαξη της ουσίας του τρόπου ζωής μας, δηλαδή αυτή η εορταστικότητα και στα πιο μικρά που μας διακρίνει από εκείνους, είναι ίσως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντίστασης.

.   .   .

Το Death Of A Ladies’ Man προοριζόταν να γίνει ο πιο πετυχημένος του L. Cohen, καθώς συνεργαζόταν με τον ήδη από τότε θρυλικό παραγωγό Phil Spector. Όμως ο δίσκος ήταν περισσότερο Spector και λιγότερο Cohen -ο ίδιος ο Ποιητής αποκήρυξε τον δίσκο αμέσως μετά την κυκλοφορία του χαρακτηρίζοντάς τον καταστροφή.

Κι όμως, αν προσπεράσει κανείς τον ήχο του Spector, συναντά τον Leonard Cohen που ξέρει κι αγαπά, στοχαστικό, αυτοσαρκαστικό, βιωματικό, μελαγχολικό.

Το Don’t Go Home With Your Hard-On (που μου θυμίζει λίγο το Μπατιρημένο Κουρείο των Κουγιουμτζή-Χριστιανόπουλου) είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Όχι μόνο γιατί είναι ένα σπουδαίο αυτοβιογραφικό / αυτοσαρκαστικό τραγούδι, αλλά και γιατί στην πρώτη ηχογράφηση συμμετέχουν κάνοντας β’ φωνές ο Bob Dylan και ο Allen Ginsberg. Όμως όλο το τραγούδι καπελώνεται από το wall of sound του Spector. Ευτυχώς στο tribute του 1991 το τραγούδησαν ο David McComb και ο Adam Peters με τον τρόπο που πρέπει να τραγουδιέται -ο ίδιος ο Cohen έχει δηλώσει πως αυτή η εκτέλεση είναι καλλίτερη από τη δική του…

 

 

3 Σεπτεμβρίου 1843 – 3 Σεπτεμβρίου 2011

Στις 3 Σεπτεμβρίου γιορτάζουμε την πρώτη μεγάλη αστική επανάσταση στη χώρα μας. Ξέσπασε μόλις 13 χρόνια μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους και 22 χρόνια μετά την Εθνική Επανάσταση και το αίτημά της συνοψίζεται τέλεια στο γνωστό τραγούδι του Στ. Ξαρχάκου και του Ι. Καμπανέλη:

Η λεφτεριά να μη χαθεί

Λαός και στρατός, με αρχηγούς τον Στρατηγό Μακρυγιάννη, τον Α. Μεταξά και τον Δ. Καλλέργη, κατέκλυσε την πλατεία μπροστά από τα Ανάκτορα, την σημερινή πλατεία Συντάγματος, και απαίτησε από τον Όθωνα την θέσπιση Συνταγματικού Χάρτη. Τα γεγονότα εκείνου του εικοσιτετραώρου συνιστούν ένα από τα πιο σημαντικά, τα πιο όμορφα, κεφάλαια της νεώτερης Ιστορίας μας, από εκείνα που μπορούν να μας κάνουν περήφανους και έχουν ακόμα την δύναμη να μας εμπνέουν.

 *   *   *   *   *

Είναι τραγικό, αλλά σήμερα, 3 Σεπτεμβρίου 2011, τα διλήμματα μοιάζουν πολύ με εκείνα του 1843. Μόνο οι προτεραιότητές μας φαίνονται διαφορετικές. Η ιεράρχηση των αξιών και των αναγκών μας.

Ας το παραδεχτούμε:

Ακόμα δεν έχουμε συνέλθει από την παραζάλη της τεχνητής ευφορίας των προηγούμενων ετών της «ισχυρής Ελλάδας». Δεν έχουμε ακόμα συνειδητοποιήσει πλήρως τι θυσιάζουμε και τι προσδοκούμε. Αν την είχαμε ξεπεράσει, τα αιτήματά μας θα ήταν πιο ξεκάθαρα, αποκρυσταλλωμένα, σαφή, όπως εκείνα του 1843: Ζήτω το Σύνταγμα.

Όμως έχουμε την ευκαιρία από σήμερα να συναντηθούμε, σε δρόμους, πλατείες, social media, να συζητήσουμε, να συμφωνήσουμε και να διαφωνήσουμε και, κυρίως, να απαιτήσουμε…

 

L. Cohen: Because Of

Because of a few songs

Wherein I spoke of their mystery,

Women have been

Exceptionally kind

to my old age.

They make a secret place

In their busy lives

And they take me there.

They become naked

In their different ways

and they say,

«Look at me, Leonard

Look at me one last time.»

Then they bend over the bed

And cover me up

Like a baby that is shivering.

——————

Leonard Cohen: Για την ποίηση, το τραγούδι, τα γηρατειά